Τέλος για το Ταμείο Ανάκαμψης – Πού θα κατευθυνθούν τα νέα δισεκατομμύρια για επενδύσεις

Μια σημαντική αλλαγή στη χρηματοδότηση της ελληνικής οικονομίας βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ολοκληρώνει σταδιακά τον κύκλο του μέσα στο 2026 και η χώρα περνά σε ένα διαφορετικό περιβάλλον για τη χρηματοδότηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων.

Το επόμενο μεγάλο αναπτυξιακό εργαλείο είναι το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, ενώ για τις επιχειρήσεις το τοπίο διαμορφώνεται από έναν συνδυασμό ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών μηχανισμών.

Το νέο ΕΠΑ διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό που προσεγγίζει τα 23 δισ. ευρώ και χρηματοδοτείται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Η στόχευσή του είναι διαφορετική από εκείνη του Ταμείου Ανάκαμψης, με ιδιαίτερη βαρύτητα στις υποδομές, τις μεταφορές, την πολιτική προστασία και την περιφερειακή ανάπτυξη, αλλά και σε τομείς που συνδέονται με την ανταγωνιστικότητα και τον ψηφιακό και πράσινο μετασχηματισμό.

Ο σχεδιασμός του ΕΠΑ περιλαμβάνει 20 τομεακά προγράμματα, ένα ανά υπουργείο, 13 περιφερειακά προγράμματα και τέσσερα προγράμματα ειδικού αντικειμένου. Στα τελευταία περιλαμβάνονται δράσεις που αφορούν την αποκατάσταση καταστροφών, τη δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση και τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Το πρόγραμμα θα λειτουργήσει παράλληλα με τα συγχρηματοδοτούμενα εργαλεία του ΕΣΠΑ, δημιουργώντας ένα ευρύτερο πλαίσιο χρηματοδότησης για έργα και επενδύσεις. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα πρέπει να ολοκληρώσει τις τελευταίες διαδικασίες του Ταμείου Ανάκαμψης, με το τελευταίο αίτημα πληρωμής να προγραμματίζεται για τις 30 Σεπτεμβρίου.

Χατζηδάκης για Ταμείο Ανάκαμψης: «Η αντιπολίτευση ζει σε άλλη χώρα – Η πραγματικότητα τη διαψεύδει»

Τι αφήνει πίσω του το Ταμείο Ανάκαμψης

Από την έναρξή του το 2021, το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς για την αύξηση των επενδύσεων και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα. Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται σε μελέτη της Alpha Bank, οι διαθέσιμοι πόροι του αντιστοιχούσαν το 2023 στο 16% του ελληνικού ΑΕΠ, ποσοστό που ήταν το υψηλότερο μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27.

Η πορεία υλοποίησης είχε μέχρι τα μέσα του 2026 προχωρήσει σημαντικά. Περίπου το 53% των οροσήμων και στόχων είχε ολοκληρωθεί, ενώ η Ελλάδα είχε εισπράξει το 68,5% των συνολικά διαθέσιμων πόρων. Τον Μάιο υποβλήθηκε ακόμη ένα αίτημα εκταμίευσης ύψους 1,6 δισ. ευρώ.

Ιδιαίτερη σημασία είχε και το δανειακό σκέλος του προγράμματος. Οι πόροι του Ταμείου, σε συνδυασμό με τραπεζική χρηματοδότηση και ίδια κεφάλαια, συνέβαλαν στη δρομολόγηση επενδυτικών σχεδίων συνολικού προϋπολογισμού περίπου 29 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος Μαΐου.

Η επίδραση αποτυπώνεται και στην πορεία των επενδύσεων. Στην Ελλάδα οι πραγματικές επενδύσεις αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 10,3% ετησίως την περίοδο 2022-2025, επίδοση που κατατάσσει τη χώρα στη δεύτερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ-27, πίσω από την Κροατία.

Η επόμενη ημέρα δεν θα βασιστεί σε ένα μόνο χρηματοδοτικό εργαλείο

Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει ότι σταματά η εισροή ευρωπαϊκών πόρων. Η βασική διαφορά είναι ότι η χρηματοδότηση περνά σε ένα πιο σύνθετο μοντέλο, στο οποίο συνυπάρχουν διαφορετικά εργαλεία και απαιτείται μεγαλύτερη συμμετοχή του τραπεζικού και ιδιωτικού τομέα.

Για τις επιχειρήσεις, το ΕΣΠΑ 2021-2027 παραμένει μία από τις βασικές διαθέσιμες πηγές, με συνολικούς πόρους περίπου 25,7 δισ. ευρώ μαζί με την εθνική συγχρηματοδότηση. Οι δράσεις του καλύπτουν μεταξύ άλλων την επιχειρηματικότητα, την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και τις υποδομές.

