Πότε η αυτοβελτίωση σταματά να σε βοηθά και αρχίζει να σε εξαντλεί (VIDEO)

Ξυπνάς και πριν καν σηκωθείς από το κρεβάτι, έχεις ήδη καθυστερήσει. Όχι στη δουλειά, ούτε σε κάποιο ραντεβού, αλλά σε σχέση με την ιδανική εκδοχή της ημέρας σου. Δεν έκανες διαλογισμό μόλις άνοιξες τα μάτια σου, δεν ήπιες το νερό που υποτίθεται ότι πρέπει να πίνεις κάθε πρωί, δεν πρόλαβες να γυμναστείς και, φυσικά, δεν υπάρχει χρόνος για ένα ήρεμο πρωινό χωρίς οθόνες. Στο κινητό σου, κάποιος έχει ήδη ολοκληρώσει μια προπόνηση, έχει φτιάξει ένα θρεπτικό πρωινό, έχει περιποιηθεί την επιδερμίδα του και έχει διαβάσει δέκα σελίδες από ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης πριν ξεκινήσει τη δουλειά του.

Σε μια κουλτούρα που αντιμετωπίζει σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής ως κάτι που μπορεί να βελτιωθεί, ακόμη και η φροντίδα του εαυτού κινδυνεύει να μετατραπεί σε μία ακόμη υποχρέωση. Και κάπου ανάμεσα στις πρωινές ρουτίνες και στις λίστες στόχων, το ερώτημα αλλάζει: προσπαθούμε να ζήσουμε καλύτερα ή έχουμε αρχίσει να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας σαν ένα project που δεν ολοκληρώνεται ποτέ;

Η δική σου ημέρα δεν έχει καν αρχίσει, αλλά ήδη μοιάζει να υστερεί.

Αυτό είναι ένα από τα παράδοξα της σύγχρονης κουλτούρας της αυτοβελτίωσης. Μια ιδέα που ξεκίνησε από την επιθυμία να φροντίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας έχει αποκτήσει τόσες διαφορετικές εκδοχές, ώστε μερικές φορές μοιάζει με ένα δεύτερο, αόρατο ωράριο εργασίας. Πρέπει να είμαστε παραγωγικοί, να τρώμε σωστά, να γυμναζόμαστε, να διαχειριζόμαστε αποτελεσματικά τον χρόνο μας, να έχουμε περιποιημένη εμφάνιση, να καλλιεργούμε τα ενδιαφέροντά μας και να εργαζόμαστε διαρκώς πάνω στην προσωπική μας εξέλιξη.

Κάθε συνήθεια, μεμονωμένα, μπορεί να έχει νόημα. Η δυσκολία αρχίζει όταν όλες μαζί μετατρέπονται σε ένα σύστημα απαιτήσεων που δεν αφήνει σχεδόν κανένα περιθώριο για ατέλεια, απρογραμμάτιστες στιγμές ή απλώς μια ημέρα κατά την οποία δεν θέλεις να κάνεις τίποτα περισσότερο από τα απολύτως απαραίτητα.

Η αυτοβελτίωση, τότε, παύει να είναι ένα εργαλείο που μας βοηθά να ζούμε καλύτερα και αρχίζει να λειτουργεί σαν ένας διαρκής υπενθυμιστής ότι δεν είμαστε ακόμη αρκετοί.

Η ζωή ως ένα ατελείωτο project

Η λογική της αυτοβελτίωσης δεν είναι καινούργια. Η επιθυμία να μαθαίνουμε, να εξελισσόμαστε και να βελτιώνουμε τις συνθήκες της ζωής μας υπάρχει εδώ και αιώνες. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο η προσωπική εξέλιξη παρουσιάζεται και ενσωματώνεται στην καθημερινότητα.

