Φλεγμονές στο έντερο: Τα σημάδια που μπορεί να εμφανιστούν 10 χρόνια πριν

Θα μπορούσε μια εξέταση αίματος να αποκαλύπτει τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών παθήσεων του εντέρου χρόνια πριν από τα πρώτα συμπτώματα; Νέα επιστημονικά ευρήματα δημιουργούν προοπτικές για την έγκαιρη ανίχνευσή τους.

Σύμφωνα με μεγάλη μελέτη που παρουσιάστηκε στο UEG Week 2026, το ανοσοποιητικό σύστημα ενδέχεται να εμφανίζει ενδείξεις που συνδέονται με τις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου έως και μία δεκαετία πριν από την εκδήλωση των πρώτων συμπτωμάτων. Τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για την αναγνώριση ατόμων υψηλού κινδύνου και την πρόβλεψη της μελλοντικής πορείας της νόσου. Οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (IBD) περιλαμβάνουν κυρίως τη νόσο Crohn και την ελκώδη κολίτιδα. Πρόκειται για χρόνιες παθήσεις στις οποίες η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος προκαλεί επίμονη φλεγμονή στο πεπτικό σύστημα. Παρότι η διάγνωση γίνεται συνήθως μετά την εμφάνιση συμπτωμάτων, οι βιολογικές αλλαγές φαίνεται ότι ξεκινούν πολύ νωρίτερα. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες αναζητούν στο αίμα ενδείξεις που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν αυτή τη σιωπηλή περίοδο.

Τι αποκάλυψαν 2.000 δείγματα αίματος

Οι ερευνητές ανέλυσαν 2.000 δείγματα αίματος από 500 ανθρώπους. Από αυτούς, οι 200 ανέπτυξαν νόσο Crohn, άλλοι 200 εμφάνισαν ελκώδη κολίτιδα, ενώ 100 δεν ανέπτυξαν καμία από τις δύο παθήσεις. Οι συμμετέχοντες είχαν αντίστοιχη ηλικία και φύλο.

Τα δείγματα είχαν συλλεχθεί κατά τη διάγνωση, αλλά και περίπου 2, 4 και 10 χρόνια νωρίτερα. Οι επιστήμονες εξέτασαν τις ανοσολογικές αποκρίσεις σε περίπου 357.000 αντιγόνα που σχετίζονται με μικρόβια, ιούς, τρόφιμα και το ανοσοποιητικό σύστημα, εντοπίζοντας 123.980 διαφορετικά αντισώματα. Το βασικό εύρημα ήταν ότι όσοι ανέπτυξαν τελικά κάποια από τις δύο παθήσεις παρουσίαζαν σημαντικά μικρότερη ποικιλομορφία αντισωμάτων σε σύγκριση με τους υγιείς συμμετέχοντες. Παράλληλα, κάθε νόσος εμφάνιζε ένα χαρακτηριστικό ανοσολογικό προφίλ, το οποίο μπορούσε να ανιχνευθεί έως και 10 χρόνια πριν από τη διάγνωση.

Ειδικότερα, στη νόσο Crohn καταγράφηκαν αυξημένες αποκρίσεις έναντι ερπητοϊών και της βακτηριακής πρωτεΐνης φλαγγελίνης, κυρίως σε άτομα που αργότερα εμφάνισαν επιπλοκές ή προσβολή του ειλεού. Ταυτόχρονα, μειώνονταν οι αποκρίσεις έναντι ενθυλακωμένων βακτηρίων. Στην ελκώδη κολίτιδα παρατηρήθηκαν αυξανόμενες αποκρίσεις έναντι ερπητοϊών και αυτοαντιγόνων, δηλαδή συστατικών του ίδιου του οργανισμού, καθώς και μειωμένη αντίδραση απέναντι σε ενθυλακωμένα παθογόνα.

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να προβλέψει τη νόσο;

Οι επιστήμονες αξιοποίησαν μοντέλα μηχανικής μάθησης για να εξετάσουν αν τα συγκεκριμένα ανοσολογικά χαρακτηριστικά μπορούσαν να διακρίνουν τους ανθρώπους που θα εμφάνιζαν μελλοντικά κάποια από τις δύο παθήσεις από όσους παρέμεναν υγιείς. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Η διακριτική ικανότητα των μοντέλων, με βάση τον δείκτη AUC, έφτασε το 0,90 για τη νόσο Crohn και το 0,84 για την ελκώδη κολίτιδα, ακόμη και μία δεκαετία πριν από τη διάγνωση. Στον συγκεκριμένο δείκτη, η τιμή 1 αντιστοιχεί σε τέλεια διάκριση, ενώ η τιμή 0,5 σε τυχαία πρόβλεψη.

Επιπλέον, τα μοντέλα μπορούσαν να διακρίνουν τους ανθρώπους που επρόκειτο να εμφανίσουν νόσο Crohn με επιπλοκές από εκείνους που θα είχαν ηπιότερη πορεία. Σε αυτή την περίπτωση, ο δείκτης AUC έφτασε το 0,85. «Είναι σημαντικό να διαπιστώνουμε ότι η εμφάνιση επιπλοκών συνδέεται με ένα διακριτό προφίλ αντισωμάτων χρόνια πριν από τα πρώτα κλινικά συμπτώματα», σχολίασε ο επικεφαλής ερευνητής, δρ. Arno Bourgonje. Το εύρημα υποδηλώνει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη σοβαρότητα της νόσου μπορεί να υπάρχουν ήδη πριν από την εκδήλωσή της και να μην αποτελούν αποκλειστικά αποτέλεσμα της μετέπειτα εξέλιξής της.

Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε μια νέα εξέταση αίματος;

Παρά τις προοπτικές που δημιουργούν τα ευρήματα, δεν υπάρχει ακόμη έτοιμο διαγνωστικό τεστ βασισμένο σε αυτά. Χρειάζεται να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα σε μεγαλύτερους, ανεξάρτητους και πιο ποικιλόμορφους πληθυσμούς, αλλά και να συγκριθούν με τους ήδη υπάρχοντες γενετικούς, κλινικούς και αιματολογικούς δείκτες. Επόμενος στόχος είναι η ανάπτυξη μιας αξιόπιστης και οικονομικά προσιτής εξέτασης, καθώς και η απόδειξη ότι η χρήση της μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την υγεία των ασθενών. Μέχρι τότε, η μελέτη αναδεικνύει μια σημαντική προοπτική: Το αίμα ενδέχεται να περιέχει ενδείξεις όχι μόνο για το ποιος κινδυνεύει να εμφανίσει φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, αλλά και για το πόσο σοβαρή μπορεί να είναι η εξέλιξή της.