Πόση ζέστη μπορεί να αντέξει το ανθρώπινο σώμα; Η νέα προειδοποίηση του Stanford

Η υπερθέρμανση του πλανήτη δοκιμάζει ολοένα περισσότερο τα όρια αντοχής του ανθρώπινου οργανισμού. Καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται, τις επόμενες δεκαετίες οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, και ιδιαίτερα οι άνω των 60 ετών, αναμένεται να εκτίθενται συχνότερα και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα σε συνθήκες αφόρητης ζέστης, με τον κίνδυνο για την υγεία τους να αποδεικνύεται ακόμη μεγαλύτερος απ’ όσο είχε εκτιμηθεί μέχρι σήμερα.

Η μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Stanford, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Planetary Health με τίτλο “Exceeding human heat tolerance in a warming, ageing world”, επιχειρεί να χαρτογραφήσει για πρώτη φορά σε παγκόσμια κλίμακα πόσοι άνθρωποι κινδυνεύουν από επίπεδα ζέστης που το σώμα δεν μπορεί πλέον να αντισταθμίσει, λαμβάνοντας υπόψη και την ηλικία.

Υπάρχει, όπως προειδοποιούν οι επιστήμονες, ένα σημείο πέρα από το οποίο το ανθρώπινο σώμα αδυνατεί να αποβάλει αποτελεσματικά τη θερμότητα και να διατηρήσει τη θερμοκρασία του σε ασφαλή επίπεδα. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι φαίνεται ότι φτάνουν σε αυτό το κρίσιμο όριο πολύ νωρίτερα από ό,τι υπολόγιζαν μέχρι σήμερα τα κλιματικά μοντέλα.

Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο «μη αντισταθμίσιμο θερμικό στρες» (uncompensable heat stress) για να περιγράψουν την κατάσταση κατά την οποία η εφίδρωση και οι υπόλοιποι φυσικοί μηχανισμοί ψύξης του οργανισμού δεν επαρκούν. Τότε η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος συνεχίζει να ανεβαίνει.

Δεν υπάρχει, ωστόσο, μία συγκεκριμένη θερμοκρασία που να αποτελεί το ίδιο όριο για όλους. Ο κίνδυνος εξαρτάται από τον συνδυασμό θερμοκρασίας και υγρασίας, αλλά και από παράγοντες όπως η ηλικία, η φυσική κατάσταση και η ενυδάτωση.

Αυτό ακριβώς αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της νέας έρευνας. Προηγούμενες προβλέψεις βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στα όρια θερμικής αντοχής νέων και υγιών ενηλίκων, εφαρμόζοντάς τα ουσιαστικά σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Οι ερευνητές του Stanford χρησιμοποίησαν εργαστηριακά δεδομένα για νέους, μεσήλικες και μεγαλύτερους ενήλικες και τα συνδύασαν με προβλέψεις για το κλίμα και τη γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού.

Στην πρώτη γραμμή του κινδύνου οι άνω των 60

Τα αποτελέσματα αλλάζουν αισθητά την εικόνα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν λαμβάνεται υπόψη η μειωμένη θερμική αντοχή που συνοδεύει τη γήρανση, ο αριθμός των ανθρώπων που ενδέχεται να εκτίθενται επανειλημμένα σε τέτοιες συνθήκες είναι δύο έως οκτώ φορές μεγαλύτερος σε σχέση με προηγούμενες εκτιμήσεις που χρησιμοποιούσαν τα όρια αντοχής των νέων ενηλίκων για όλες τις ηλικίες.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι, σύμφωνα με το Stanford, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι αντιμετωπίζουν σε έναν κόσμο θερμότερο κατά 1,5°C μεγαλύτερο κίνδυνο έκθεσης σε μη αντισταθμίσιμη ζέστη από εκείνον που θα αντιμετώπιζαν οι νέοι ενήλικες ακόμη και με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 4°C.