Σήμερα, σχεδόν κάθε δραστηριότητα μπορεί να αποκτήσει έναν στόχο απόδοσης. Ο ύπνος γίνεται sleep optimization, η γυμναστική μετατρέπεται σε πρόγραμμα μετρήσιμων αποτελεσμάτων, η διατροφή σε σύστημα παρακολούθησης θερμίδων και θρεπτικών συστατικών, ενώ ακόμη και ο ελεύθερος χρόνος μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία για να αποκτήσουμε μια νέα δεξιότητα. Ακόμη και η χαλάρωση κινδυνεύει να γίνει μια δραστηριότητα που πρέπει να εκτελεστεί σωστά, ώστε να μας βοηθήσει να επιστρέψουμε πιο παραγωγικοί στις υποχρεώσεις μας.

Η γλώσσα που χρησιμοποιούμε αποκαλύπτει αυτή τη μετατόπιση. Δεν θέλουμε απλώς να κοιμηθούμε καλά, αλλά να βελτιστοποιήσουμε τον ύπνο μας. Δεν θέλουμε απλώς να γυμναστούμε, αλλά να χτίσουμε την καλύτερη δυνατή εκδοχή του σώματός μας. Δεν θέλουμε μόνο να διαβάσουμε ένα βιβλίο, αλλά να γίνουμε πιο έξυπνοι, πιο ενημερωμένοι ή πιο πειθαρχημένοι μέσα από αυτό.

Η καθημερινότητα αποκτά τη μορφή ενός project που βρίσκεται μονίμως σε εξέλιξη. Κάθε συνήθεια είναι ένα ακόμη πεδίο στο οποίο μπορούμε να βελτιωθούμε, κάθε αδυναμία μια ευκαιρία για δουλειά πάνω στον εαυτό μας και κάθε στιγμή αδράνειας ένας πιθανός χαμένος χρόνος.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι θέτουμε στόχους. Είναι ότι αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε πτυχή της ύπαρξής μας σαν να πρέπει να αποδώσει κάτι. Η ξεκούραση δικαιολογείται επειδή θα μας κάνει πιο αποτελεσματικούς την επόμενη ημέρα. Το διάβασμα αξίζει επειδή μας εξελίσσει. Η γυμναστική πρέπει να έχει αποτέλεσμα. Ακόμη και η περιποίηση του εαυτού μας μπορεί να συνοδεύεται από την προσδοκία ότι θα μας κάνει να δείχνουμε καλύτεροι.

Κάπου εκεί χάνεται μια σημαντική διάκριση: άλλο να επιλέγεις να βελτιώσεις κάτι στη ζωή σου και άλλο να αισθάνεσαι ότι δεν έχεις δικαίωμα να μείνεις στάσιμος, να αλλάξεις γνώμη ή να κουραστείς.

Τα social media και η κανονικοποίηση της τέλειας ρουτίνας

Τα social media δεν δημιούργησαν την ανάγκη για αυτοβελτίωση, έδωσαν όμως στην εικόνα της μια καθημερινή, ορατή και συχνά εμπορική διάσταση. Στο TikTok, στο Instagram και στο YouTube, οι ρουτίνες παρουσιάζονται συχνά ως μικρές, καλοστημένες ιστορίες επιτυχίας. Το πρωινό ξύπνημα πριν από την ανατολή, το οργανωμένο γραφείο, η προπόνηση, το skincare, το ισορροπημένο γεύμα και η βραδινή ανάγνωση συνθέτουν την εικόνα ενός ανθρώπου που φαίνεται να έχει βρει τον τέλειο τρόπο να διαχειρίζεται τη ζωή του.

Τα βίντεο αυτά δεν είναι απαραίτητα παραπλανητικά. Μπορούν να προσφέρουν ιδέες, να εμπνεύσουν κάποιον να δοκιμάσει μια νέα συνήθεια ή να κάνουν μια δύσκολη αλλαγή να φαίνεται πιο προσιτή. Ωστόσο, αποτελούν μια επιλεγμένη εικόνα της καθημερινότητας και όχι την πλήρη αποτύπωσή της. Βλέπουμε το καθαρό δωμάτιο, όχι απαραίτητα το χάος που προηγήθηκε. Βλέπουμε το πρωινό τρέξιμο, όχι την ημέρα που ο δημιουργός του βίντεο δεν είχε καθόλου ενέργεια. Βλέπουμε την ολοκληρωμένη ρουτίνα, όχι τις υποχρεώσεις που έμειναν πίσω για να χωρέσει στο πρόγραμμα.

