Οι 8 σοβαροί κίνδυνοι που συνδέονται με την κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων

Η αυξημένη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων ενδέχεται να συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης αρκετών σοβαρών χρόνιων ασθενειών, με τον κίνδυνο να φαίνεται πως ενισχύεται όσο αυξάνεται η πρόσληψή τους.

Αυτό προκύπτει από εκτενή ανάλυση σε σχεδόν 8,8 εκατομμύρια άτομα, η οποία δημοσιεύθηκε στο Family Medicine and Community Health. Η μελέτη συνέδεσε την αυξημένη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων (UPFs) με αυξημένους κινδύνους για καρδιαγγειακές παθήσεις, πεπτικές διαταραχές, υψηλή αρτηριακή πίεση, μεταβολικό σύνδρομο και διαβήτη, παχυσαρκία, κατάθλιψη και άγχος, καρκίνο και πρόωρο θάνατο. Οι ερευνητές εντόπισαν στοιχεία που υποδεικνύουν μια αναλογική σχέση. Κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων που καταναλώνονται καθημερινά συσχετίστηκαν με επιπλέον αύξηση του κινδύνου εμφάνισης διαφόρων προβλημάτων υγείας.

Ποια τρόφιμα θεωρούνται υπερ-επεξεργασμένα;

Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα είναι συνήθως προϊόντα έτοιμα προς κατανάλωση ή τρόφιμα που χρειάζονται μόνο θέρμανση πριν σερβιριστούν και έχουν υποστεί εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία. Συχνά περιέχουν πολλά πρόσθετα και έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες, ζάχαρη και αλάτι, ενώ παράλληλα προσφέρουν σχετικά λίγες φυτικές ίνες, πρωτεΐνες, βιταμίνες και μέταλλα. Καθώς η κατανάλωση αυτών των προϊόντων έχει αυξηθεί απότομα παγκοσμίως, οι ερευνητές εξετάζουν όλο και περισσότερο αν υπάρχει κάποιο επίπεδο πρόσληψης που μπορεί να θεωρηθεί σχετικά ασφαλές για την υγεία.

Για να διερευνήσουν το ζήτημα, ανέλυσαν συνολικά 51 μελέτες στις οποίες συμμετείχαν 8.819.894 άτομα από την Αμερική, την Ευρώπη, την Ασία και την Ωκεανία, ηλικίας κατά μέσο όρο 23-77 ετών. Η πρόσληψη υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων αξιολογήθηκε με ερωτηματολόγια συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων, αναδρομικά ερωτηματολόγια διατροφής 24ώρου ή διατροφικό ιστορικό. Οι ερευνητές εξέτασαν τις συσχετίσεις με καρδιαγγειακά επεισόδια, όπως καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο, παροδική ισχαιμική κρίση και στεφανιαία νόσο, καθώς και με τον καρκίνο, το μεταβολικό σύνδρομο και τον διαβήτη, τις πεπτικές παθήσεις, την παχυσαρκία και το υπερβολικό βάρος, την κατάθλιψη και το άγχος, την υψηλή αρτηριακή πίεση και τον θάνατο από οποιαδήποτε αιτία.

Όσο μεγαλύτερη η κατανάλωση τόσο υψηλότερος ο κίνδυνος

Στο σύνολο των μελετών, τα άτομα που κατανάλωναν υψηλές ποσότητες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων παρουσίαζαν:

• 24% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων.
• 12% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου.
• 23% υψηλότερο κίνδυνο υπερβολικού βάρους ή παχυσαρκίας.
• 24% υψηλότερο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου ή διαβήτη.
• 27% υψηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης ή άγχους.
• 31% υψηλότερο κίνδυνο πεπτικών παθήσεων.
• 11% υψηλότερο κίνδυνο υψηλής αρτηριακής πίεσης.
• 18% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν πώς μεταβαλλόταν ο κίνδυνος όσο αυξανόταν η κατανάλωση. Διαπίστωσαν ότι για κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων την ημέρα, ο κίνδυνος καρδιαγγειακών επεισοδίων ήταν 14% υψηλότερος, ενώ ο κίνδυνος καρκίνου αυξανόταν κατά 4%. Η αντίστοιχη αύξηση ήταν 3% για τον θάνατο από οποιαδήποτε αιτία και 2% για το μεταβολικό σύνδρομο ή τον διαβήτη.

Γιατί έχει σημασία η επεξεργασία;

Υπάρχουν διάφοροι πιθανοί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τις συγκεκριμένες συσχετίσεις, αν και η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν άμεσα τις παθήσεις που παρατηρήθηκαν.

Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα πρόσθετα που περιέχονται στα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα ενδέχεται να δημιουργούν ένα «φαινόμενο κοκτέιλ». Εργαστηριακές έρευνες έχουν δείξει ότι η αλλοιωμένη δομή των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων είναι πιθανό να επηρεάζει το μικροβίωμα του εντέρου και να ενισχύει τη φλεγμονή και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Παράλληλα, η ίδια η επεξεργασία των τροφίμων μπορεί να δημιουργεί δυνητικά επιβλαβείς ενώσεις, όπως η ακρυλαμίδη, η οποία σχηματίζεται κατά την επεξεργασία σε υψηλές θερμοκρασίες, και η ακρολεΐνη, που παράγεται κατά τη θέρμανση των λιπών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, και οι δύο έχουν συσχετιστεί με καρδιαγγειακές παθήσεις.

Σημαντικοί περιορισμοί

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα ευρήματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Όλες οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν βασίστηκαν σε αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων σχετικά με τη διατροφή τους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ανακρίβειες. Επίσης, από την ανάλυση εξαιρέθηκαν άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών. Μία ακόμη δυσκολία είναι ότι η υψηλή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων μπορεί να αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου διατροφής, τρόπου ζωής και συμπεριφοράς, το οποίο μπορεί επίσης να ευθύνεται για τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών και πρόωρου θανάτου.

Παρά τους περιορισμούς, τα αποτελέσματα ενισχύουν τις προσπάθειες για περιορισμό της κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων. Πολλές από τις παθήσεις που συνδέονται με την υψηλή κατανάλωσή τους εμφανίζονται συχνά ταυτόχρονα, γι’ αυτό και οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η αντικατάστασή τους με πιο υγιεινά τρόφιμα μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη των χρόνιων ασθενειών και στην πρωτοβάθμια φροντίδα.