Τι να μην καταναλώνετε αν έχετε χαμηλό σίδηρο – Ποιες τρόφες επηρεάζουν την απορρόφησή του

Τι πρέπει να καταναλώνεται αν έχετε χαμηλό σίδηρο; Τι γίνεται όμως στην αντίθετη περίπτωση, όταν ο οργανισμός συγκεντρώνει σταδιακά μεγαλύτερες ποσότητες σιδήρου από αυτές που χρειάζεται;

Ο σίδηρος μπορεί να συσσωρευτεί σε όργανα όπως το ήπαρ, η καρδιά και το πάγκρεας και, όταν βρίσκεται σε πολύ μεγάλες ποσότητες, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, σύμφωνα με την Alexandra Cremona, Λέκτορα Ανθρώπινης Διατροφής και Διαιτολογίας στο University of Limerick, σε άρθρο της στο The Conversation.

Ο ρόλος της διατροφής στη συσσώρευση σιδήρου

Μπορούν, όμως, όσα καταναλώνουμε να επηρεάσουν την ποσότητα σιδήρου που τελικά απορροφά ο οργανισμός;

Η Alexandra Cremona και οι συνεργάτες της προσπάθησαν να δώσουν απάντηση εξετάζοντας 40 πηγές σχετικά με τρόφιμα, ποτά και συμπληρώματα διατροφής. Η ανασκόπησή τους έδειξε ότι ορισμένες διατροφικές επιλογές μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση του σιδήρου. Με αυτόν τον τρόπο, η διατροφή θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά στην ιατρική αντιμετώπιση. Ωστόσο, το πόσο μπορεί να συμβάλει εξαρτάται από την αιτία που έχει προκαλέσει τη συσσώρευση σιδήρου στον οργανισμό. Μία από τις συχνότερες κληρονομικές αιτίες είναι η αιμοχρωμάτωση. Σε αυτή την περίπτωση, ο οργανισμός απορροφά μεγαλύτερη ποσότητα σιδήρου από τις τροφές. Διαφορετική είναι η περίπτωση ανθρώπων στους οποίους η συσσώρευση σιδήρου προκύπτει ύστερα από επαναλαμβανόμενες μεταγγίσεις αίματος. Κάθε μετάγγιση προσθέτει σίδηρο στον οργανισμό, ο οποίος δεν διαθέτει ενεργό μηχανισμό για την απομάκρυνσή του. Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, σε ορισμένους ασθενείς με θαλασσαιμία που χρειάζονται συχνές μεταγγίσεις.

Τι συμβαίνει με το τσάι και τον καφέ

Το τσάι περιέχει πολυφαινόλες, φυτικές ουσίες που συνδέονται κυρίως με τον μη αιμικό σίδηρο, δηλαδή τη μορφή σιδήρου που βρίσκεται κυρίως στις φυτικές τροφές και στα τρόφιμα που έχουν εμπλουτιστεί με σίδηρο. Με αυτόν τον τρόπο, δυσκολεύουν την απορρόφησή του.

Η ειδικός αναφέρεται σε μια μικρή κλινική μελέτη στην οποία συμμετείχαν 18 άτομα με κληρονομική αιμοχρωμάτωση. Όσοι έπιναν μαύρο τσάι σε κάθε γεύμα συσσώρευσαν περίπου κατά ένα τρίτο λιγότερο αποθηκευμένο σίδηρο μέσα στον επόμενο χρόνο σε σύγκριση με όσους έπιναν νερό. Ωστόσο, η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Αυτό σημαίνει ότι οι ερευνητές δεν μπορούσαν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο το αποτέλεσμα να οφειλόταν στην τύχη. Σε μια ακόμη μικρή μελέτη εξετάστηκαν εκχυλίσματα μαύρου τσαγιού, κακάο και χυμού σταφυλιού. Διαπιστώθηκε ότι η απορρόφηση μη αιμικού σιδήρου από ένα γεύμα μειώθηκε κατά περίπου 40%. Η συγκεκριμένη μελέτη, όμως, εξέτασε μόνο την άμεση επίδραση και δεν έδειξε εάν αυτή η πρακτική θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να περιορίσει τη συσσώρευση σιδήρου ή την ανάγκη για θεραπεία. Και ο καφές περιέχει πολυφαινόλες και μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου όταν καταναλώνεται μαζί με το φαγητό. Σύμφωνα με την ίδια, μέχρι σήμερα τα στοιχεία για ανθρώπους με αυξημένη συσσώρευση σιδήρου είναι ισχυρότερα στην περίπτωση του τσαγιού.