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Kahina JB 🇭🇹 | NJ/NYC (@selfcarecoka)

Η σύγκριση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη όταν η προσωπική φροντίδα συνδέεται με την εικόνα, την κατανάλωση και το lifestyle. Μια ρουτίνα περιποίησης δεν παρουσιάζεται μόνο ως χρόνος που αφιερώνουμε στον εαυτό μας, αλλά μπορεί να συνοδεύεται από μια σειρά προϊόντων που υποτίθεται ότι είναι απαραίτητα. Η υγιεινή διατροφή συνδέεται με συγκεκριμένα γεύματα, εξοπλισμό και συμπληρώματα, ενώ η παραγωγικότητα με εφαρμογές, ημερολόγια, συστήματα οργάνωσης και αξεσουάρ.

Έτσι, η υπόσχεση ότι μπορούμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας συναντά μια αγορά που έχει κάθε λόγο να μας πείθει ότι υπάρχει πάντα κάτι ακόμη που χρειαζόμαστε.

Η εικόνα της αυτοβελτίωσης γίνεται ταυτόχρονα πρότυπο συμπεριφοράς και καταναλωτικό προϊόν. Δεν αρκεί να θέλεις να φροντίσεις τον εαυτό σου· συχνά μοιάζει σαν να πρέπει να γνωρίζεις τον σωστό τρόπο, να χρησιμοποιείς τα σωστά προϊόντα και να ακολουθείς το κατάλληλο πρόγραμμα. Και όταν δεν μπορείς να ανταποκριθείς σε όλα αυτά, η αποτυχία μοιάζει προσωπική, ακόμη κι αν οι απαιτήσεις που έχεις συγκεντρώσει είναι πρακτικά αδύνατο να χωρέσουν σε μία ημέρα.

Από το skincare μέχρι το διάβασμα: όταν όλα γίνονται υποχρέωση

Η πίεση δεν εμφανίζεται απαραίτητα μέσα από μια μεγάλη, δραματική αλλαγή. Συχνά χτίζεται σταδιακά, μέσα από μικρές αποφάσεις που μοιάζουν απόλυτα λογικές. Θα ξεκινήσεις μια νέα ρουτίνα περιποίησης, θα προσθέσεις τρεις προπονήσεις την εβδομάδα, θα οργανώσεις καλύτερα τα γεύματά σου, θα διαβάζεις πριν κοιμηθείς και θα περιορίσεις τον χρόνο που περνάς στο κινητό. Κάθε στόχος είναι διαχειρίσιμος από μόνος του. Το σύνολο, όμως, μπορεί να γίνει δυσανάλογα απαιτητικό.

Στο skincare, για παράδειγμα, η φροντίδα της επιδερμίδας μπορεί να είναι μια ευχάριστη στιγμή της ημέρας. Όταν, όμως, μετατρέπεται σε μια πολύπλοκη διαδικασία με πολλά βήματα, αυστηρή συνέπεια και διαρκή ανησυχία για την εμφάνιση, υπάρχει ο κίνδυνος να ενισχύσει την ανασφάλεια αντί να την περιορίσει. Το ίδιο ισχύει για τη γυμναστική: η κίνηση μπορεί να βελτιώσει τη φυσική κατάσταση και τη διάθεση, αλλά όταν κάθε προπόνηση αντιμετωπίζεται ως υποχρέωση που δεν επιτρέπεται να παραλειφθεί, η ευεξία συνδέεται όλο και περισσότερο με την πειθαρχία και όλο και λιγότερο με το πώς αισθανόμαστε.

Η διατροφή μπορεί να στηρίζει την υγεία μας, αλλά γίνεται πηγή έντασης όταν κάθε γεύμα αντιμετωπίζεται σαν εξέταση στην οποία πρέπει να πάρουμε άριστα. Το διάβασμα μπορεί να μας προσφέρει απόλαυση και νέες ιδέες, αλλά χάνει μέρος της χαράς του όταν γίνεται ακόμη ένα κουτάκι που πρέπει να τσεκάρουμε στη λίστα της προσωπικής μας εξέλιξης. Ακόμη και μια βραδινή έξοδος μπορεί να συνοδεύεται από ενοχές, αν στο πίσω μέρος του μυαλού μας υπάρχει η σκέψη ότι θα μπορούσαμε να είχαμε αξιοποιήσει διαφορετικά τον χρόνο μας.

