3/52: Αγγλόφωνο ΠΜΣ στη Βυζαντινή Ιστορία για την ομογένεια

Κάποια από τα σημειώματα της στήλης αυτής θα αφορούν μεγάλα θέματα, όπως ο ρυθμιστικός σχεδιασμός της Θεσσαλονίκης ή η ανάπτυξη της ΔΕΘ. Όμως υπάρχουν και πιο μικρές ενέργειες που μπορούν να γίνουν και να έχουν αποτέλεσμα που ενισχύει την εξωστρέφεια και την αυτοπεποίθηση της Θεσσαλονίκης.

Στο σημείωμα αυτό γράφω για μία ιδέα που μπορεί να αξιοποιήσει την ιστορικότητα της Θεσσαλονίκης, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο με τους θαυμάσιους πανεπιστημιακούς δασκάλους του, την ενεργητικότητα της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, την κοινωνία των πολιτών που έχουν συστήσει την οργάνωση «Βυζαντινή Θεσσαλονίκη» και την ελληνική ομογένεια του εξωτερικού, τις ελληνικές κοινότητες που επιζητούν τη σύνδεση με τη μητέρα Ελλάδα.

1. Ένα αγγλόφωνο μεταπτυχιακό στη Βυζαντινή Ιστορία για την ομογένεια

Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη που συνδέεται, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη μετά την Κωνσταντινούπολη, με το Βυζάντιο. Τα βυζαντινά της μνημεία κυριαρχούν και η ιστορία την κατατάσσει ως τη δεύτερη σημαντικότερη πόλη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επιπλέον των ξενόγλωσσων προγραμμάτων που έχουν ήδη εγκριθεί για το Α.Π.Θ., το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. μπορεί να διοργανώσει ένα αγγλόφωνο μεταπτυχιακό στη Βυζαντινή Ιστορία, το οποίο να απευθύνεται στην ομογένεια. Διετούς διάρκειας, θα έχει δύο ειδικά χαρακτηριστικά: θα παρέχει και διδακτική επάρκεια (θα ενσωματώνονται σ’ αυτό και μαθήματα διδακτικής της ιστορίας), ενώ οι διπλωματικές εργασίες θα δημοσιεύονται και οι τόμοι με τις δημοσιευμένες εργασίες θα αποστέλλονται στις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού.

2. Το όφελος για τη Θεσσαλονίκη

Οι φοιτητές από το εξωτερικό που θα έλθουν ειδικά για το πρόγραμμα αυτό θα γνωρίσουν τη Θεσσαλονίκη όχι απλώς ως τουριστικό προορισμό, αλλά ως μέρος μιας συνεχούς ιστορίας. Επιστρέφοντας στις κοινότητές τους στο εξωτερικό θα γίνουν οι καλύτεροι πρεσβευτές της. Διδάσκοντας βυζαντινή ιστορία στις κοινότητές τους θα μεταλαμπαδεύουν τον ελληνικό και, ειδικότερα, τον βυζαντινό πολιτισμό. Θα γίνουν οι διαφημιστές μιας Θεσσαλονίκης που τιμά και αναδεικνύει την ιστορία της και θα στρέψουν την προσοχή της ομογένειας στην πόλη μας. Η προσοχή της ομογένειας μπορεί να σημαίνει νέες χορηγίες ή επενδύσεις, επιλογή του Α.Π.Θ. ως πανεπιστημίου για ομογενείς δεύτερης και τρίτης γενιάς. Κυρίως, η εικόνα της πατρίδας μας θα αποσυνδεθεί από την αφελή τουριστική εικόνα της που έχει καλλιεργηθεί, με την επιφανειακή αρχαιολατρία, και θα συνδεθεί με την κατανόηση της διαρκούς ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού – της οποίας η Θεσσαλονίκη είναι το πιο εμφανές παράδειγμα.

3. Τα κίνητρα για τους φοιτητές

Το μεταπτυχιακό θα είναι ελκυστικό για τους φοιτητές, επειδή η διδακτική επάρκεια που θα χορηγεί θα τους επιτρέπει να διδάσκουν βυζαντινή ιστορία στα σχολεία των κοινοτήτων τους, όταν επιστρέψουν. Θα βοηθήσει, δηλαδή, στην επαγγελματική αποκατάσταση όσων επιθυμούν μια καριέρα στην εκπαίδευση. Αλλά και η δημοσίευση των εργασιών, η αποστολή των τόμων στις κοινότητες, η παρουσία στις τοπικές βιβλιοθήκες ενός βιβλίου στο οποίο θα κατονομάζονται ως συγγραφείς, θα τους κάνουν και κάτι σαν local celebrities, σημεία αναφοράς της κοινότητας για τη σύνδεσή τους με την πατρίδα.

4. Το πρόγραμμα σπουδών

Ένα υποτυπώδες πρόγραμμα σπουδών θα μπορούσε να είναι ως εξής:

1ο έτος – θεμελίωση – 3 Υποχρεωτικά Μαθήματα:

1. Ιστορία Ι (Narrative History I): Από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (330 μ.Χ.) έως και τη Δυναστεία του Αμορίου. (Η διαμόρφωση της Αυτοκρατορίας).
2. Βυζάντιο και Θρησκεία (Byzantium & Religion): Ο ρόλος της Ορθοδοξίας, οι Αιρέσεις, η σχέση Κράτους-Εκκλησίας και ο Μοναχισμός.
3. Οργανωτική Δομή του Πολιτεύματος (Byzantine Polity): Η εξέλιξη της διοίκησης, των θεσμών και του δικαίου από το 330 ως το 1453 μ.Χ.

