Δημοσθένης Μιχαηλίδης: Από το αηδόνι του Άντερσεν στην τεχνητή νοημοσύνη
Ο συνδημιουργός της διασκευής μιλά για το μηχανικό αηδόνι, τα παιδιά και την ανάγκη το θέατρο να κοιτάζει τον άνθρωπο του 2026.
Χάιδω Σκανδύλα 
Ένα μηχανικό αηδόνι, αψεγάδιαστο, εντυπωσιακό και πάντα διαθέσιμο, παίρνει τη θέση του αληθινού. Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν έγραψε την ιστορία πολύ πριν από την τεχνητή νοημοσύνη, κι όμως η απόσταση από τον Αυτοκράτορά του μέχρι ένα παιδί καθηλωμένο μπροστά σε μια οθόνη αποδεικνύεται σήμερα παράξενα μικρή.
Αυτήν είναι η συγγένεια που ανίχνευσαν στο αγαπημένο παραμύθι ο Δημοσθένης Μιχαηλίδης και η Βικτώρια Σισκοπούλου, διασκευάζοντας για την εταιρία θεάτρου TrueStory το «Αηδόνι και τον Αυτοκράτορα».
Η παράσταση της TrueStory, σε συμπαραγωγή με το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Θεσσαλονίκης, πήρε παράταση για μία ακόμη παράσταση, την Κυριακή 25 Οκτωβρίου στο Artbox Fargani. Ο Δημοσθένης Μιχαηλίδης, που συνυπογράφει τη διασκευή και βρίσκεται και επί σκηνής, μιλά στο TheOpinion για την τεχνητή νοημοσύνη χωρίς τεχνοφοβία, για τις αντιδράσεις των παιδιών που αλλάζουν κάθε παράσταση και για την κατεύθυνση μιας θεατρικής ομάδας που επιμένει να ψάχνει το ανθρώπινο ακόμη και πίσω από ένα παραμύθι σχεδόν δύο αιώνων.
Στο παραμύθι του Άντερσεν το μηχανικό αηδόνι γράφτηκε πολύ πριν από τις οθόνες και την τεχνητή νοημοσύνη. Έχει ενδιαφέρον πώς σε αυτήν την διασκευή αναδεικνύετε μία μη αναμενόμενη σχέση αυτής της πολύ παλιάς ιστορίας με κάτι τόσο σημερινό. Μιλήστε μας γι’ αυτό.
Όταν αναλάβαμε την συγγραφή του κειμένου μαζί με τη Βικτώρια Σισκοπούλου, ήταν απ’ τους βασικότερους μας στόχους να μιλήσουμε για το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης μέσα από ένα παραμύθι τόσο κλασικό. Στην ιστορία του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν ο αυτοκράτορας δέχεται σαν δώρο ένα τεχνητό αηδόνι και εντυπωσιάζεται από τις ικανότητες του, παραμελώντας το αληθινό. Αυτό από μόνο του μας θύμισε τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος, ειδικά σε μικρότερες ηλικίες, αν αφεθεί ανεξέλεγκτα στην τεχνολογία εθίζεται. Πιστεύω όλοι μπορούμε να φέρουμε στο νου μας την εικόνα ενός παιδιού αποχαυνωμένου μπροστά σε μια οθόνη, έτσι ώστε οι γονείς του να μπορέσουν να ξεκουραστούν.