Η ουσία δεν βρίσκεται στην ίδια τη συνήθεια, αλλά στη σχέση που αναπτύσσουμε μαζί της. Μια δραστηριότητα μπορεί να μας προσφέρει χαρά, ενέργεια και αίσθηση ελευθερίας. Μπορεί, όμως, να γίνει και ένας ακόμη τρόπος να αξιολογούμε αυστηρά τον εαυτό μας. Η διαφορά συχνά φαίνεται στο πώς αντιδρούμε όταν δεν μπορούμε να την ακολουθήσουμε.

Αν χάσουμε μία προπόνηση και συνεχίσουμε κανονικά τη ζωή μας, πιθανότατα έχουμε εντάξει τη γυμναστική με έναν σχετικά ευέλικτο τρόπο. Αν, αντίθετα, η απουσία της μας γεμίζει ενοχές ή μας κάνει να αισθανόμαστε ότι καταστρέψαμε όλη την πρόοδό μας, ίσως η συνήθεια έχει αποκτήσει μεγαλύτερη εξουσία από όση θα θέλαμε.

Η παγίδα της παραγωγικότητας: ακόμη και ο ελεύθερος χρόνος πρέπει να αξιοποιείται

Η κουλτούρα της παραγωγικότητας έχει μια ιδιαίτερη ικανότητα να εισχωρεί σε χώρους που μέχρι πρότινος θεωρούσαμε προσωπικούς. Ο χρόνος μετά τη δουλειά δεν είναι πλέον απαραίτητα χρόνος ξεκούρασης. Μπορεί να γίνει η ευκαιρία για ένα online μάθημα, μια δεύτερη δραστηριότητα, την προετοιμασία των γευμάτων της εβδομάδας, τη γυμναστική ή την ολοκλήρωση μιας λίστας με προσωπικούς στόχους.

Ακόμη και οι ώρες που δεν έχουμε κάποια συγκεκριμένη υποχρέωση μπορεί να συνοδεύονται από μια αίσθηση ότι πρέπει να αξιοποιηθούν. Η φράση «δεν έκανα τίποτα σήμερα» συχνά ακούγεται σαν εξομολόγηση αποτυχίας και όχι σαν περιγραφή μιας ημέρας κατά την οποία κάποιος ξεκουράστηκε.

Αυτό γίνεται ιδιαίτερα δύσκολο όταν οι πραγματικές συνθήκες της ζωής δεν αφήνουν αρκετό διαθέσιμο χρόνο. Η εργασία, οι μετακινήσεις, οι οικονομικές υποχρεώσεις, η φροντίδα άλλων ανθρώπων και οι απρόβλεπτες δυσκολίες καταλαμβάνουν ήδη μεγάλο μέρος της καθημερινότητας. Δεν ξεκινούν όλοι από το ίδιο σημείο ούτε έχουν την ίδια ευελιξία, τα ίδια χρήματα ή την ίδια υποστήριξη.

Μια πρωινή ρουτίνα δύο ωρών μπορεί να φαίνεται απλή σε κάποιον που εργάζεται από το σπίτι και έχει ευέλικτο ωράριο. Για κάποιον που πρέπει να ξυπνήσει νωρίς, να χρησιμοποιήσει τα μέσα μεταφοράς και να εργαστεί πολλές ώρες, μπορεί να είναι απλώς ανέφικτη. Η διαφορά δεν αφορά απαραίτητα την πειθαρχία ή τη θέληση, αλλά τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να ζήσει κάθε άνθρωπος.

Όταν, όμως, οι επιτυχημένες ρουτίνες παρουσιάζονται σαν να είναι διαθέσιμες σε όλους, η αποτυχία να τις ακολουθήσουμε μπορεί να εκληφθεί ως προσωπικό ελάττωμα. Αντί να αναρωτηθούμε αν ο στόχος είναι ρεαλιστικός, καταλήγουμε να πιστεύουμε ότι εμείς δεν προσπαθήσαμε αρκετά.

