Οι μαθητές που ξεχωρίζουν δεν είναι πάντα οι πιο έξυπνοι

Το αν ένα παιδί θα διακριθεί στο σχολείο δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη νοημοσύνη του. Ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεται, αντιδρά στις προκλήσεις, οργανώνει την καθημερινότητά του και διαχειρίζεται τα συναισθήματά του φαίνεται πως μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη μαθησιακή του πορεία.

Η μελέτη αξιοποίησε δεδομένα από τη μεγάλη νορβηγική έρευνα Norwegian Mother, Father and Child Cohort Study (MoBa), η οποία περιλαμβάνει στοιχεία για περισσότερα από 100.000 παιδιά, αλλά και μεγάλο αριθμό γονέων. Για τις ανάγκες της συγκεκριμένης ανάλυσης εξετάστηκαν περίπου 10.000 παιδιά και οι επιδόσεις τους στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τη γλώσσα. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της έρευνας ήταν ότι οι επιστήμονες συνέκριναν και αδέλφια με διαφορετικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ώστε να περιορίσουν την επίδραση παραγόντων όπως η οικογένεια, το κοινωνικό περιβάλλον και η ανατροφή.

Ευσυνειδησία και δεκτικότητα οι μεγάλοι σύμμαχοι

Δύο χαρακτηριστικά ξεχώρισαν για τη θετική τους σχέση με τις σχολικές επιδόσεις: η ευσυνειδησία και η δεκτικότητα.

Η δεκτικότητα συνδέεται με την περιέργεια, την αναζήτηση νέων εμπειριών και την προθυμία να εξερευνήσει κανείς νέες ιδέες. Τα παιδιά που εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα στο συγκεκριμένο χαρακτηριστικό μπορεί να έχουν μεγαλύτερη διάθεση για μάθηση, ανακάλυψη και πνευματική εξερεύνηση. Η φιλομάθεια και το ενδιαφέρον για νέες γνώσεις φαίνεται, επομένως, να αποτελούν σημαντικά εφόδια στη σχολική ζωή.

Ακόμη πιο ξεκάθαρη είναι η σχέση της ευσυνειδησίας με την ακαδημαϊκή επίδοση. Πρόκειται για χαρακτηριστικό που σχετίζεται με την οργάνωση, τη συνέπεια, την υπευθυνότητα και την επιμονή στην επίτευξη στόχων. Ένα παιδί που μπορεί να οργανώνει τον χρόνο του, να ολοκληρώνει τις υποχρεώσεις του και να επιμένει σε έναν στόχο έχει περισσότερες πιθανότητες να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις απαιτήσεις του σχολείου.

Οι ερευνητές, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι όλα αυτά δεν αποτελούν μέτρο ευφυΐας. Η προσωπικότητα φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο το παιδί ανταποκρίνεται στη μαθησιακή διαδικασία και όχι το πόσο «έξυπνο» είναι.

Η εξωστρέφεια δεν εγγυάται καλύτερους βαθμούς

Οι επιστήμονες περίμεναν ότι η εξωστρέφεια θα μπορούσε να λειτουργήσει θετικά στο σχολικό περιβάλλον. Ένα εξωστρεφές παιδί, άλλωστε, μπορεί να αισθάνεται πιο άνετα μέσα στην κοινωνική αλληλεπίδραση, να επικοινωνεί ευκολότερα με εκπαιδευτικούς και συμμαθητές και να συμμετέχει περισσότερο στην τάξη.

Ωστόσο, τα δεδομένα δεν επιβεβαίωσαν αυτή την υπόθεση. Η εξωστρέφεια δεν παρουσίασε ουσιαστική σύνδεση με τις σχολικές επιδόσεις. Αυτό δείχνει ότι ένα παιδί δεν χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα κοινωνικό ή εξωστρεφές για να τα καταφέρει καλά στο σχολείο.

Όταν ο νευρωτισμός γίνεται εμπόδιο

Στον αντίποδα βρίσκεται ο νευρωτισμός, ο οποίος φαίνεται να μπορεί να δυσκολέψει τη σχολική καθημερινότητα. Τα άτομα με υψηλά επίπεδα νευρωτισμού τείνουν να βιώνουν εντονότερα το άγχος, την ανησυχία και τα αρνητικά συναισθήματα. Αυτή η συναισθηματική ευαισθησία μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση και την ικανότητα του μαθητή να παραμένει προσηλωμένος σε μια εργασία.

Η ανησυχία μπορεί επίσης να επηρεάσει τον ύπνο, να αυξήσει τους περισπασμούς και να δυσκολέψει την αποτελεσματική διαχείριση των σχολικών απαιτήσεων. Ωστόσο, ο νευρωτισμός δεν αποτελεί αποκλειστικά μειονέκτημα. Έχει συνδεθεί σε ορισμένα πλαίσια με τη δημιουργικότητα και την ικανότητα αξιοποίησης έντονων συναισθηματικών εμπειριών στην καλλιτεχνική έκφραση. Το ίδιο χαρακτηριστικό, επομένως, μπορεί σε διαφορετικές συνθήκες να λειτουργήσει είτε ως κινητήριος δύναμη είτε ως εμπόδιο.

Το σχολείο μπορεί να αλλάξει την εικόνα

Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της έρευνας είναι ότι η προσωπικότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «μοίρα». Το σχολικό περιβάλλον μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται τα χαρακτηριστικά κάθε παιδιού.

Ένα περιβάλλον με έντονο θόρυβο, χάος και συνεχείς περισπασμούς μπορεί να δυσκολεύει όλους τους μαθητές, αλλά ενδέχεται να επηρεάζει περισσότερο εκείνους που είναι πιο ευάλωτοι στο άγχος και στα αρνητικά συναισθήματα. Αντίθετα, ένα ήρεμο, οργανωμένο και υποστηρικτικό μαθησιακό περιβάλλον μπορεί να προσφέρει στα παιδιά τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να αξιοποιήσουν καλύτερα τις δυνατότητές τους. Η ψυχολογική ασφάλεια, η σταθερότητα και ένα ήσυχο περιβάλλον εργασίας δεν είναι, επομένως, απλώς ζητήματα άνεσης. Μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές προϋποθέσεις για αποτελεσματικότερη μάθηση.

Δεν υπάρχει ένας δρόμος προς την επιτυχία

Τα ευρήματα υπενθυμίζουν ότι οι σχολικές επιδόσεις είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Η νοημοσύνη, η προσωπικότητα, το οικογενειακό περιβάλλον, οι εκπαιδευτικές πρακτικές και οι συνθήκες μέσα στην τάξη αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Ένα παιδί που δεν είναι ιδιαίτερα εξωστρεφές, για παράδειγμα, δεν σημαίνει ότι θα έχει χαμηλές επιδόσεις. Αντίστοιχα, ένα παιδί που αντιμετωπίζει έντονο άγχος δεν είναι καταδικασμένο να αποτύχει.

Σύμφωνα με το ygeiamou, η έρευνα δείχνει περισσότερο ότι η κατανόηση της προσωπικότητας μπορεί να βοηθήσει γονείς και εκπαιδευτικούς να δημιουργήσουν συνθήκες που επιτρέπουν σε κάθε μαθητή να αξιοποιεί τα δυνατά του σημεία.

Τελικά, λοιπόν, η σχολική επιτυχία δεν φαίνεται να είναι απλώς θέμα ευφυΐας ή «καλής τύχης» στην προσωπικότητα. Είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε αυτό που φέρνει μαζί του κάθε παιδί και στο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να μάθει και να εξελιχθεί.