Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν ένα θυμωμένο παιδί

Ένα παιδί που φωνάζει, κλαίει, πετά αντικείμενα ή αρνείται πεισματικά να συνεργαστεί μπορεί να δοκιμάζει τα όρια και την υπομονή των γονιών του. Για ένα μικρό παιδί, όμως, ένα τέτοιο ξέσπασμα συχνά είναι κάτι περισσότερο από μια απλή αντίδραση σε έναν κανόνα που δεν του αρέσει. Μπορεί να είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζει εκείνη τη στιγμή για να εκφράσει ένα συναίσθημα που δεν έχει ακόμη μάθει να διαχειρίζεται.

Ο θυμός είναι μέρος της φυσιολογικής συναισθηματικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Τα παιδιά δεν διαθέτουν ακόμη την ίδια ικανότητα αυτορρύθμισης με έναν ενήλικα και μπορεί να δυσκολεύονται να εξηγήσουν ότι είναι απογοητευμένα, κουρασμένα, φοβισμένα ή ότι αισθάνονται πως δεν τα ακούν.

Γι’ αυτό και ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά ο γονιός την ώρα της κρίσης έχει ιδιαίτερη σημασία. Στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί ο θυμός, αλλά να μάθει σταδιακά το παιδί να τον αναγνωρίζει και να τον εκφράζει χωρίς να βλάπτει τον εαυτό του ή τους άλλους.

Πρώτα ηρεμεί ο γονιός

Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε ένταση, η αντίδραση του ενήλικα μπορεί είτε να αποκλιμακώσει είτε να εντείνει την κατάσταση. Οι ειδικοί της American Psychological Association επισημαίνουν τη σημασία της ψύχραιμης στάσης, ιδιαίτερα όταν το παιδί δυσκολεύεται να ελέγξει τη συμπεριφορά του.

Ο γονιός μπορεί να παραμείνει κοντά του και να μιλήσει με χαμηλή, σταθερή φωνή, αναγνωρίζοντας αυτό που βλέπει. Μια φράση όπως «καταλαβαίνω ότι έχεις θυμώσει πολύ» μπορεί να βοηθήσει περισσότερο από μια επίπληξη τη στιγμή που το παιδί βρίσκεται ήδη σε ένταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να βοηθήσουν και οι αργές αναπνοές. Ο ενήλικας μπορεί να τις κάνει μαζί με το παιδί, ώστε η διαδικασία να γίνει μια κοινή προσπάθεια και όχι μια ακόμη εντολή που πρέπει να ακολουθήσει.

Δώστε του λέξεις για όσα αισθάνεται

Ένα παιδί που δεν μπορεί να πει «είμαι απογοητευμένος» είναι πιθανότερο να εκφράσει την απογοήτευσή του με μια έκρηξη. Η εκμάθηση του συναισθηματικού λεξιλογίου αποτελεί επομένως σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης της αυτορρύθμισης.

Οι γονείς μπορούν να βοηθούν το παιδί να συνδέει αυτό που αισθάνεται με μια συγκεκριμένη λέξη. «Είσαι θυμωμένος επειδή τελείωσε το παιχνίδι;», «Φαίνεσαι απογοητευμένος» ή «Μάλλον σε στενοχώρησε αυτό που έγινε» είναι τρόποι να του δείξουν ότι υπάρχει τρόπος να περιγράψει το συναίσθημά του.

Με τον χρόνο, το παιδί μπορεί να αρχίσει να αναγνωρίζει μόνο του τι του συμβαίνει και να ζητά αυτό που χρειάζεται, αντί να καταφεύγει αυτόματα στο ξέσπασμα.

Μικρές τεχνικές που μπορούν να λειτουργήσουν

Δεν ηρεμούν όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο. Για κάποια μπορεί να λειτουργήσει η ζωγραφική, για άλλα λίγος χρόνος σε ένα ήσυχο και ασφαλές σημείο. Ακόμη και απλές φράσεις που επαναλαμβάνει το παιδί στον εαυτό του, όπως «μπορώ να ηρεμήσω» ή «μπορώ να περιμένω», μπορούν σταδιακά να γίνουν εργαλεία αυτοελέγχου.