Κάπως έτσι, η αυτοβελτίωση μπορεί να μεταφέρει όλη την ευθύνη στο άτομο. Η εξάντληση αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα οργάνωσης, η έλλειψη χρόνου ως αδυναμία προγραμματισμού και η δυσκολία να τηρήσουμε μια ρουτίνα ως έλλειψη συνέπειας. Στην πραγματικότητα, μερικές φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν έχουμε βρει το κατάλληλο σύστημα. Είναι ότι έχουμε φορτώσει την καθημερινότητά μας με περισσότερες απαιτήσεις από όσες μπορεί να αντέξει.

Πότε η επιθυμία για εξέλιξη μετατρέπεται σε τελειομανία;

Η επιθυμία να γίνουμε καλύτεροι σε κάτι δεν είναι από μόνη της προβληματική. Μπορεί να μας κινητοποιήσει, να μας βοηθήσει να αποκτήσουμε δεξιότητες και να μας δώσει κατεύθυνση. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν η αξία που αποδίδουμε στον εαυτό μας εξαρτάται υπερβολικά από το κατά πόσο ανταποκρινόμαστε στα πρότυπα που έχουμε θέσει.

Η τελειομανία δεν σημαίνει απλώς ότι θέλουμε να κάνουμε κάτι καλά. Συνδέεται, σε ορισμένες μορφές της, με την έντονη ανησυχία για τα λάθη, την ανάγκη για αποδοχή και την επίμονη ενασχόληση με όσα θεωρούμε ότι δεν κάναμε σωστά. Ερευνητικές μελέτες έχουν εξετάσει τη σχέση της τελειομανίας με την ψυχολογική δυσφορία και την ευημερία, αναδεικνύοντας ότι η αυτοσυμπόνια και η ψυχολογική ευελιξία μπορεί να λειτουργούν προστατευτικά σε ορισμένες περιπτώσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε υψηλός στόχος είναι επιβλαβής, αλλά ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα λάθη και τις ατέλειές μας έχει σημασία.

Στην καθημερινότητα, η διαφορά μπορεί να φαίνεται σε απλές σκέψεις. «Θέλω να φροντίζω καλύτερα το σώμα μου» δεν είναι το ίδιο με το «αν δεν γυμναστώ σήμερα, είμαι τεμπέλης». «Θέλω να διαβάζω περισσότερο» δεν είναι το ίδιο με το «αν δεν ολοκληρώσω τις σελίδες που είχα προγραμματίσει, η ημέρα μου πήγε χαμένη». Στην πρώτη περίπτωση, ο στόχος είναι μια επιθυμία που μπορεί να προσαρμοστεί. Στη δεύτερη, μετατρέπεται σε κριτήριο προσωπικής αξίας.

Όταν η καθημερινότητα οργανώνεται γύρω από τέτοιους αυστηρούς κανόνες, το περιθώριο για αλλαγές μειώνεται. Μια απρόβλεπτη υποχρέωση, μια κουραστική ημέρα ή μια περίοδος με λιγότερη ενέργεια μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογη απογοήτευση. Αντί να προσαρμόζουμε τις συνήθειές μας στις πραγματικές μας ανάγκες, προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τον εαυτό μας σε ένα πρόγραμμα που δεν αλλάζει.

Και τότε εμφανίζεται μια παράδοξη κατάσταση: προσπαθούμε να φροντίσουμε τον εαυτό μας με έναν τρόπο που μας κάνει να αισθανόμαστε διαρκώς ανεπαρκείς.