2ο έτος: – εμβάθυνση και έρευνα – 2 Υποχρεωτικά μαθήματα + ένα Μάθημα Επιλογής + Διπλωματική:

1. Ιστορία ΙΙ (Narrative History II): Από τη Μακεδονική Δυναστεία (ακμή) μέχρι την Άλωση (1453).
2. Κοινωνία & Οικονομία (Society & Economy): Αγροτική παραγωγή, εμπόριο, αστική ζωή, κοινωνικές τάξεις.
3. Μάθημα Επιλογής (Ειδίκευση – 1 από τα 4):

• Βυζάντιο και Ανατολή: Σχέσεις με Περσία, Άραβες, Σελτζούκους και Οθωμανούς (Γεωπολιτική).
• Βυζάντιο και Δύση: Φράγκοι, Σταυροφορίες, Ενετοί, Γενουάτες (Διπλωματία & Εμπόριο).
• Βυζάντιο και Αναγέννηση: Η πνευματική κληρονομιά και η μεταλαμπάδευση της γνώσης στη Δύση μετά την Άλωση (Πολιτισμός).
• Η Θεσσαλονίκη στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: Η μεσαιωνική ιστορία της Θεσσαλονίκης.

Η διπλωματική εργασία: Θα συντάσσεται με βάση την ειδίκευση που επέλεξε ο φοιτητής.

Πλέον αυτών: μαθήματα διδακτικής της ιστορίας κατ’ επιλογήν στο πρώτο ή το δεύτερο έτος για τη χορήγηση διδακτικής επάρκειας.

5. Ο ρόλος της Εκκλησίας

Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι ο φάρος της ομογένειας σε τοπικό, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης μπορεί να είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ του μεταπτυχιακού προγράμματος και της ομογένειας, στην οποία απευθύνεται. Ενώ η τυπική επικοινωνία μπορεί να γίνεται μεταξύ του Α.Π.Θ. και των τοπικών ομογενειακών οργανώσεων, η ουσιαστική προβολή του μεταπτυχιακού θα γίνεται από την τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Επίσης, η Μητρόπολη λειτουργεί ξενώνες στέγασης φοιτητών, δηλαδή έχει την εμπειρία και τη δυνατότητα να συμβάλει στη στέγαση των φοιτητών που θα φιλοξενηθούν.

6. Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών

Η Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και ο Εμπορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης έχουν συγκροτήσει μία αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Η εταιρεία αυτή, στην οποία συμμετέχουν δύο βασικοί φορείς που είναι κρίσιμοι για την επιτυχία του μεταπτυχιακού προγράμματος (Μητρόπολη και Α.Π.Θ.) μαζί με τον φορέα που εκπροσωπεί τον εμπορικό κόσμο της πόλης, έχει σκοπό την «ανάδειξη του ιστορικού παρελθόντος της πόλης, στην κατεύθυνση της αναπτυξιακής αξιοποίησής του», δηλαδή ταιριάζει ακριβώς στον στόχο που θα έχει το μεταπτυχιακό. Η Βυζαντινή Θεσσαλονίκη μπορεί να αναλάβει να μετατρέψει την παραμονή των φοιτητών στη Θεσσαλονίκη σε πλήρη εμπειρία και γνώση της βυζαντινής Θεσσαλονίκης, οργανώνοντας εκδρομές και παρουσιάσεις σε όλα τα βυζαντινά μνημεία της πόλης, περισσότερο και λιγότερο γνωστά και διοργανώνοντας παράλληλες εκδηλώσεις (συναυλίες, συνέδρια κ.λπ.). Επίσης, η μόνιμη επαφή με την ομογένεια με αφορμή το μεταπτυχιακό πρόγραμμα συμβάλλει στην προσπάθεια της εταιρείας να οργανώσει ένα παγκόσμιο δίκτυο βυζαντινών πόλεων, που είναι καταστατικός της σκοπός. Η ανάδειξη της Θεσσαλονίκης ως κύριας πόλης, ως πρωτεύουσας αυτού του δικτύου, θα έχει προφανή αποτελέσματα στην παγκόσμια προβολή της.

7. Η χρηματοδότηση

Το πρόγραμμα θα είναι αυτοχρηματοδοτούμενο. Κύρια πηγή χρηματοδότησης θα είναι τα δίδακτρα που θα χρεώνει. Αν, όμως, αρχίσει να επιτυγχάνει τον σκοπό του και να συνδέει περισσότερο τους φοιτητές της ομογένειας με τη Θεσσαλονίκη, είναι βέβαιο ότι θα προσελκύσει σημαντικές χορηγίες που θα το ενισχύσουν είτε υπό μορφή υποτροφιών για τους φοιτητές που προέρχονται από μία κοινότητα της ομογένειας, είτε ως ενίσχυση για τις εκδόσεις των διπλωματικών εργασιών, ως χορηγία προς τη Μητρόπολη για τη στέγαση και σίτιση των φοιτητών κ.λπ.

Τελικά, το πρόγραμμα αυτό μπορεί να παράγει κάθε χρόνο είκοσι αποφοίτους. Μεταφέροντας τις εμπειρίες τους από τη ζωή στη Θεσσαλονίκη και τις γνώσεις που απέκτησαν, διδάσκοντας τη βυζαντινή ιστορία στις κοινότητες της ομογένειας, με κάθε σειρά αποφοίτησης θα προστίθενται είκοσι από τους καλύτερους πρεσβευτές της Θεσσαλονίκης και της ιστορίας της στον κόσμο.

0/52: 52 (3 Ιανουαρίου – 26 Δεκεμβρίου 2026) – ένα μανιφέστο