ΚΕΔΕ: Πρόβλημα χρημάτων ή… διαχείρισης;
Τα ζητήματα που θέτει ο πρόεδρος των δημάρχων στην κεντρική Μακεδονία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο δεν έχουν αντιμετωπιστεί από την πολιτεία;
Μελίνα Καραπαναγιωτίδου 
Με αφορμή το συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα ο πρόεδρος των δημάρχων Κεντρικής Μακεδονίας μιλάει ξανά για δήμους που είναι «η πρώτη γραμμή της Δημοκρατίας» και μένουν χωρίς… εφόδια, προβάλλοντας ένα χρηματοδοτικό κενό 2,55 δισ. ευρώ τον χρόνο. Η εικόνα ακούγεται δραματική, αλλά η πραγματικότητα για πολλούς είναι πιο συγκεκριμένη και λιγότερο… μονοδιάστατη.
Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) των δήμων αυξήθηκαν από περίπου 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε περίπου 3 δισ. ευρώ το 2026. Είναι αύξηση σχεδόν 67%. Η δε μελέτη της Ελληνική Εταιρία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) που επικαλείται η ΚΕΔΕ υπολογίζει συνολικές ανάγκες γύρω στα 5,34-5,35 δισ. ευρώ, αλλά σε αυτά περιλαμβάνονται η πλήρης στελέχωση όλων των οργανικών θέσεων και εκτεταμένες ανάγκες συντήρησης και αναβάθμισης υποδομών. Δεν πρόκειται για το καθαρό κόστος της σημερινής λειτουργίας. Πολλοί δήμοι τα βγάζουν πέρα με τους διαθέσιμους πόρους, άλλοι αντιμετωπίζουν προβλήματα που συνδέονται και με τη χαμηλή εισπραξιμότητα των… δικών τους εσόδων. Οι ανείσπρακτες απαιτήσεις από πολίτες και επιχειρήσεις κυμαίνονται γύρω στα 3-3,6 δισ. ευρώ, και ο υπουργός εσωτερικών έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι σημαντικός αριθμός δήμων… δεν κυνηγάει τα ανταποδοτικά τέλη ή τις παλιές οφειλές, μάλλον για να μη χαλάσουν σχέσεις με ψηφοφόρους.
ΤΑ ΤΑΒΑΝΙΑ ΣΤΑ ΚΕΦΑΛΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ Η ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ
Να σημειωθεί ότι ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ήδη 240 εκατ. ευρώ μέσα στον Νοέμβριο για ληξιπρόθεσμες οφειλές από ενέργεια και 300 εκατ. ευρώ για έργα ανακύκλωσης που θα διαχειριστούν οι ίδιοι οι δήμοι, διπλασιασμό της επιχορήγησης για συντήρηση σχολείων για να μην πέφτουν τα ταβάνια στα κεφάλια μαθητών και άλλες παρεμβάσεις τις οποίες δήμαρχοι χαρακτηρίζουν λίγες ως… τιποτε. Σε αυτά τα χρήματα, το αρμόδιο υπουργείο ανακοίνωσε πρόσθετη έκτακτη ενίσχυση άλλων 35 εκατ. ευρώ για το ενεργειακό κόστος και δεσμεύτηκε για διαπραγματεύσεις με τους παρόχους ώστε οι δήμοι να αντιμετωπίζονται ως αξιόπιστοι πελάτες διότι μέχρι στιγμής δεν τους βλέπουν έτσι! Αυτά δεν λύνουν όλα τα προβλήματα, αλλά δείχνουν τουλάχιστον στοχευμένες κινήσεις, όχι εγκατάλειψη και αδιαφορία της πολιτείας. Επίσης τα τελευταία χρόνια έχουν εγκριθεί 20.000 θέσεις στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, με σημαντικό μέρος σε ανταποδοτικές υπηρεσίες. (Το ΑΣΕΠ παραμένει το βασικό φίλτρο για λόγους διαφάνειας, ενώ ο υπουργός προανήγγειλε αλλαγές όπως επέκταση της εντοπιότητας και συμπληρωματικές διαδικασίες για θέσεις που δεν καλύπτονται). Η πλήρης κάλυψη όλων των κενών θα κόστιζε εκατοντάδες εκατομμύρια σε βάρος των φορολογούμενων μόνο σε μισθοδοσία ενώ θα πρέπει να γίνεται μέσα στα δημοσιονομικά όρια που ισχύουν για όλο το κράτος.
ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΗΜΟΙ, ΜΙΚΡΕΣ ΕΞΟΥΣΙΕΣ, ΠΟΛΛΑ ΠΑΡΑΠΟΝΑ…
Για τις υποδομές και την Πολιτική Προστασία υπάρχουν εργαλεία πέρα από τους ΚΑΠ, όπως το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, το Ταμείο Ανάκαμψης και ειδικά προγράμματα για φυσικές καταστροφές. Μάλιστα ορισμένοι δήμοι δεν έκαναν καν αίτηση για ένταξη σε ορισμένα από αυτά όπως είχε αποκαλύψει συναρμόδιος υπουργός το περασμένο καλοκαίρι. Όσο για τη μητροπολιτική λειτουργία που ζητούν αιρετοί για Αθήνα και Θεσσαλονίκη είναι κυρίως θέμα θεσμικού σχεδιασμού και συνεργασίας όμορων δήμων, όχι επιπλέον κεντρικών χρηματοδοτήσεων.
Την ίδια στιγμή, η ετήσια έκθεση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για το 2025 δείχνει μια διαφορετική πλευρά. Από τις 737 εκθέσεις ελέγχου, σε 137 βρέθηκαν ενδείξεις ευθυνών. Η ΕΑΔ αναζήτησε πειθαρχικές ή ποινικές ευθύνες για 295 πρόσωπα, τα 131 από αυτά, σχεδόν το 45%, αφορούσαν δήμους, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ όλων των κατηγοριών φορέων. Μεταξύ των 271 προσώπων για τα οποία διαπιστώθηκαν πειθαρχικές ευθύνες περιλαμβάνονται 18 δήμαρχοι και 51 άλλοι αιρετοί, σύνολο 69 αιρετοί της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι Δήμοι είχαν και τις περισσότερες… καταγγελίες. Οι υποθέσεις αφορούσαν κυρίως κατάτμηση συμβάσεων, απευθείας αναθέσεις χωρίς ανταγωνισμό, παραβιάσεις σε συμβάσεις καυσίμων και έργων, άδειες χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις και περιπτώσεις υπαλλήλων που συμμετείχαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις ή αδειοδοτούσαν σχετικές εταιρείες χωρίς την απαραίτητη άδεια. Η Αρχή έστειλε πορίσματα σε εισαγγελείς και στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις για πειθαρχικό έλεγχο.
ΟΙ ΕΚΤΑΚΤΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ
Τα στοιχεία αυτά δεν ακυρώνουν τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι από την ενέργεια και τις αυξήσεις κόστους, όπως αλλωστε και οι δημοτες τους. Δείχνουν όμως ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο «έλλειψη εφοδίων». Όταν σχεδόν οι μισές περιπτώσεις για τις οποίες η ΕΑΔ βρήκε ενδείξεις ευθυνών προέρχονται από Δήμους και περιλαμβάνουν δεκάδες δημάρχους και αιρετούς, η συζήτηση για περισσότερα χρήματα χωρίς καλύτερη διαχείριση, διαφάνεια και λογοδοσία μένει ελλιπής. Οι πολίτες πληρώνουν και τα δημοτικά τέλη και τους φόρους που χρηματοδοτούν τους ΚΑΠ. Έχουν δικαίωμα να ζητούν και τα δύο, περισσότερους πόρους όπου χρειάζονται και λιγότερες… παρατυπίες εκεί που γίνονται. Εν τέλει η ρητορική της «πρώτης γραμμής χωρίς εφόδια» χάνει τη δυναμική της, όταν η ίδια η Αρχή Διαφάνειας καταγράφει συστηματικά προβλήματα στον τρόπο που πολλοί δήμοι διαχειρίζονται τα… χρήματα και τις συμβάσεις