Η αυτοσυμπόνια δεν είναι παραίτηση

Σε μια κουλτούρα που εξυμνεί την πειθαρχία και τη συνέπεια, η επιείκεια προς τον εαυτό μας μπορεί να παρερμηνευτεί ως δικαιολογία. Αν δεν πιέζεις τον εαυτό σου, μήπως δεν προσπαθείς αρκετά; Αν αφήσεις μια συνήθεια για λίγες ημέρες, μήπως θα χάσεις όλη σου την πρόοδο; Αν σταματήσεις να κυνηγάς νέους στόχους, μήπως μείνεις πίσω;

Η αυτοσυμπόνια, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε κάθε προσπάθεια ή ότι δεν αναλαμβάνουμε ευθύνη για τις επιλογές μας. Σημαίνει ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις δυσκολίες μας χωρίς να μετατρέπουμε κάθε λάθος σε απόδειξη ότι δεν είμαστε αρκετοί. Σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με την ίδια κατανόηση που θα προσφέραμε σε έναν φίλο ο οποίος περνά μια δύσκολη περίοδο.

Μια συστηματική ανασκόπηση του 2025, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Stress and Health, εξέτασε 113 μελέτες σχετικά με τους μηχανισμούς που συνδέουν την αυτοσυμπόνια με την ψυχολογική υγεία. Οι ερευνητές εντόπισαν ενδείξεις ότι η αυτοσυμπόνια σχετίζεται με καλύτερα ψυχολογικά αποτελέσματα, ενώ η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη και η μη βοηθητική διαχείριση των συναισθημάτων αποτελούν σημαντικές πλευρές αυτής της σχέσης. Οι συγγραφείς σημειώνουν, πάντως, ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων ερευνών είναι συσχετιστικό και δεν αρκεί από μόνο του για να αποδείξει αιτιότητα. 

Στην πράξη, η αυτοσυμπόνια μπορεί να σημαίνει ότι αναγνωρίζεις πως χρειάζεσαι ξεκούραση χωρίς να θεωρείς ότι έχασες την πειθαρχία σου. Ότι μπορείς να παραλείψεις μια προπόνηση όταν είσαι εξαντλημένος, να φας χωρίς να μετατρέψεις το γεύμα σε αξιολόγηση της αυτοσυγκράτησής σου ή να περάσεις ένα απόγευμα χωρίς να προσπαθείς να μάθεις κάτι καινούργιο.

Δεν χρειάζεται κάθε στιγμή να αποδεικνύει ότι προχωράς μπροστά. Μερικές φορές, η πιο χρήσιμη επιλογή είναι να αναγνωρίσεις ότι οι ανάγκες σου άλλαξαν και να προσαρμόσεις ανάλογα τις προσδοκίες σου.

Πώς καταλαβαίνεις ότι χρειάζεσαι λιγότερους στόχους;

Δεν υπάρχει ένα καθολικό όριο που να ξεχωρίζει την υγιή αυτοβελτίωση από την υπερβολική πίεση. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες ενδείξεις που αξίζει να παρατηρήσουμε στην καθημερινότητά μας.

Μία από αυτές είναι οι ενοχές που εμφανίζονται όταν δεν ακολουθούμε το πρόγραμμά μας. Αν η ξεκούραση συνοδεύεται σταθερά από την αίσθηση ότι σπαταλάμε τον χρόνο μας ή αν μια μικρή απόκλιση από τη ρουτίνα προκαλεί έντονη απογοήτευση, ίσως έχουμε δώσει στους στόχους μας μεγαλύτερη βαρύτητα από όση μας εξυπηρετεί.

Μια δεύτερη ένδειξη είναι όταν οι συνήθειες που υποτίθεται ότι μας κάνουν να αισθανόμαστε καλύτερα αρχίζουν να περιορίζουν την καθημερινότητά μας. Αν το πρόγραμμα γυμναστικής δεν αφήνει χώρο για κοινωνικές επαφές, αν η διατροφή δημιουργεί συνεχές άγχος ή αν η ανάγκη να είμαστε παραγωγικοί μάς δυσκολεύει να απολαύσουμε τον ελεύθερο χρόνο μας, αξίζει να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τις προτεραιότητές μας.

Υπάρχει, επίσης, η περίπτωση να μην απολαμβάνουμε πια τις δραστηριότητες που επιλέξαμε. Διαβάζουμε επειδή πρέπει, γυμναζόμαστε επειδή δεν επιτρέπεται να χάσουμε προπόνηση και ακολουθούμε μια ρουτίνα περιποίησης επειδή φοβόμαστε τι θα συμβεί αν τη διακόψουμε. Η συνήθεια συνεχίζεται, αλλά το αρχικό της νόημα έχει σχεδόν εξαφανιστεί.