Χρήσιμα μπορεί να αποδειχθούν και οπτικά βοηθήματα, όπως ένα «θερμόμετρο συναισθημάτων», με το οποίο το παιδί μαθαίνει να περιγράφει πόσο έντονος είναι ο θυμός του. Έτσι, αρχίζει να αναγνωρίζει τα σημάδια της έντασης πριν φτάσει στο σημείο της έκρηξης.

Τα όρια χρειάζονται συνέπεια

Η κατανόηση του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά είναι αποδεκτή. Το παιδί χρειάζεται σαφή όρια και πρέπει να γνωρίζει ότι το να χτυπά, να πετά αντικείμενα ή να προκαλεί σκόπιμα ζημιά έχει συνέπειες.

Αυτές οι συνέπειες χρειάζεται να είναι προβλέψιμες και να εξηγούνται με τρόπο που μπορεί να καταλάβει. Ο στόχος δεν είναι να τρομάξει ή να νιώσει ντροπή, αλλά να αντιληφθεί τη σύνδεση ανάμεσα στην πράξη και το αποτέλεσμα.

Εξίσου σημαντικό είναι οι κανόνες να παραμένουν σταθεροί. Όταν κάτι απαγορεύεται τη μία ημέρα αλλά επιτρέπεται την επόμενη επειδή ο γονιός έχει κουραστεί, το παιδί δυσκολεύεται να καταλάβει ποια όρια ισχύουν πραγματικά.

Τι καλό είναι να αποφεύγουν οι γονείς

Οι φωνές, οι προσβολές και οι υπερβολικά αυστηρές αντιδράσεις σπάνια βοηθούν ένα παιδί να αποκτήσει καλύτερο έλεγχο των συναισθημάτων του. Αντίθετα, μπορεί να αυξήσουν την ένταση και να μετατρέψουν ένα αρχικό ξέσπασμα σε σύγκρουση ανάμεσα στον γονιό και το παιδί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ενήλικας πρέπει να είναι παθητικός. Χρειάζεται να παραμένει σταθερός, να προστατεύει το παιδί και τους γύρω του και να βάζει ξεκάθαρα όρια, χωρίς όμως να απαντά στον θυμό με ακόμη περισσότερο θυμό.

Πότε ένα ξέσπασμα χρειάζεται διερεύνηση

Οι εκρήξεις θυμού είναι συνηθισμένες στην παιδική ηλικία. Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις στις οποίες η συχνότητα, η ένταση ή η διάρκεια της επιθετικής συμπεριφοράς μπορεί να δείχνει ότι το παιδί χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη.

Αν η συμπεριφορά επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, εμφανίζεται τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο ή επηρεάζει σημαντικά τις σχέσεις και την καθημερινότητά του, οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν σε παιδίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας για αξιολόγηση.

Αξίζει επίσης να εξεταστεί τι μπορεί να έχει αλλάξει στη ζωή του παιδιού. Ένα διαζύγιο, μια σοβαρή ασθένεια στην οικογένεια, μια απώλεια ή μια άλλη έντονα στρεσογόνος εμπειρία μπορεί να εκφράζεται μέσα από τη συμπεριφορά, ειδικά όταν το παιδί δεν έχει ακόμη την ικανότητα να περιγράψει με λόγια αυτό που βιώνει.

Ο θυμός, τελικά, δεν είναι ένα συναίσθημα που χρειάζεται να απαγορευτεί. Είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Αυτό που χρειάζεται να μάθει ένα παιδί είναι ότι μπορεί να θυμώνει χωρίς να πληγώνει και ότι υπάρχουν τρόποι να ζητήσει βοήθεια, να εκφραστεί και να επιστρέψει σταδιακά στην ηρεμία. Η διαδικασία αυτή απαιτεί χρόνο και επανάληψη, αλλά αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες που μπορεί να αποκτήσει μεγαλώνοντας.