Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης: Ο αόρατος κίνδυνος των οστών

Μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς πόνο, χωρίς εμφανή συμπτώματα και χωρίς καμία προειδοποίηση. Για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, η πρώτη ένδειξη οστεοπόρωσης είναι ένα κάταγμα, ακόμη και μετά από μια απλή πτώση ή έναν μικρό τραυματισμό. Μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει σημαντικά την καθημερινότητά , περιορίζοντας την κινητικότητα, την ανεξαρτησία και την ποιότητα ζωής τους.

Η Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης, που τιμάται κάθε χρόνο στις 20 Οκτωβρίου, αναδεικνύει τη σημασία της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της αποτελεσματικής αντιμετώπισης μιας νόσου που αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία.

Με κεντρικό μήνυμα «Build, Protect, Strengthen Your Bones for Life», δηλαδή «Χτίζουμε, προστατεύουμε και ενδυναμώνουμε τα οστά μας καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας», η φετινή εκστρατεία του International Osteoporosis Foundation (IOF) υπενθυμίζει ότι η φροντίδα της οστικής υγείας δεν ξεκινά στην τρίτη ηλικία, αλλά στα πρώτα χρόνια της ζωής.

Γιατί η οστεοπόρωση χαρακτηρίζεται «σιωπηλή» νόσος

Η οστεοπόρωση είναι μια μεταβολική νόσος των οστών που χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής μάζας και αλλοίωση της μικροαρχιτεκτονικής τους. Σταδιακά, τα οστά γίνονται πιο εύθραυστα και αυξάνεται η πιθανότητα κατάγματος, ακόμη και ύστερα από έναν μικρό τραυματισμό.

Ο ανθρώπινος σκελετός είναι ένας ζωντανός ιστός που ανανεώνεται συνεχώς. Κατά τη φυσιολογική διαδικασία ανακατασκευής του, το παλαιό οστό απομακρύνεται και αντικαθίσταται από νέο. Όταν όμως η οστική απορρόφηση υπερβαίνει τον σχηματισμό νέου οστού, η οστική μάζα μειώνεται και αυξάνεται η ευθραυστότητα του σκελετού.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η διαδικασία αυτή συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Έτσι, η νόσος μπορεί να παραμείνει αδιάγνωστη για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τα συχνότερα οστεοπορωτικά κατάγματα εντοπίζονται στον καρπό, στους σπονδύλους και στο ισχίο. Ειδικότερα, τα σπονδυλικά κατάγματα μπορεί να εκδηλωθούν με πόνο στην πλάτη, σταδιακή απώλεια ύψους ή αλλαγές στη στάση του σώματος, ενώ τα κατάγματα του ισχίου συνδέονται συχνά με σοβαρό περιορισμό της κινητικότητας.

Δεν αφορά μόνο στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση

Παρότι η οστεοπόρωση εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, δεν αποτελεί αποκλειστικά γυναικεία πάθηση.

Η μείωση των οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια. Ωστόσο, και οι άνδρες χάνουν σταδιακά οστική μάζα καθώς μεγαλώνουν, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος καταγμάτων.

Στους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται η ηλικία, η κληρονομικότητα, το χαμηλό σωματικό βάρος, η ανεπαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, η καθιστική ζωή, το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Παράλληλα, ορισμένες παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, οι ενδοκρινικές διαταραχές και τα ρευματολογικά νοσήματα, αλλά και η μακροχρόνια λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων, κυρίως γλυκοκορτικοειδών, μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την υγεία των οστών.

Η πρόληψη ξεκινά πολύ πριν από την τρίτη ηλικία

Ένα από τα βασικά μηνύματα της φετινής παγκόσμιας εκστρατείας είναι ότι η υγεία των οστών αποτελεί υπόθεση ολόκληρης της ζωής.

Η παιδική και η εφηβική ηλικία είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ανάπτυξη ισχυρού σκελετού και την επίτευξη υψηλής κορυφαίας οστικής μάζας. Στην ενήλικη ζωή, η σωστή διατροφή, η συστηματική σωματική δραστηριότητα και η αποφυγή επιβαρυντικών συνηθειών συμβάλλουν στη διατήρησή της.

Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου, βιταμίνης D και πρωτεϊνών, σε συνδυασμό με τη σωματική άσκηση, αποτελούν βασικούς παράγοντες προστασίας. Ιδιαίτερη αξία έχουν οι ασκήσεις με φόρτιση του σωματικού βάρους, η μυϊκή ενδυνάμωση και οι ασκήσεις ισορροπίας, που συμβάλλουν και στη μείωση του κινδύνου πτώσεων.

Στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, η πρόληψη των πτώσεων αποκτά καθοριστική σημασία, καθώς ακόμη και ένα φαινομενικά μικρό ατύχημα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρό κάταγμα.

Η λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου ή βιταμίνης D δεν είναι απαραίτητη για όλους και πρέπει να βασίζεται στις εξατομικευμένες ανάγκες και στις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Έγκαιρη διάγνωση: Το πρώτο βήμα για την αποφυγή καταγμάτων

Η μέτρηση οστικής πυκνότητας αποτελεί βασική εξέταση για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης. Η ανάγκη πραγματοποίησής της καθορίζεται από την ηλικία, το ιατρικό και οικογενειακό ιστορικό, την παρουσία παραγόντων κινδύνου και την ύπαρξη προηγούμενων καταγμάτων.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν έχει ήδη συμβεί ένα κάταγμα χαμηλής βίας, καθώς αυτό μπορεί να αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι αυξημένου κινδύνου για νέο κάταγμα.

Σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικές φαρμακευτικές θεραπείες που μπορούν να περιορίσουν την οστική απώλεια ή να ενισχύσουν τον σχηματισμό νέου οστού, μειώνοντας τον κίνδυνο μελλοντικών καταγμάτων. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας γίνεται εξατομικευμένα, με βάση τις ανάγκες και το ιστορικό κάθε ασθενούς.

Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Οστεοπόρωσης 2026 είναι σαφές: η υγεία των οστών δεν πρέπει να μας απασχολεί μόνο όταν εμφανιστεί ένα πρόβλημα.

Η πρόληψη, η έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διατήρηση όχι μόνο ενός ισχυρού σκελετού, αλλά και της κινητικότητας, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής σε κάθε ηλικία.

Οστεοπόρωση: Στατιστικά στοιχεία που ίσως δεν γνωρίζατε

• 1 στις 3 γυναίκες και 1 στους 5 άνδρες άνω των 50 ετών θα υποστεί οστεοπορωτικό κάταγμα κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης ζωής του, σύμφωνα με το International Osteoporosis Foundation (IOF).
• Περίπου 70 κατάγματα το λεπτό, δηλαδή έως και 37 εκατομμύρια κατάγματα ετησίως, συμβαίνουν παγκοσμίως σε άτομα άνω των 55 ετών λόγω οστικής ευθραυστότητας.
• Μόλις το 20% των ασθενών που έχουν υποστεί οστεοπορωτικό κάταγμα διαγιγνώσκεται ή λαμβάνει θεραπεία για την υποκείμενη οστεοπόρωση, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο IOF.
• Περίπου 1,6 εκατομμύρια κατάγματα ισχίου καταγράφονταν ετησίως παγκοσμίως, σύμφωνα με παλαιότερες εκτιμήσεις. Προβλέψεις ανέφεραν ότι ο αριθμός θα μπορούσε να φτάσει τα 4,5 εκατομμύρια έως το 2050.
• Το 20%–25% των ασθενών που έχουν υποστεί κάταγμα ισχίου πεθαίνει μέσα στον πρώτο χρόνο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παραθέτει η Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Πανελλήνια Ένωση Ενδοκρινολόγων.
• Περίπου το 60% των ασθενών που έχουν υποστεί κάταγμα ισχίου χρειάζεται υποστήριξη στην καθημερινότητά του ακόμη και έναν χρόνο μετά το κάταγμα, σύμφωνα με το ίδιο ενημερωτικό υλικό.
• Έως και το 20% της οστικής πυκνότητας μπορεί να χαθεί μέσα στα πρώτα 5–7 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση, λόγω της μείωσης των οιστρογόνων.
• Το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει τον κίνδυνο. Άτομα των οποίων οι γονείς έχουν υποστεί κάταγμα ισχίου διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο οστεοπορωτικού κατάγματος.
• Ακόμη και ένα δυνατό φτέρνισμα ή μια απότομη κίνηση μπορεί, σε περιπτώσεις σοβαρής οστεοπόρωσης, να προκαλέσει κάταγμα, ιδιαίτερα στη σπονδυλική στήλη.
• Η οστεοπόρωση δεν αφορά αποκλειστικά την τρίτη ηλικία. Μπορεί να εμφανιστεί και σε νεότερους ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν ορμονικές διαταραχές, συγκεκριμένες παθήσεις ή άλλοι παράγοντες κινδύνου.