Τέλος, χρειάζεται να προσέξουμε αν η αίσθηση της προσωπικής μας αξίας εξαρτάται όλο και περισσότερο από την απόδοση. Δεν είμαστε πιο άξιοι ως άνθρωποι επειδή ολοκληρώσαμε όλα όσα είχαμε προγραμματίσει, ούτε λιγότερο σημαντικοί επειδή περάσαμε μια δύσκολη εβδομάδα χωρίς να πετύχουμε τους στόχους μας.

Αυτές οι ενδείξεις δεν αποτελούν διάγνωση. Είναι, όμως, αφορμές για να αναρωτηθούμε αν ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να εξελιχθούμε εξακολουθεί να μας βοηθά. Αν η πίεση γίνεται επίμονη, επηρεάζει τον ύπνο, τις σχέσεις ή την καθημερινή λειτουργικότητα, η συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τι συμβαίνει.

Δεν χρειάζεται να βελτιστοποιείς τα πάντα

Ίσως η λύση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την αυτοβελτίωση, αλλά να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε. Αντί να προσπαθούμε να αλλάξουμε ταυτόχρονα κάθε πτυχή της ζωής μας, μπορούμε να ξεκινήσουμε από όσα έχουν πραγματική σημασία για εμάς. Όχι επειδή τα είδαμε σε ένα βίντεο ή επειδή φαίνονται απαραίτητα για να αποκτήσουμε μια επιθυμητή εικόνα, αλλά επειδή εξυπηρετούν τις δικές μας ανάγκες.

Μια συνήθεια μπορεί να παραμείνει χρήσιμη ακόμη κι όταν δεν εφαρμόζεται καθημερινά. Η γυμναστική δεν χρειάζεται να ακολουθεί ένα τέλειο πρόγραμμα για να έχει θέση στη ζωή μας. Το διάβασμα δεν χάνει την αξία του επειδή δεν ολοκληρώνουμε έναν συγκεκριμένο αριθμό σελίδων κάθε βράδυ. Η φροντίδα της επιδερμίδας δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει δεκάδες προϊόντα για να αποτελεί μια ουσιαστική στιγμή προσωπικής περιποίησης.

Βοηθά, επίσης, να ξεχωρίζουμε τις συνήθειες που επιλέγουμε από εκείνες που ακολουθούμε επειδή φοβόμαστε ότι θα μείνουμε πίσω. Αν μια δραστηριότητα έχει πάψει να μας εξυπηρετεί, μπορούμε να την αλλάξουμε. Αν ένας στόχος δεν ταιριάζει πλέον στις συνθήκες της ζωής μας, μπορούμε να τον αναθεωρήσουμε. Αν χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο για ξεκούραση, δεν είναι απαραίτητο να τον δικαιολογήσουμε ως μέσο για να γίνουμε πιο παραγωγικοί αργότερα.

Το ίδιο ισχύει για την κατανάλωση περιεχομένου γύρω από την αυτοβελτίωση. Δεν χρειάζεται κάθε συμβουλή να γίνει προσωπικός στόχος ούτε κάθε νέα τάση να ενταχθεί στην καθημερινότητά μας. Μπορούμε να κρατήσουμε όσα μας βοηθούν και να αφήσουμε τα υπόλοιπα, χωρίς να αισθανόμαστε ότι χάνουμε κάποια ευκαιρία να γίνουμε καλύτεροι.

Το σημαντικότερο ίσως είναι να αφήσουμε χώρο για δραστηριότητες που δεν χρειάζεται να οδηγήσουν κάπου. Να δούμε μια ταινία χωρίς να τη μετατρέψουμε σε πολιτιστική υποχρέωση, να βγούμε με φίλους χωρίς να σκεφτόμαστε τι θα κάνουμε την επόμενη ημέρα, να περάσουμε χρόνο χωρίς πρόγραμμα ή να μείνουμε για λίγο μακριά από την ανάγκη να καταγράφουμε και να αξιολογούμε την πρόοδό μας.