Γιατί χρειάζεται προσοχή στο κόκκινο κρέας

Ο αιμικός σίδηρος, ο οποίος βρίσκεται στο κρέας, τα πουλερικά και τα ψάρια, απορροφάται πιο εύκολα από τον οργανισμό σε σύγκριση με τον μη αιμικό σίδηρο. Για τον λόγο αυτό, όπως αναφέρει η ειδικός, σε ανθρώπους με κληρονομική αιμοχρωμάτωση μπορεί να συστήνεται περιορισμός του κόκκινου κρέατος. Τα άτομα με αυξημένη συσσώρευση σιδήρου συνήθως συμβουλεύονται να αποφεύγουν τα συμπληρώματα σιδήρου και τις πολυβιταμίνες που περιέχουν σίδηρο, εκτός εάν έχουν συστηθεί από γιατρό.

Βιταμίνη C και αλκοόλ

Η βιταμίνη C αυξάνει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου. Ττα άτομα με κληρονομική αιμοχρωμάτωση συνήθως συμβουλεύονται να αποφεύγουν τα συμπληρώματα βιταμίνης C. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουν τα φρούτα και τα λαχανικά που την περιέχουν. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο αλκοόλ. Τόσο η κατανάλωση αλκοόλ όσο και η μεγάλη συσσώρευση σιδήρου μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο ήπαρ. Η ίδια παραθέτει μελέτη στην οποία συμμετείχαν 206 άτομα με την πιο συχνή κληρονομική μορφή αιμοχρωμάτωσης. Σοβαρή και μόνιμη ουλοποίηση του ήπατος καταγράφηκε στο 61% όσων κατανάλωναν τουλάχιστον 60 γραμμάρια καθαρού αλκοόλ την ημέρα. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 7% για όσους κατανάλωναν μικρότερη ποσότητα. Διευκρινίζεται πάντως, ότι η συγκεκριμένη ποσότητα δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ασφαλές όριο κατανάλωσης αλκοόλ.

Υπάρχει ειδική διατροφή;

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν την ύπαρξη μιας συγκεκριμένης «δίαιτας» για τα άτομα που έχουν μεγάλη συσσώρευση σιδήρου. Οι περισσότερες μελέτες ήταν μικρής διάρκειας και αφορούσαν λίγα άτομα. Πολλές εξέτασαν μόνο την απορρόφηση του σιδήρου ή αλλαγές σε αιματολογικούς δείκτες, χωρίς να διερευνήσουν εάν οι διατροφικές αλλαγές μπορούν να μειώσουν μακροπρόθεσμα την ανάγκη για θεραπεία.

Για τα άτομα με κληρονομική αιμοχρωμάτωση, αναφέρει ότι οι σημερινές οδηγίες συστήνουν την αποφυγή συμπληρωμάτων σιδήρου και βιταμίνης C χωρίς ιατρική οδηγία. Παράλληλα, συνιστάται περιορισμός του αλκοόλ και της συχνής κατανάλωσης κόκκινου κρέατος. Το τσάι ή ο καφές μαζί με το γεύμα μπορεί να συμβάλουν στη μείωση της απορρόφησης του μη αιμικού σιδήρου. Διαφορετικές είναι οι συστάσεις για τα άτομα που έχουν αυξημένο σίδηρο λόγω συχνών μεταγγίσεων και χρειάζονται εξατομικευμένη καθοδήγηση. Το βασικό συμπέρασμα της ειδικού είναι ότι η διατροφή μπορεί να υποστηρίξει τη θεραπεία, αλλά δεν μπορεί να την αντικαταστήσει. Όποιος έχει διαγνωστεί με αυξημένη συσσώρευση σιδήρου χρειάζεται να συζητά τις αλλαγές στη διατροφή και τη λήψη συμπληρωμάτων με τον γιατρό ή τον εξειδικευμένο διαιτολόγο του.