Μπορούμε να σταματήσουμε να ξεχνάμε – Οι ειδικοί λένε πως ναι

Κλειδιά που «εξαφανίζονται», κινητό που δεν βρίσκεται πουθενά, πορτοφόλι που μοιάζει να άνοιξε… φτερά. Οι περισσότεροι αποδίδουμε αυτές τις στιγμές σε «κακή μνήμη». Όμως οι επιστήμονες έχουν διαφορετική άποψη: συχνά δεν φταίει η μνήμη, αλλά η προσοχή.

Ακόμη και οι ειδικοί που μελετούν τον εγκέφαλο δεν μένουν ανεπηρέαστοι. Ο Mark McDaniel, ομότιμος καθηγητής Ψυχολογικών και Εγκεφαλικών Επιστημών στο Washington University, με σχεδόν πέντε δεκαετίες έρευνας στη μνήμη, πρόσφατα ξέχασε το καπέλο του σε εστιατόριο. «Τη στιγμή που συμβαίνει, δεν πιστεύεις ότι θα το ξεχάσεις», παραδέχεται.

Τι πραγματικά συμβαίνει στον εγκέφαλο

Ο Daniel L. Schacter, καθηγητής Ψυχολογίας στο Harvard και συγγραφέας του βιβλίου «Τα επτά αμαρτήματα της μνήμης», εξηγεί ότι το να χάνουμε αντικείμενα είναι μια κοινή ανθρώπινη εμπειρία. Το ζήτημα δεν είναι αν θα συμβεί, αλλά πόσο συχνά – και αυτό σχετίζεται με το πόσο αποσπασμένοι είμαστε.

Σύμφωνα με το ygeiamou.gr, πολλές «αποτυχίες μνήμης» οφείλονται σε μια δυσλειτουργία στη διεπαφή μνήμης και προσοχής. Με απλά λόγια: δεν καταγράφουμε σωστά την πληροφορία τη στιγμή που συμβαίνει.

Η μνήμη λειτουργεί σε τρία στάδια:

• Κωδικοποίηση (καταγραφή της εμπειρίας)
• Αποθήκευση
• Ανάκληση

Αν η κωδικοποίηση είναι ελλιπής – επειδή εκείνη τη στιγμή σκεφτόμαστε κάτι άλλο – η ανάκληση γίνεται δύσκολη. Είναι σαν να φτάνουμε στον προορισμό μας οδηγώντας «αυτόματα», χωρίς να θυμόμαστε τη διαδρομή.

«Χρειάζεται λίγη παραπάνω γνωστική προσπάθεια τη στιγμή της πράξης», επισημαίνει ο Schacter. Δηλαδή: προσοχή στο τώρα.

Πώς να μη χάνουμε τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης

Για τα αντικείμενα που χρησιμοποιούμε διαρκώς – κινητό, κλειδιά, γυαλιά, πορτοφόλι – η λύση είναι η ρουτίνα.

Οι ειδικοί προτείνουν:

• Να ορίσουμε μία σταθερή θέση για κάθε αντικείμενο.
• Να το τοποθετούμε εκεί συνειδητά και συστηματικά.

Ο Schacter, για παράδειγμα, αφήνει πάντα τα γυαλιά του στο ίδιο σημείο στην κουζίνα και το κινητό του στην ίδια θήκη όταν παίζει γκολφ. Η συνέπεια μειώνει την ανάγκη «ανάκλησης», γιατί μετατρέπει τη διαδικασία σε αυτοματοποιημένη συνήθεια.

Αν όμως η απώλεια αντικειμένων γίνεται συχνότερη από παλιά και συνοδεύεται από δυσκολίες που επηρεάζουν την καθημερινότητα, οι ειδικοί τονίζουν ότι είναι σημαντικό να ζητηθεί ιατρική αξιολόγηση.

Και τι γίνεται με τα αντικείμενα που χρησιμοποιούμε σπάνια;

Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η λεγόμενη «επεξεργασία» (elaboration): ο εγκέφαλος θυμάται καλύτερα όταν δημιουργεί περισσότερες συνδέσεις.

Ένα απλό αλλά αποτελεσματικό τέχνασμα είναι να λέμε φωναχτά πού αφήνουμε κάτι τη στιγμή που το αφήνουμε.

Παράδειγμα: «Αφήνω το καπέλο κάτω από την καρέκλα.»

Η λεκτική διατύπωση ενισχύει την κωδικοποίηση, επειδή ενεργοποιεί περισσότερα εγκεφαλικά δίκτυα. Όσο πιο πλούσια η περιγραφή, τόσο ισχυρότερη η μνήμη.

Το «παλάτι της μνήμης» στην πράξη

Οι πρωταθλητές μνήμης χρησιμοποιούν μια τεχνική γνωστή ως «memory palace»: τοποθετούν νοερά πληροφορίες μέσα σε γνώριμους χώρους, όπως το σπίτι τους.

Στην καθημερινότητα, μπορούμε να αξιοποιήσουμε μια απλούστερη εκδοχή:

• Φανταστείτε το αντικείμενο στο σημείο που το αφήσατε.
• Συνδέστε το με έναν λόγο και μια συνέπεια.

Παράδειγμα: «Έβαλα το καπέλο κάτω από την καρέκλα για να μη λερωθεί. Την προηγούμενη φορά το ξέχασα εκεί.»

Η σύνδεση με μια μικρή «ιστορία» δημιουργεί περισσότερα σημεία πρόσβασης στη μνήμη.

Τελικά, μπορούμε να μην ξεχνάμε τίποτα;

Ρεαλιστικά, όχι. Ο εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για τέλεια αποθήκευση, αλλά για αποτελεσματική διαχείριση πληροφορίας.

Το καλό νέο είναι ότι με:

• Σταθερές συνήθειες
• Εστίαση της προσοχής
• Λεκτική καταγραφή
• Νοερές συνδέσεις
• μπορούμε να μειώσουμε αισθητά τα καθημερινά «μπλακ άουτ».

Και ίσως το πιο σημαντικό: να θυμόμαστε ότι το να ξεχνάμε πού βάλαμε τα κλειδιά μας δεν σημαίνει ότι «χάνουμε το μυαλό μας». Συνήθως σημαίνει απλώς ότι εκείνη τη στιγμή το μυαλό μας ήταν αλλού.