Μεγαλώνοντας με ναρκισσιστή γονέα – 6 σημάδια που μένουν στην ενήλικη ζωή

Αν ένας ενήλικας δυσκολεύεται να πει «όχι», αναζητά διαρκώς την επιβεβαίωση των άλλων ή αισθάνεται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του, οι ρίζες αυτών των συμπεριφορών μπορεί να βρίσκονται στην παιδική ηλικία.

Όταν οι ανάγκες του παιδιού μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα

Η καθηγήτρια και θεραπεύτρια Wendy Behary, διευθύντρια του Cognitive Therapy Center of New Jersey, εξηγεί ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε τέτοια περιβάλλοντα μπορεί να μην μαθαίνουν ποτέ να αναγνωρίζουν και να εκφράζουν τις δικές τους ανάγκες. Μαζί με τον ψυχολόγο Dr. Craig Malkin, ο οποίος ειδικεύεται στις δυναμικές των σχέσεων με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, περιγράφουν ορισμένες από τις συχνότερες ενδείξεις.

1. Δυσκολεύεστε να πείτε «όχι»

Το να εκφράσετε δυσαρέσκεια, να θέσετε όρια ή να ζητήσετε κάτι που χρειάζεστε μπορεί να μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο. Ίσως λέτε «ναι» σε καταστάσεις που στην πραγματικότητα δεν θέλετε, προκειμένου να αποφύγετε μια σύγκρουση ή τα αισθήματα ενοχής. Σύμφωνα με τη Behary, τα παιδιά γονέων με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά μπορεί να μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι οι δικές τους ανάγκες έχουν μικρότερη σημασία. Έτσι, η διεκδίκηση προσωπικού χώρου και η έκφραση των επιθυμιών τους δεν γίνονται ποτέ αυτονόητες.

2. Προσπαθείτε συνεχώς να ευχαριστείτε τους άλλους

Η ανάγκη να είστε διαρκώς «καλοί», αρεστοί και αποδεκτοί μπορεί να αποτελεί κατάλοιπο της παιδικής σας ηλικίας. Ο Malkin αναφέρει ότι παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς με ναρκισσιστικές τάσεις μπορεί να μαθαίνουν πως η έκφραση των αναγκών και των συναισθημάτων τους είναι εγωιστική ή αχάριστη συμπεριφορά. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και στην ενήλικη ζωή μπορεί να αντιμετωπίζουν τη φροντίδα του εαυτού τους σαν κάτι απειλητικό και να βάζουν συστηματικά τους άλλους πάνω από τον εαυτό τους, ακόμη κι όταν αυτό επιβαρύνει την ψυχική τους υγεία.

3. Ο ανταγωνισμός υπάρχει ακόμη και στις κοντινές σχέσεις

Σε ένα ναρκισσιστικό οικογενειακό περιβάλλον, η σύγκριση και η ανάγκη για αναγνώριση μπορεί να γίνουν μέρος της καθημερινότητας. Ο Malkin εξηγεί ότι γονείς με ναρκισσιστικές τάσεις ενδέχεται να αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους ως προεκτάσεις του εαυτού τους. Η επιτυχία του παιδιού δεν λειτουργεί απαραίτητα ως πηγή χαράς για το ίδιο, αλλά ως τρόπος για να αισθανθεί ο γονιός σημαντικός. Αυτό μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε έναν άτυπο ανταγωνισμό μεταξύ αδελφών, με καθένα να προσπαθεί να κερδίσει περισσότερη αποδοχή, αναγνώριση και αγάπη.

4. Αναλαμβάνατε εσείς να ηρεμήσετε την κατάσταση στο σπίτι

Ορισμένοι ενήλικες θυμούνται ότι στην παιδική τους ηλικία λειτουργούσαν περισσότερο σαν «διαιτητές» παρά σαν παιδιά. Η Behary σημειώνει ότι σε ένα περιβάλλον όπου ο γονιός παρουσιάζει έντονη συναισθηματική αστάθεια, το παιδί μπορεί να προσπαθεί να διαχειριστεί τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις του. Με αυτόν τον τρόπο, αναλαμβάνει έναν ρόλο που κανονικά θα ανήκε στον ενήλικα. Αντί να αισθάνεται ότι προστατεύεται από τους γονείς του, μπορεί να καταλήξει να αισθάνεται ότι πρέπει το ίδιο να προστατεύσει τους άλλους. Έτσι, οι φυσιολογικές και αυθόρμητες ανάγκες της παιδικής ηλικίας μπαίνουν στην άκρη.

