Μωρό στο ίδιο κρεβάτι με τη μητέρα – Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα

Για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, τα βρέφη κοιμούνταν κοντά στους φροντιστές τους, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η κοινή χρήση κρεβατιού είναι χωρίς κινδύνους. Η ηλικία του μωρού, η επιφάνεια ύπνου και η κατάσταση του ενήλικα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ασφάλειά του.

Κοντά στη μητέρα, αλλά όχι απαραίτητα στο ίδιο κρεβάτι

Όταν ο Δρ. David R. Samson, αναπληρωτής καθηγητής εξελικτικής ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, ρώτησε μητέρες Χάτζα στην Τανζανία αν θα έβαζαν ποτέ ένα μωρό να κοιμηθεί μακριά από τη μητέρα του, η αντίδρασή τους ήταν σαν η ερώτηση να μην είχε νόημα. Πώς θα μπορούσαν διαφορετικά να το προστατεύσουν κατά τη διάρκεια της νύχτας, να το κρατήσουν ζεστό ή να ανταποκριθούν άμεσα όταν ξυπνούσε; Στο άρθρο του στο National Geographic, ο Δρ. Samson ξεκινά από αυτή την ανθρωπολογική παρατήρηση για να περιγράψει μια πραγματικότητα που συχνά απουσιάζει από τη σύγχρονη συζήτηση: σε μεγάλο μέρος του κόσμου και της ανθρώπινης ιστορίας, ο ύπνος των βρεφών δεν ήταν μοναχικός, αλλά κοινωνικός.

Τα μωρά κοιμούνταν κοντά σε έναν φροντιστή, μέσα σε μια «ζώνη» επαφής, ήχου, μυρωδιάς και ανταπόκρισης. Ωστόσο, η συγκεκριμένη πραγματικότητα δεν σημαίνει ότι το μοίρασμα του κρεβατιού είναι αυτομάτως ασφαλές. Μαλακά στρώματα, μαξιλάρια, παπλώματα, κενά και υπερυψωμένες επιφάνειες μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο για το βρέφος. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν τόσο η ηλικία του μωρού όσο και η κατάσταση του ενήλικα. Η βασική γραμμή της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής παραμένει ότι το μωρό πρέπει να κοιμάται ανάσκελα, σε σταθερή, επίπεδη και μη κεκλιμένη επιφάνεια. Η επιφάνεια αυτή πρέπει να βρίσκεται στο δωμάτιο των γονιών, αλλά όχι στο κρεβάτι τους, ιδανικά τουλάχιστον για τους πρώτους έξι μήνες.

Γιατί η κοινή επιφάνεια ύπνου παραμένει ένα ευαίσθητο θέμα

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στο αν οι γονείς πρέπει ή όχι να κοιμούνται με το μωρό στο ίδιο κρεβάτι. Αφορά και το γιατί πολλές οικογένειες το κάνουν, ακόμη και όταν γνωρίζουν τις σχετικές οδηγίες, καθώς και το πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος όταν η πραγματικότητα της νύχτας δεν ακολουθεί το ιδανικό σενάριο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Δρ. Samson, το 2024 καταγράφηκαν στις ΗΠΑ περίπου 3.400 θάνατοι βρεφών. Από αυτούς, 1.351 ταξινομήθηκαν ως σύνδρομο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου, 1.099 ως άγνωστης αιτίας και 947 ως τυχαία ασφυξία ή στραγγαλισμός στο κρεβάτι. Η κοινή επιφάνεια κατάκλισης γίνεται πολύ πιο επικίνδυνη όταν ο φροντιστής έχει καταναλώσει αλκοόλ, έχει πάρει ναρκωτικές ουσίες ή φάρμακα που προκαλούν υπνηλία, καπνίζει ή είναι εξαντλημένος. Ο κίνδυνος αυξάνεται επίσης όταν το μωρό κοιμάται σε καναπέ, πολυθρόνα ή άλλο μαλακό μέρος.

Ιδιαίτερα αυξημένο είναι το ρίσκο για βρέφη κάτω των τεσσάρων μηνών, καθώς και για πρόωρα ή χαμηλού βάρους βρέφη. Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω του θηλασμού. Παρότι ο θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου, σημαίνει ότι μητέρα και μωρό έχουν πολλαπλές νυχτερινές επαφές. Έτσι, μπορεί να βρεθούν στο ίδιο κρεβάτι και, μέσα στην εξάντληση, να αποκοιμηθούν.

Διαφορετικές προσεγγίσεις στις οδηγίες

Ο Δρ. Samson επισημαίνει ότι οι αρχές δημόσιας υγείας συμφωνούν ως προς την ασφαλέστερη επιλογή: το βρέφος να έχει ξεχωριστή, σταθερή και επίπεδη επιφάνεια ύπνου στο δωμάτιο των γονιών. Αυτό που διαφέρει είναι ο τρόπος με τον οποίο οι οικογένειες καθοδηγούνται σχετικά με το ενδεχόμενο να καταλήξουν τελικά να κοιμηθούν μαζί με το μωρό.

Στις ΗΠΑ, η έμφαση παραμένει κυρίως στην αποφυγή της από κοινού χρήσης κρεβατιού. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οδηγίες κινούνται περισσότερο προς τη λογική της μείωσης της βλάβης. Δηλαδή, παρουσιάζουν τη συγκεκριμένη επιλογή ως την ασφαλέστερη, αλλά παράλληλα δίνουν πρακτικές συστάσεις για τη μείωση του κινδύνου όταν οι γονείς καταλήγουν να μοιράζονται το κρεβάτι. Η Νέα Ζηλανδία έχει ακολουθήσει μια ακόμη πιο πολιτισμικά προσαρμοσμένη προσέγγιση. Τα σχετικά προγράμματα προωθούν λύσεις όπως το wahakura, μια παραδοσιακή υφαντή κούνια των Μαορί, αλλά και το φορητό pepi-pod. Και οι δύο λύσεις επιτρέπουν στο μωρό να βρίσκεται κοντά στους γονείς, αλλά σε ξεχωριστή και προστατευμένη επιφάνεια.

Σε κάθε περίπτωση, όπως καταλήγει και ο ειδικός, το ζήτημα δεν είναι ότι οι παλιές πρακτικές είναι σωστές και οι σύγχρονες οδηγίες υπερβολικές. Οι γονείς χρειάζονται και τα δύο: μια καθαρή σύσταση, αλλά και έναν ειλικρινή χάρτη του κινδύνου. Η παλαιότερη ανθρώπινη λύση ήταν η εγγύτητα. Τα σημερινά δεδομένα δείχνουν ότι αυτή μπορεί να διασφαλίζεται όταν το μωρό κοιμάται κοντά στους γονείς, αλλά σε δική του θέση. Η καθοδήγηση δεν πρέπει να αγνοεί την εξάντληση, τον θηλασμό και την πραγματικότητα της νύχτας. Πρέπει να τα λαμβάνει υπόψη, χωρίς όμως να «θολώνει» τη βασική σύσταση: κοινό δωμάτιο, όχι κοινό κρεβάτι.