Οθόνες και παιδιά: Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη για τη μανία και τη διπολική διαταραχή

Παιδιά που περνούν πολλές ώρες καθημερινά μπροστά σε οθόνες, ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα βιντεοπαιχνίδια, φαίνεται να έχουν περισσότερα μανιακά συμπτώματα τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με τριετή μελέτη σε περισσότερα από 9.000 παιδιά στις ΗΠΑ.

Στο επίκεντρο η ηλικία των 10-11 ετών

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στη χρήση διαφορετικών μορφών ψηφιακής τεχνολογίας και στην εμφάνιση συμπτωμάτων που συνδέονται με διαταραχές του διπολικού φάσματος. Στην έρευνα συμμετείχαν περισσότερα από 9.000 παιδιά, με τους ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, το Πανεπιστήμιο του Τορόντο και άλλα ακαδημαϊκά ιδρύματα να παρακολουθούν την πορεία τους για τρία χρόνια. Η ηλικία των 10 έως 11 ετών φαίνεται να αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο, καθώς πρόκειται για περίοδο έντονων αλλαγών στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη.

Πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες

Τα παιδιά της μελέτης περνούσαν κατά μέσο όρο 4,6 ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες, χρόνος που αυξανόταν όσο περνούσε η περίοδος παρακολούθησης. Οι ερευνητές δεν εξέτασαν μόνο τον συνολικό χρόνο χρήσης. Διαχώρισαν τις δραστηριότητες, προκειμένου να διαπιστώσουν αν διαφορετικές μορφές χρήσης συνδέονται με διαφορετικές επιδράσεις στη διάθεση και τη συμπεριφορά. Και οι διαφορές ήταν αξιοσημείωτες.

Τα social media εμφανίζουν την ισχυρότερη συσχέτιση

Η μεγαλύτερη σχέση με τα μανιακά συμπτώματα καταγράφηκε στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ακολούθησαν:

• Η αποστολή μηνυμάτων.
• Η παρακολούθηση βίντεο.
• Τα βιντεοπαιχνίδια.

Αντίθετα, η παρακολούθηση τηλεόρασης δεν παρουσίασε σημαντική συσχέτιση, ενώ η συνομιλία μέσω βίντεο εμφάνισε ασθενέστερη σχέση σε σύγκριση με άλλες δραστηριότητες.

Τα ευρήματα δείχνουν, επομένως, ότι δεν έχει απαραίτητα την ίδια σημασία κάθε λεπτό που ένα παιδί περνά μπροστά από μια οθόνη. Ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται η οθόνη φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο.

Ποια συμπτώματα παρατήρησαν οι ερευνητές

Τα παιδιά που είχαν μεγαλύτερη έκθεση σε συγκεκριμένες ψηφιακές δραστηριότητες εμφάνιζαν συχνότερα συμπτώματα όπως:

1. Εντονες και ακανόνιστες εκρήξεις ενέργειας.
2. Αγωνιώδεις ή επιταχυνόμενες σκέψεις.
3. Διογκωμένη αυτοεκτίμηση.
4. Δυσκολία συγκέντρωση.
5. Γρήγορη ομιλία.
6. Αυξημένη σκόπιμη δραστηριότητα.
7. Μειωμένη ανάγκη για ύπνο.

Οι ερευνητές, ωστόσο, διευκρινίζουν ότι τα συμπτώματα που καταγράφηκαν δεν ήταν αρκετά σοβαρά ώστε να σημαίνουν κλινική διάγνωση διπολικής διαταραχής. Μπορούν, όμως, να αποτελούν πρώιμες ενδείξεις δυσκολιών στη ρύθμιση της διάθεσης.

Πώς συνδέονται τα social media και τα παιχνίδια

Η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης εξηγούσε περίπου το 47,7% της συσχέτισης που παρατηρήθηκε, ενώ για τα βιντεοπαιχνίδια το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 58%. Ο ύπνος φαίνεται επίσης να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που συνδέουν την έντονη χρήση οθονών με τα συμπτώματα, αν και σε μικρότερο βαθμό. Η διαταραχή του ύπνου αντιστοιχούσε περίπου στο 9% της σχέσης.

Ο ρόλος της «ανταμοιβής»

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα social media και τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να ενισχύσουν την επαναλαμβανόμενη και καταναγκαστική χρήση μέσω μηχανισμών ανταμοιβής. Τα likes, τα σχόλια, οι ειδοποιήσεις και οι επιτυχίες μέσα στα παιχνίδια προσφέρουν άμεση ικανοποίηση, ενθαρρύνοντας τα παιδιά να συνεχίζουν τη χρήση. Αυτό μπορεί να κάνει πιο δύσκολη την απομάκρυνσή τους από την οθόνη και να οδηγήσει σε πρότυπα υπερβολικής χρήσης.

Δεν σημαίνει ότι οι οθόνες προκαλούν διπολική διαταραχή

Ένα σημαντικό σημείο της μελέτης είναι ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι η χρήση οθονών προκαλεί διπολική διαταραχή ή μανία. Η έρευνα δείχνει ότι η μεγαλύτερη χρήση συγκεκριμένων ψηφιακών μέσων συνδέεται με περισσότερα μανιακά συμπτώματα αργότερα. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι η χρήση social media ή βιντεοπαιχνιδιών αποτελεί από μόνη της την αιτία. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η προεφηβεία είναι μια κρίσιμη περίοδος για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την εμφάνιση πιθανών δυσκολιών στη ρύθμιση της διάθεσης. Τα ευρήματα ενισχύουν έτσι την ανάγκη για περισσότερη έρευνα σχετικά με το πώς η ψηφιακή ζωή των παιδιών επηρεάζει την ψυχική τους υγεία και ποιος ρόλος μπορεί να αποδίδεται στη χρήση οθονών, στον ύπνο και στις συνήθειες της καθημερινότητας.