5. Η επιβεβαίωση γίνεται διαρκής ανάγκη

Η ανάγκη για εξαιρετικές επιδόσεις, αναγνώριση, κοινωνικό status ή επαγγελματική επιτυχία μπορεί να συνδέεται με την πεποίθηση ότι η αξία ενός ανθρώπου εξαρτάται από το πόσο καλά τα καταφέρνει. Ο Malkin επισημαίνει ότι παιδιά που μεγαλώνουν με ναρκισσιστικούς γονείς μπορεί να λαμβάνουν το μήνυμα ότι αξίζουν αγάπη και αποδοχή μόνο όταν είναι τα καλύτερα ή όταν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες. Στην ενήλικη ζωή, αυτό μπορεί να μεταφράζεται σε μια αδιάκοπη προσπάθεια να αποδεικνύουν ότι είναι αρκετά καλοί. Η εσωτερική τους φωνή περνά σε δεύτερο πλάνο και αντικαθίσταται από την ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση.

6. Δυσκολεύεστε να καταλάβετε ποιοι πραγματικά είστε

Ένα ακόμη σημάδι είναι η αίσθηση ότι δεν δημιουργήσατε ποτέ μια ταυτότητα πραγματικά δική σας. Όπως αναφέρει η Behary, ορισμένα παιδιά αισθάνονται ότι πρέπει να υποδυθούν έναν συγκεκριμένο ρόλο, αντί να έχουν την ελευθερία απλώς να είναι ο εαυτός τους. Εάν ένας γονιός επέβαλλε συγκεκριμένες σπουδές, επαγγελματικές επιλογές ή τρόπους ζωής που ανταποκρίνονταν στις δικές του επιθυμίες, το παιδί μπορεί να μην είχε τον απαραίτητο χώρο για να ανακαλύψει τι πραγματικά θέλει το ίδιο. Με αυτόν τον τρόπο, η αίσθηση ότι αποτελεί «προέκταση» του γονιού μπορεί να συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή.

Η επίγνωση είναι το πρώτο βήμα για την αλλαγή

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η αναγνώριση αυτών των μοτίβων μπορεί να αποτελέσει την αρχή για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο κάποιος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τις σχέσεις του. Ο Malkin θεωρεί σημαντικό να αναγνωρίσει κανείς ότι υπήρχαν ανάγκες του που δεν καλύφθηκαν κατά την παιδική ηλικία. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι θα χρειαστεί να έρθει αντιμέτωπος και με συναισθήματα που για χρόνια απέφευγε, όπως η λύπη, ο φόβος και η μοναξιά, και να μάθει να τα εκφράζει σε ασφαλή και υποστηρικτικά περιβάλλοντα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν υπάρχει συναισθηματική ή σωματική κακοποίηση, η απομάκρυνση από τον γονέα μπορεί να είναι απαραίτητη. Ο Malkin χαρακτηρίζει ως ιδιαίτερα επικίνδυνες ενδείξεις την κακοποίηση, την άρνηση και την ψυχοπαθητική χειραγώγηση. Όπως τονίζει, η ευθύνη για τις πράξεις ενός κακοποιητικού ανθρώπου ανήκει στον ίδιο και, όταν δεν αναγνωρίζει ότι υπάρχει πρόβλημα, οι πιθανότητες αλλαγής περιορίζονται σημαντικά. Το γεγονός ότι κάποιος μεγάλωσε σε ένα τέτοιο περιβάλλον δεν σημαίνει ότι είναι καταδικασμένος να επαναλαμβάνει τα ίδια μοτίβα. Η κατανόηση όσων συνέβησαν, η υποστήριξη και η σταδιακή αλλαγή του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζει τις ανάγκες και τα όριά του μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για ένα διαφορετικό μέλλον.