Μιλάτε σε παιδιά που έχουν μεγαλώσει με οθόνες, αλγορίθμους και πλέον με AI ως μέρος της καθημερινότητάς τους. Πώς μιλάς θεατρικά για κάτι τόσο σύνθετο χωρίς να γίνεις ούτε διδακτικός ούτε φοβικός απέναντι στην τεχνολογία; Επίσης, χωρίς να ακουστείς… γραφικός ή βαρετός από την τόσο νέα γενιά;
Θέλαμε ο χαρακτήρας του τεχνητού αηδονιού να είναι κουλ και αψεγάδιαστος• ο τέλειος φίλος! Γι’ αυτό τον λόγο από τις πρώτες φορές που εμφανίζεται ραπάρει, χορεύει κλπ. Δεν υπάρχει κανένα σημείο στο έργο που να τον δείχνουμε να κολλάει ή να δυσλειτουργεί. Το νόημα είναι πώς χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη. Από μόνη της είναι όντως κάτι αξιοθαύμαστο, η χρήση της από την άλλη είναι μια άλλη ιστορία…
Στην παράσταση τα παιδιά δεν μένουν απλοί θεατές, καθώς καλούνται να πάρουν θέση και να βοηθήσουν τον Αυτοκράτορα. Τι σας έχουν ήδη απαντήσει τα παιδιά; Υπήρξε κάποια αντίδραση ή επιλογή τους που σας αιφνιδίασε;
Τα παιδιά είναι οι καλύτεροι συνομιλητές στις παραστάσεις μας. Λειτουργούν αληθινά και χωρίς φίλτρο, πράγμα που μπορεί να φέρει γέλιο αλλά και να πονέσει. Τα περισσότερα βοηθάνε την ιστορία να κυλήσει απαντώντας με γνώση λες και την έχουν δει! Το περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απαντήσεις τους στην ερώτηση «τι θα θέλατε εσείς από ένα τεχνητό αηδόνι;» Εδώ δεν υπάρχουν όρια, έχουμε ακούσει τα πάντα και κάθε φορά ανυπομονώ για το τι θα σκαρφιστούν. Ένας νέος εγκέφαλος παράγει μικρά θαύματα πριν αποστειρωθεί στον βωμό της ενηλικίωσης.
Από τις «Ιστορίες Ισότητας» μέχρι το «Αηδόνι και τον Αυτοκράτορα», η TrueStory φαίνεται να επιλέγει έργα που συνομιλούν με πολύ συγκεκριμένα σύγχρονα ζητήματα. Είναι αυτή πλέον συνειδητή ταυτότητα της ομάδας; Τι είδους θέατρο θέλετε να κάνετε;
Από το όνομα της ομάδας και μόνο δίνεται η απάντηση. Αληθινές ιστορίες. Στόχος της ομάδας είναι η αναζήτηση της αλήθειας και των πιο ανθρώπινων πτυχών της ακόμα και σε μύθους όμως το αηδόνι του αυτοκράτορα του Άντερσεν. Πίσω από κάθε ιστορία κρύβεται το ανθρώπινο, αυτό που μας αφορά και που πολλές φορές φοβόμαστε να παραδεχτούμε. Από τα ζητήματα έμφυλης βίας μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη προσπαθούμε να εξερευνούμε όσα αφορούν τον άνθρωπο του 2026 και όσα συμβαίνουν γύρω του.
Η συνεργασία σας με το Βαφοπούλειο έχει ήδη μια διαδρομή. Τι σας προσφέρει στην πράξη μια τέτοια συνεργασία και πόσο αναγκαίες είναι σήμερα για μια ανεξάρτητη θεατρική ομάδα οι συμπράξεις με δημόσιους πολιτιστικούς φορείς;
Η συνεργασία με το Βαφοπούλειο είναι πολύ σημαντική για εμάς, γιατί μας δίνει την ευκαιρία να παρουσιάσουμε τη δουλειά μας και να έρθουμε σε επαφή με περισσότερο κόσμο. Για μια ανεξάρτητη ομάδα, τέτοιες συνεργασίες είναι μεγάλη βοήθεια, γιατί δεν είναι πάντα εύκολο να βρίσκεις χώρους και ευκαιρίες για να κάνεις αυτό που αγαπάς. Είναι σημαντικό να υπάρχουν τέτοιες συμπράξεις, γιατί τελικά το θέατρο χρειάζεται στήριξη, αλλά και ανθρώπους που έχουν όρεξη να δημιουργούν
