ΟΗΕ: Νοσοκομεία χωρίς τουαλέτες – Η αθέατη κρίση στις υγειονομικές μονάδες παγκοσμίως

Η εικόνα μιας υγειονομικής μονάδας συνδέεται συνήθως με γιατρούς, νοσηλευτές, εξοπλισμό και φάρμακα. Ωστόσο, για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, ακόμη και μια τόσο στοιχειώδης υποδομή όσο μια λειτουργική τουαλέτα δεν θεωρείται δεδομένη, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ.

Νέα κοινή έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Unicef αποκαλύπτει ότι μόλις το 40% των υγειονομικών μονάδων παγκοσμίως διαθέτει βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής. Την ίδια στιγμή, το 11% δεν διαθέτει απολύτως καμία τέτοια υποδομή, γεγονός που αφορά περίπου 936 εκατομμύρια ανθρώπους.

Τα στοιχεία αφορούν το 2025 και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο πλαίσιο του κοινού προγράμματος παρακολούθησης των δύο οργανισμών για την πορεία προς την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης έως το 2030.

Τι σημαίνει «βασική υγιεινή» σε μια μονάδα υγείας

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην ύπαρξη μιας τουαλέτας. Τα πρότυπα που χρησιμοποιούνται στην έκθεση περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια και ευκολία τόσο από τους ασθενείς όσο και από το προσωπικό.

Στις απαιτήσεις περιλαμβάνονται τουαλέτες για τους εργαζομένους, ξεχωριστές εγκαταστάσεις για άνδρες και γυναίκες, υποδομές που επιτρέπουν την ασφαλή διαχείριση της εμμήνου ρύσης, αλλά και τουαλέτες προσβάσιμες σε ανθρώπους με περιορισμένη κινητικότητα.

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί από το 2015, τα δεδομένα δείχνουν ότι η πρόσβαση σε στοιχειώδεις συνθήκες υγιεινής παραμένει άνιση και σε αρκετές περιοχές εξαιρετικά περιορισμένη.

Η υποσαχάρια Αφρική βρίσκεται μεταξύ των περιοχών με τις μεγαλύτερες ελλείψεις. Εκεί μόλις το 23% των υγειονομικών μονάδων πληροί τα βασικά πρότυπα υγιεινής. Στην κεντρική και νότια Ασία το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 55%, καταδεικνύοντας το μεγάλο χάσμα μεταξύ διαφορετικών περιοχών του πλανήτη.

Το νερό και η καθαριότητα παραμένουν επίσης προβληματικά

Η έκθεση εξετάζει συνολικά τις συνθήκες στις οποίες λειτουργούν οι υγειονομικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβάνοντας την πρόσβαση σε νερό, τις υπηρεσίες υγιεινής, τον καθαρισμό και τη διαχείριση των υγειονομικών αποβλήτων.

Μέχρι το 2025, περίπου το 85% των υγειονομικών μονάδων διέθετε βασικές υπηρεσίες υδροδότησης. Παρότι πρόκειται για σημαντική βελτίωση σε σχέση με μία δεκαετία νωρίτερα, εξακολουθεί να σημαίνει ότι περίπου μία στις δέκα μονάδες λειτουργεί χωρίς βασική πρόσβαση σε νερό.

Σε ό,τι αφορά τις υπηρεσίες υγιεινής, το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 72%, ενώ το 71% των μονάδων διαθέτει βασικές υπηρεσίες διαχείρισης υγειονομικών αποβλήτων.

Οι ελλείψεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε χώρους όπου καθημερινά συγκεντρώνονται άνθρωποι με αυξημένη ευαλωτότητα απέναντι στις λοιμώξεις. Η απουσία νερού, κατάλληλων εγκαταστάσεων και ασφαλούς διαχείρισης αποβλήτων μπορεί να δυσχεράνει την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων και να επιβαρύνει συνολικά την ποιότητα της φροντίδας.

Μόλις έξι στις δέκα μονάδες πληρούν τα πρότυπα καθαρισμού

Ακόμη και όταν υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές, η κατάσταση δεν είναι απαραίτητα επαρκής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από 54 χώρες, μόλις το 59% των υγειονομικών μονάδων ανταποκρίνεται στα βασικά πρότυπα για τον καθαρισμό των χώρων.

Τα πρότυπα αυτά δεν αφορούν μόνο το αν ένας χώρος καθαρίζεται στην πράξη. Προϋποθέτουν την ύπαρξη συγκεκριμένων πρωτοκόλλων και εκπαιδευμένου προσωπικού, ώστε οι διαδικασίες καθαρισμού να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων.

Το 18% των μονάδων που εξετάστηκαν δεν πληροί καμία από αυτές τις δύο προϋποθέσεις. Πρόκειται για εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν συνολικά περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ανθρώπους.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη στις φτωχότερες χώρες. Στα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη, μόλις το 24% των υγειονομικών εγκαταστάσεων ανταποκρίνεται στα βασικά πρότυπα καθαρισμού.

Μια κρίσιμη υποδομή που συχνά περνά απαρατήρητη

Τα ευρήματα της έκθεσης δείχνουν ότι η ποιότητα της υγειονομικής περίθαλψης δεν εξαρτάται μόνο από το ιατρικό προσωπικό και τον σύγχρονο εξοπλισμό. Οι υποδομές υγιεινής αποτελούν εξίσου κρίσιμο κομμάτι της λειτουργίας μιας μονάδας και συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια ασθενών και εργαζομένων.

Η πρόοδος της τελευταίας δεκαετίας είναι υπαρκτή, όμως η απόσταση μέχρι την καθολική πρόσβαση παραμένει μεγάλη. Με τον ορίζοντα του 2030 να πλησιάζει, τα στοιχεία του ΟΗΕ αναδεικνύουν ένα πρόβλημα που συχνά δεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της συζήτησης για την παγκόσμια υγεία: σε πολλές περιοχές του κόσμου, οι βασικές συνθήκες για να προσφερθεί με ασφάλεια ακόμη και η στοιχειώδης φροντίδα εξακολουθούν να μην είναι εξασφαλισμένες.