Νιώθετε διαρκώς κουρασμένοι; Ποια βιταμίνη μπορεί να σας λείπει

Η επίμονη κόπωση, ο πονοκέφαλος και η δυσκολία συγκέντρωσης συχνά αποδίδονται στον κακό ύπνο, το άγχος ή ένα απαιτητικό πρόγραμμα. Όταν, όμως, τα συμπτώματα επιμένουν, μπορεί να υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις, μεταξύ των οποίων και η έλλειψη φυλλικού οξέος, γνωστού και ως βιταμίνη Β9.

Γιατί είναι σημαντικό το φυλλικό οξύ

Το φυλλικό οξύ συμμετέχει σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού. «Το ανθρώπινο σώμα χρειάζεται φυλλικό οξύ για τη σύνθεση του DNA, την κυτταρική διαίρεση και την παραγωγή υγιών ερυθρών αιμοσφαιρίων, τα οποία μεταφέρουν οξυγόνο σε όλο το σώμα», εξηγεί ο δρ. Ρόμπερτ Τόμσον, οικογενειακός γιατρός. Σε αντίθεση με ορισμένες ουσίες που μπορεί να παράγει ο οργανισμός, το φυλλικό οξύ πρέπει να προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής. Καλές πηγές είναι τα σκούρα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι και το λάχανο, τα φασόλια, τα μπιζέλια, οι ξηροί καρποί και τα εσπεριδοειδή. Η συνθετική μορφή της βιταμίνης χρησιμοποιείται σε συμπληρώματα διατροφής και προστίθεται σε εμπλουτισμένα τρόφιμα, όπως ορισμένα είδη ψωμιού και δημητριακών.

Αν και η σοβαρή έλλειψη φυλλικού οξέος είναι σπάνια, μπορεί να παρατηρηθεί ανεπαρκής πρόσληψη, ενώ ορισμένες ομάδες ανθρώπων είναι περισσότερο ευάλωτες. Μία από τις πιο εμφανείς συνέπειες της έλλειψης αφορά την παραγωγή αιμοσφαιρίων. Ο οργανισμός δυσκολεύεται να παράξει αποτελεσματικά φυσιολογικά ερυθρά αιμοσφαίρια και μια σημαντική ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλοβλαστική αναιμία, κατά την οποία παράγονται ασυνήθιστα μεγάλα ερυθρά αιμοσφαίρια. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν έντονη κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια, πονοκεφάλους και αίσθημα παλμών. Ορισμένα άτομα ενδέχεται επίσης να παρουσιάσουν πόνο ή πρήξιμο στη γλώσσα και στοματικά έλκη.

Η έλλειψη μπορεί ακόμη να συνδέεται με ευερεθιστότητα, δυσκολία συγκέντρωσης, σύγχυση ή προβλήματα μνήμης. Μια μελέτη του 2022, που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Clinical Nutrition, διαπίστωσε συσχέτιση μεταξύ χαμηλών επιπέδων φολικού οξέος και ταχύτερης γνωστικής παρακμής σε ηλικιωμένους. Το φυλλικό οξύ συνεργάζεται στενά και με τη βιταμίνη Β12 στον μεταβολισμό της ομοκυστεΐνης, ενός αμινοξέος που βρίσκεται στο αίμα. Μαζί, τα δύο θρεπτικά συστατικά συμβάλλουν στη μετατροπή της ομοκυστεΐνης σε μεθειονίνη, ένα αμινοξύ που χρησιμοποιεί ο οργανισμός για τη σύνθεση πρωτεϊνών και άλλων σημαντικών ενώσεων. Η σχέση αυτή έχει σημασία, καθώς τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης έχουν συσχετιστεί με καρδιαγγειακές παθήσεις.

Ο ρόλος του φυλλικού οξέος στην εγκυμοσύνη

Το φυλλικό οξύ αποκτά ιδιαίτερη σημασία πριν και κατά τις πρώτες εβδομάδες της εγκυμοσύνης, καθώς είναι απαραίτητο για τον σχηματισμό του νευρικού σωλήνα του εμβρύου, ο οποίος εξελίσσεται σε εγκέφαλο και νωτιαίο μυελό. Η επαρκής πρόσληψη φυλλικού οξέος πριν από τη σύλληψη και κατά τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα. Συστήνεται στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας να λαμβάνουν 400-800 mg φολικού οξέος την ημέρα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από ανεπάρκεια

Άτομα που δεν καταναλώνουν τρόφιμα πλούσια σε φυλλικό οξύ ενδέχεται να παρουσιάσουν ανεπάρκεια, αν και σημαντικό ρόλο έχουν επίσης η απορρόφηση και ο μεταβολισμός. Το αλκοόλ μπορεί να παρεμποδίσει την εντερική απορρόφηση και να επηρεάσει την ικανότητα του ήπατος να αποθηκεύει τη βιταμίνη. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται και οι ηλικιωμένοι, καθώς οι παθήσεις και τα φάρμακα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την απορρόφηση.

Μπορεί να υπάρξει υπερβολική πρόσληψη;

Το περισσότερο δεν είναι απαραίτητα καλύτερο. Για τους περισσότερους ενήλικες, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη είναι περίπου 400 mg, αν και οι απαιτήσεις διαφέρουν κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό. Η υπερβολική πρόσληψη φυλλικού οξέος από συμπληρώματα προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς μπορεί να καλύψει την αναιμία που προκαλείται από έλλειψη βιταμίνης Β12, ενώ η νευρολογική βλάβη συνεχίζεται. Για τον λόγο αυτό, η επίμονη κόπωση, η διανοητική «θολούρα», η δύσπνοια ή άλλα πιθανά συμπτώματα αναιμίας χρειάζεται να διερευνώνται διεξοδικά. Η έλλειψη φυλλικού οξέος αποτελεί μόνο μία από τις πολλές πιθανές εξηγήσεις για τέτοια συμπτώματα. Ωστόσο, καθώς είναι απαραίτητο για τον σχηματισμό των αιμοσφαιρίων, τη σύνθεση του DNA και τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων, η επαρκής πρόσληψή του μέσω μιας ισορροπημένης διατροφής, καθώς και η χρήση συμπληρωμάτων όταν αυτό κρίνεται ιατρικά σκόπιμο, παραμένουν σημαντικές καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.