Σημαντικό ρόλο αναμένεται να έχει και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα. Μέσα από εργαλεία όπως το ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ, οι επιχειρήσεις μπορούν να αναζητήσουν χρηματοδότηση για επενδύσεις και κεφάλαιο κίνησης, ενώ οι εγγυήσεις της HDB μπορούν να περιορίσουν το ρίσκο που αναλαμβάνουν οι τράπεζες και να διευκολύνουν την πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε δανεισμό.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται τα εργαλεία μικροχρηματοδοτήσεων και εγγυήσεων, τα προγράμματα για την καινοτομία, η Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση και η αγροτική επιχειρηματικότητα. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν επίσης περίπου 2 δισ. ευρώ που μεταφέρθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, για τα οποία αναμένονται οι σχετικές αποφάσεις και ανακοινώσεις.

Περισσότερη μόχλευση και μεγαλύτερος ρόλος των τραπεζών

Η βασική αλλαγή που διαφαίνεται για την περίοδο μετά το Ταμείο Ανάκαμψης αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα κινητοποιούνται τα κεφάλαια. Το προηγούμενο μοντέλο επέτρεπε τον συνδυασμό φθηνότερων ευρωπαϊκών πόρων με τραπεζικά δάνεια και ίδια κεφάλαια των επιχειρήσεων.

Στο νέο περιβάλλον η λογική της μόχλευσης αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Οι ευρωπαϊκές εγγυήσεις και οι δημόσιοι πόροι θα λειτουργούν περισσότερο ως καταλύτες για την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, αντί να αποτελούν από μόνοι τους την κύρια πηγή χρηματοδότησης.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι για μια επιχείρηση η ύπαρξη ενός βιώσιμου επενδυτικού σχεδίου και η δυνατότητα να ανταποκριθεί στα τραπεζικά πιστοδοτικά κριτήρια θα έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Οι τράπεζες, από την πλευρά τους, θα χρειαστεί να διαχειριστούν μεγαλύτερο μέρος του πιστωτικού κινδύνου, προκειμένου να συνεχιστεί η χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.

Η άμυνα ανοίγει ένα νέο πεδίο για τις ελληνικές επιχειρήσεις

Ένας τομέας που αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό περιβάλλον είναι η άμυνα και η ασφάλεια. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE διαθέτει συνολική χρηματοδοτική δύναμη 150 δισ. ευρώ, ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων διευρύνει τη δραστηριότητά της στον συγκεκριμένο τομέα.

Ήδη οι ελληνικές τράπεζες έχουν προχωρήσει σε συμφωνίες χρηματοδότησης. Η Πειραιώς έχει συμφωνήσει με την ΕΤΕπ χρηματοδότηση 100 εκατ. ευρώ για ελληνικές μικρομεσαίες και mid-cap επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο οικοσύστημα άμυνας και ασφάλειας, με στόχο η συνολική κινητοποίηση κεφαλαίων να φτάσει έως τα 200 εκατ. ευρώ. Αντίστοιχη συμφωνία, ύψους έως 100 εκατ. ευρώ, έχει ακολουθήσει και η CrediaBank, με αρχική εκταμίευση 50 εκατ. ευρώ.

Η νέα αγορά δεν περιορίζεται στις παραδοσιακές αμυντικές βιομηχανίες. Δυνατότητα συμμετοχής έχουν και επιχειρήσεις τεχνολογίας, λογισμικού και ηλεκτρονικών συστημάτων, εταιρείες που αναπτύσσουν προϊόντα διττής χρήσης, αλλά και δραστηριότητες που συνδέονται με κατασκευές, υποδομές και υγεία.

Το νέο τοπίο για τις επενδύσεις

Η μετάβαση από το Ταμείο Ανάκαμψης στο νέο μοντέλο δεν σημαίνει το τέλος των διαθέσιμων κεφαλαίων. Σημαίνει κυρίως ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει να αναζητούν χρηματοδότηση μέσα από περισσότερες και διαφορετικές πηγές, συνδυάζοντας προγράμματα του ΕΣΠΑ με εργαλεία της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, της ΕΤΕπ και του EIF, αλλά και με νέα θεματικά προγράμματα.

Για την ελληνική οικονομία, το μεγάλο στοίχημα είναι να διατηρηθεί η επενδυτική δυναμική που ενισχύθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης καλείται να παίξει κεντρικό ρόλο στα δημόσια έργα και στις περιφερειακές παρεμβάσεις, ενώ το ευρωπαϊκό χρήμα θα λειτουργεί ολοένα περισσότερο ως μοχλός που θα ενεργοποιεί τραπεζικά και ιδιωτικά κεφάλαια.

Η περίοδος των μεγάλων, ενιαίων πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης φτάνει έτσι στο τέλος της. Αυτό που ξεκινά είναι ένα πιο σύνθετο χρηματοδοτικό περιβάλλον, στο οποίο η πρόσβαση σε κεφάλαια θα εξαρτάται περισσότερο από τον συνδυασμό δημόσιας στήριξης, τραπεζικής χρηματοδότησης και ιδιωτικής συμμετοχής.