5/52: Η Θεσσαλονίκη κέντρο του Ναυτικού δικαίου

Συνεχίζοντας τα σημειώματα για το λιμάνι και τις προϋποθέσεις για να αναπτυχθεί, πρέπει να επισημανθεί η προστιθέμενη αξία που θα λάβει το λιμάνι αν η Θεσσαλονίκη καταστεί κέντρο ναυτιλιακών συναλλαγών, αν έχει δηλαδή τους ανθρώπους που θα ξέρουν να καταρτίζουν συμβάσεις και να επιλύουν τις σχετικές διαφορές.

Θα είναι πολύ πιο ελκυστικό ως προορισμός ή ως διαμετακομιστικός κόμβος, αν οι συναλλαγές που γίνονται εδώ είναι, κατά τεκμήριο, πιο «δουλεμένες» και έγκυρες, και αν παρουσιάζουν λιγότερα νομικά και πρακτικά προβλήματα. Για να ωθηθεί η Θεσσαλονίκη προς αυτή την κατεύθυνση, χρειάζονται αλλαγές στη θεωρία και στην πράξη — δηλαδή στην εκπαίδευση και στα Δικαστήρια.

1. Θεωρία: Ανάδειξη του Ναυτικού Δικαίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Όταν ήμουν φοιτητής στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, το Ναυτικό Δίκαιο διδασκόταν στο ίδιο εξάμηνο ως ενιαίο, υποχρεωτικό μάθημα με το Γενικό Εμπορικό Δίκαιο. Σήμερα είναι χωριστό μάθημα, αλλά μάθημα περιορισμένης επιλογής. Δεν υπάρχει κάποιο μάθημα για ειδικά ζητήματα Ναυτικού Δικαίου (συμβάσεις, εργατικό δίκαιο, ασφαλιστικό δίκαιο). Σε μεταπτυχιακό επίπεδο, το Ναυτικό Δίκαιο προσφέρεται ως μάθημα στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στο Εμπορικό Δίκαιο. Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας προσφέρει ένα αγγλόφωνο Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με αντικείμενο Ναυτιλία και Θαλάσσιες Μεταφορές: Οικονομική και Πολιτική (Sea Transports & Shipping: Economics & Politics).

Για να αναβαθμισθεί το Ναυτικό Δίκαιο στο ΑΠΘ, θα μπορούσαν να γίνουν τα εξής βήματα:

α) να γίνει υποχρεωτικό μάθημα το Ναυτικό Δίκαιο (και πάντως να μη μεταπέσει πάλι σε μάθημα του μισού εξαμήνου, όπως στην εποχή μου),

β) να προσφερθούν ως μαθήματα επιλογής ειδικά μαθήματα: ναυτικές συμβάσεις, ναυτικό εργατικό δίκαιο, δίκαιο της θαλάσσιας ασφάλισης — και τα τρία πολύ ειδικά και διαφορετικά σε σχέση με το κοινό αστικό, εργατικό και ασφαλιστικό δίκαιο,

γ) να δημιουργηθεί ένα πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών στο Ναυτικό Δίκαιο το οποίο, εκτός από τα νομικά μαθήματα, θα περιλαμβάνει και μαθήματα σαν αυτά που διδάσκονται στο ΔΠΜΣ του ΠΑΜΑΚ που αναφέρθηκε: οικονομική της ναυτιλίας και των θαλάσσιων μεταφορών, πολιτική λιμένων, διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας κλπ.

2. Πράξη: Τμήμα Ναυτικών Διαφορών

Από το 1993 είχαν συσταθεί στο Πρωτοδικείο και το Εφετείο Πειραιά Τμήματα Ναυτικών Διαφορών. Διαφορές, όπως αυτές που αφορούν τη ναυπήγηση και πώληση πλοίων, την επισκευή τους, δικαιοπραξίες και αδικοπραξίες του πλοιάρχου κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του, συμβάσεις σχετικές με την εκμετάλλευση και τη λειτουργία του πλοίου, εκδικάζονται από τμήματα του δικαστηρίου με ειδική σύνθεση, με εξειδίκευση στις ναυτικές διαφορές.

Στη Θεσσαλονίκη δεν υπάρχει όγκος υποθέσεων που να δικαιολογεί τη σύσταση πλήρους Τμήματος Ναυτικών Διαφορών. Όμως θα μπορούσε να λειτουργεί εδώ μία «μεταβατική έδρα» του Τμήματος που εδρεύει στον Πειραιά, με μία συνεδρίαση τον μήνα, όπου στις τριμελείς συνθέσεις (Πρωτοδικείου και Εφετείου) θα συμμετέχουν δύο δικαστές από τον Πειραιά και ένας από τη Θεσσαλονίκη, για να κτίζεται σιγά-σιγά εξειδίκευση στους δικαστές της Θεσσαλονίκης.

Οι δικηγόροι της Θεσσαλονίκης θα αρχίζουν και αυτοί να εξοικειώνονται όλο και περισσότερο με τις ναυτικές διαφορές με τον τρόπο αυτό, και θα αποκτήσουν, εκτός από το θεωρητικό υπόβαθρο που θα δίνει το Πανεπιστήμιο, και πρακτική εμπειρία. Το βασικό, όμως, είναι ότι οι συναλλασσόμενοι θα αρχίσουν να εμπιστεύονται τον νομικό κόσμο της Θεσσαλονίκης για τις συναλλαγές τους, και αυτό θα φέρει ακόμη περισσότερη κίνηση στο λιμάνι, καθώς θα το ξεχωρίζει θετικά από τους ανταγωνιστές του. Έτσι, σε λίγα χρόνια θα έχει αυξηθεί και ο όγκος των διαφορών, ώστε να δικαιολογείται η λειτουργία ενός πλήρους Τμήματος Ναυτικών Διαφορών στη Θεσσαλονίκη σε δύο βαθμούς δικαιοδοσίας (Πρωτοδικείο και Εφετείο).

Υποστηρίζεται ότι η εξειδίκευση είναι το μέλλον της δικηγορίας. Αν αποκτηθεί εξειδίκευση από τον νομικό κόσμο της Θεσσαλονίκης (δικαστές και δικηγόρους) στο Ναυτικό Δίκαιο, θα έρθει πιο κοντά η αναπτυξιακή έκρηξη της οικονομίας της Θεσσαλονίκης, που θα φέρει, μεταξύ άλλων, και η ανάπτυξη του λιμανιού της.