Δεν χρειάζεται κάθε εμπειρία να παράγει μια δεξιότητα, μια καλύτερη συνήθεια ή ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα. Ορισμένα πράγματα έχουν αξία ακριβώς επειδή τα κάνουμε για τη χαρά που μας προσφέρουν.

Η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου δεν είναι ένας άνθρωπος που δεν κουράζεται ποτέ

Η αυτοβελτίωση υπόσχεται συχνά μια μελλοντική εκδοχή του εαυτού μας που θα είναι πιο οργανωμένη, πιο υγιής, πιο όμορφη, πιο πειθαρχημένη και πιο επιτυχημένη. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η εκδοχή μπορεί να απομακρύνεται κάθε φορά που πλησιάζουμε σε αυτήν. Μόλις αποκτήσουμε μια συνήθεια, εμφανίζεται μια νέα που υποτίθεται ότι θα μας βοηθήσει περισσότερο. Μόλις πετύχουμε έναν στόχο, ανακαλύπτουμε έναν ακόμη. Η πρόοδος δεν ολοκληρώνεται ποτέ, επειδή το σημείο στο οποίο θα αισθανθούμε επιτέλους αρκετοί μετακινείται διαρκώς.

Ίσως, λοιπόν, χρειάζεται να αλλάξουμε το ερώτημα. Αντί να αναρωτιόμαστε συνεχώς τι άλλο μπορούμε να βελτιώσουμε, μπορούμε να αναρωτηθούμε τι από όσα κάνουμε μάς βοηθά πραγματικά να ζούμε καλύτερα. Ποιες συνήθειες μάς προσφέρουν ενέργεια και ποιες μας εξαντλούν; Ποιοι στόχοι προκύπτουν από τις δικές μας επιθυμίες και ποιοι από την ανάγκη να ανταποκριθούμε σε ένα πρότυπο που βλέπουμε παντού γύρω μας;

Η απάντηση δεν θα είναι ίδια για όλους. Για κάποιον, η γυμναστική μπορεί να είναι το πιο ευχάριστο κομμάτι της ημέρας. Για κάποιον άλλο, η ανάγκη να ακολουθεί ένα αυστηρό πρόγραμμα άσκησης μπορεί να έχει γίνει πηγή άγχους. Το ίδιο ισχύει για τη διατροφή, την περιποίηση, το διάβασμα και την οργάνωση του χρόνου. Δεν υπάρχει μία τέλεια ρουτίνα που να ταιριάζει σε κάθε άνθρωπο και σε κάθε περίοδο της ζωής του.

Η πραγματική φροντίδα του εαυτού χρειάζεται χώρο για αλλαγές, ατέλειες και απρόβλεπτες ημέρες. Χρειάζεται να μπορούμε να αναγνωρίζουμε ότι οι ανάγκες μας δεν παραμένουν σταθερές και ότι η συνέπεια δεν σημαίνει απαραίτητα να ακολουθούμε ένα πρόγραμμα με απόλυτη ακρίβεια. Μερικές φορές, συνέπεια σημαίνει να επιστρέφουμε σε μια συνήθεια όταν είμαστε έτοιμοι. Άλλες φορές, σημαίνει να παραδεχόμαστε ότι κάτι δεν μας ταιριάζει πια.

Και κυρίως, σημαίνει να μη μετατρέπουμε κάθε ημέρα σε μια νέα αξιολόγηση της αξίας μας.

Ίσως η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας να μην είναι εκείνη που ξυπνά στις πέντε το πρωί, ολοκληρώνει κάθε στόχο και δεν χάνει ποτέ τη ρουτίνα της. Ίσως να είναι ο άνθρωπος που ξέρει πότε να προσπαθήσει, πότε να αλλάξει πορεία και πότε να σταματήσει χωρίς να αισθάνεται ενοχές.

Γιατί, αν η αυτοβελτίωση μάς κάνει να αισθανόμαστε ότι δεν είμαστε ποτέ αρκετοί, τότε αξίζει να αναρωτηθούμε αν αυτό που χρειάζεται βελτίωση είναι πράγματι ο εαυτός μας ή οι προσδοκίες που έχουμε μάθει να έχουμε από αυτόν.