Στη Γαλλία ειδικά καταγράφηκαν κύματα ζέστης και καύσωνες πρωτοφανούς εύρους περί τα τέλη Ιουνίου, με την πλεονάζουσα θνητότητα να ξεπερνά τους 6.000 νεκρούς.

Κάθε επιπλέον βαθμός παγκόσμιας θέρμανσης, σύμφωνα με τη μελέτη, θα μπορούσε να εκθέσει περίπου ένα δισεκατομμύριο επιπλέον ανθρώπους σε τουλάχιστον 180 ώρες τέτοιου θερμικού στρες μέσα σε έναν χρόνο.

Ο συνδυασμός ζέστης και υγρασίας

Η θερμοκρασία του αέρα από μόνη της δεν αποτυπώνει πάντα τον πραγματικό κίνδυνο.

Όσο αυξάνεται η υγρασία, τόσο δυσκολότερα εξατμίζεται ο ιδρώτας από το δέρμα και τόσο λιγότερο αποτελεσματικά μπορεί να ψυχθεί το σώμα. Έτσι, δύο ημέρες με την ίδια θερμοκρασία μπορεί να επιβαρύνουν εντελώς διαφορετικά τον ανθρώπινο οργανισμό.

Για τους ηλικιωμένους το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο, καθώς η ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται στη θερμική καταπόνηση μειώνεται, ενώ συχνά συνυπάρχουν καρδιαγγειακά, αναπνευστικά ή νεφρικά προβλήματα. Η παρατεταμένη έκθεση πάνω από τα όρια θερμικής αντοχής μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη υπερθερμία αλλά και να επιδεινώσει ήδη υπάρχοντα χρόνια νοσήματα.

Ο κόσμος μας θερμαίνεται και ταυτόχρονα γερνά

Η έρευνα φέρνει στο προσκήνιο δύο παγκόσμιες τάσεις που εξελίσσονται ταυτόχρονα: την άνοδο της θερμοκρασίας και τη γήρανση του πληθυσμού.

Οι περιοχές που αναμένεται να βρεθούν αντιμέτωπες με τις μεγαλύτερες πιέσεις εντοπίζονται κυρίως στη Νότια Ασία, στην Κίνα και στις χώρες του Κόλπου. Σε ένα σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 3°C, η Ινδία, η Κίνα, το Πακιστάν και το Μπανγκλαντές θα συγκέντρωναν περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ανθρώπους με επαναλαμβανόμενη έκθεση σε μη αντισταθμίσιμο θερμικό στρες.

Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το κλίμα. Αφορά τη δημόσια υγεία, την πρόσβαση σε κλιματιζόμενους και δροσερούς χώρους, την ανθεκτικότητα των ενεργειακών δικτύων και την προστασία των περισσότερο ευάλωτων ανθρώπων.

Για παράδειγμα, αν η παγκόσμια θερμοκρασία αυξηθεί κατά 1,5°C σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή, το 22% των ανθρώπων άνω των 60 ετών θα εκτίθεται κάθε χρόνο σε επικίνδυνη ζέστη για πάνω από έναν μήνα, δείχνουν τα δεδομένα, τα αποτελέσματα των οποίων πάντως εξαρτώνται από ορισμένες μεθοδολογικές επιλογές.

Οι Αμερικανοί ερευνητές υπογραμμίζουν πως οι χώρες που κινδυνεύουν περισσότερο είναι εκείνες όπου μεγάλα τμήματα του πληθυσμού δεν έχουν τρόπο να προστατευτούν από τη ζέστη. Καλούν να ληφθούν μέτρα για να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε μέσα όπως ο κλιματισμός, καθώς και να μειωθούν οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

Όπως προειδοποιούν οι ερευνητές του Stanford, η πραγματική κλίμακα του κινδύνου φαίνεται πλέον πολύ μεγαλύτερη από όσο πιστεύαμε: περισσότεροι άνθρωποι, σε περισσότερες περιοχές και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα θα βρίσκονται αντιμέτωποι με ζέστη που το ανθρώπινο σώμα απλώς δεν μπορεί να διαχειριστεί.