ΑΑΔΕ: Ο βοτανολόγος που «έκαψε» τους αχυρανθρώπους
Τα... λουλούδια των Άλπεων βοήθησαν να εντοπιστεί η φοροδιαφυγή-μαμούθ στη Θεσσαλονίκη
#Σε συστήματα ανίχνευσης απάτης χρησιμοποιείται για να εντοπίζει μοτίβα που επαναλαμβάνονται, είτε πρόκειται για ασφαλιστικές υποθέσεις είτε για ψεύτικες πραγματογνωμοσύνες. Στην ιατρική και τη βιολογία συγκρίνει γονίδια, πρωτεΐνες ή δείγματα ασθενών για να εντοπίσει ομοιότητες. Φυσικά εξακολουθεί να μετράει πόσο μοιάζουν δύο περιοχές με βάση τα είδη φυτών που φιλοξενούν. Στις πλατφόρμες ταινιών και σειρών χρησιμοποιείται για να βρει χρήστες με παρόμοια γούστα και να τους προτείνει τίτλους που δεν έχουν δει ακόμα. Στα πανεπιστήμια και στους εκδοτικούς οίκους βοηθά στον εντοπισμό λογοκλοπής, συγκρίνοντας κείμενα και μετρώντας πόσο κοινές λέξεις ή φράσεις έχουν…
Ένας Ελβετός βοτανολόγος βρίσκεται πίσω από το ψηφιακό εργαλείο που χρησιμοποίησε η ΑΑΔΕ για να χαρτογραφήσει το δίκτυο εταιρειών-φαντασμάτων και αχυρανθρώπων στη Θεσσαλονίκη. Ο Paul Jaccard, καθηγητής βοτανικής στη Ζυρίχη, μελετούσε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα την αλπική χλωρίδα και αναζητούσε έναν απλό τρόπο να μετράει πόσο μοιάζουν δύο περιοχές με βάση τα είδη φυτών που φύτρωναν σε αυτές. Το 1901 δημοσίευσε αυτό που ονόμασε «συντελεστή κοινότητας», το ποσοστό των κοινών ειδών σε σχέση με το σύνολο των διαφορετικών ειδών που υπάρχουν και στις δύο περιοχές μαζί. Η ιδέα ήταν τόσο απλή και αποτελεσματική που ξεπέρασε τα όρια της βοτανικής. (βλ εδώ)
Σήμερα ο δείκτης “Jaccard” χρησιμοποιείται από την ΑΑΔΕ ως μέρος ενός συστήματος ανάλυσης κινδύνου. Αντί να ελέγχει μία-μία τις εταιρείες, συγκρίνει πρόσωπα και ΑΦΜ και βλέπει πόσο επικαλύπτονται οι επιχειρήσεις στις οποίες εμφανίζονται. Όταν δύο άτομα έχουν πολλές κοινές εταιρείες σε σχέση με το σύνολο των διαφορετικών εταιρειών τους, ο δείκτης ανεβαίνει. Στην υπόθεση της Θεσσαλονίκης το σύστημα εντόπισε εκατοντάδες τέτοιες συνδέσεις, αποκάλυψε ομάδες και αλυσίδες και οδήγησε στον εντοπισμό κυκλώματος με εκατοντάδες επιχειρήσεις, πρόσωπα και οφειλές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ. Οι ελεγκτές δεν χρειάστηκε να ψάξουν τυχαία, ο αλγόριθμος τους έδειξε πού να κοιτάξουν.
Ο ίδιος δείκτης, όμως, κάνει κι άλλα πράγματα από το να κυνηγάει φοροδιαφυγή. Η ερώτηση που γεννιέται είναι αν ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στα κοινωνικά δίκτυα. Θεωρητικά μάλλον ναι, μπορεί να εντοπίσει ομάδες λογαριασμών που χρησιμοποιούν πολύ παρόμοιες διατυπώσεις, επαναλαμβανόμενα επιχειρήματα ή σχεδόν ίδιες φράσεις σε συγκεκριμένα θέματα. Μπορεί επίσης να αναδείξει δίκτυα που κινούνται συντονισμένα. Βέβαια η ομοιότητα απόψεων δεν είναι απόδειξη ψεύδους ούτε συντονισμού με κακό σκοπό. Οι άνθρωποι συχνά επαναλαμβάνουν τα ίδια επιχειρήματα επειδή διαβάζουν τις ίδιες πηγές ή επειδή απλώς συμφωνούν. Ένα σύστημα που θα «σημείωνε» παρόμοιες απόψεις ως ύποπτες θα κινδύνευε να μετατρέψει την ελεύθερη συζήτηση σε πεδίο επιτήρησης, ενώ η απόφαση για το αν κάτι συνιστά συκοφαντία παραμένει νομική και απαιτεί απόδειξη αναληθούς γεγονότος, πρόθεσης και βλάβης, όχι απλώς υψηλό ποσοστό επικάλυψης λέξεων. Ο δείκτης “Jaccard” είναι ένα ισχυρό εργαλείο μέτρησης ομοιότητας. Από τα λουλούδια των Άλπεων έφτασε να χρησιμοποιείται για να εντοπίζει φοροδιαφυγή, να προτείνει σειρές και να συγκρίνει γονίδια. Το αν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ή χρησιμοποιείται και σε άλλους τομείς, που δεν είναι γνωστοί ευρέως ακόμη, είναι ένα άλλο ερώτημα…