Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στο TheOpinion: «Είχα τεράστια πάθη στη ζωή μου, μεγάλους έρωτες, αλλά ποτέ η σκέψη της εκδίκησης δεν υπήρξε μέρος της ηθικής μου ματιάς»

Η Μήδεια μιλά για την προδοσία, την εξορία, την αξιοπρέπεια και το οριακό σημείο όπου ο άνθρωπος συνθλίβεται ανάμεσα στον έρωτα και στην κοινωνική τάξη. Η παράσταση, σε σκηνοθεσία του Nikita Milivojević, δεν την αντιμετωπίζει ως «τέρας», αλλά ως μια συνειδητή ανθρώπινη ύπαρξη που φτάνει στο έσχατο όριο.

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη επιστρέφει στον σκοτεινό, γοητευτικό κόσμο της τραγικής ηρωίδας του Ευριπίδη, σε μια νέα συνάντηση που μας χαρίζει μία ακόμα σπουδαία ερμηνευτική στιγμή και γεννά εύλογα το ερώτημα: αυτήν την επιστροφή, άραγε, την περίμενε περισσότερο η ίδια ή το θεατρόφιλο κοινό;

Αεικίνητη και διαρκώς σε δημιουργική εγρήγορση, η ηθοποιός βρίσκεται ήδη σε πρόβες για τον θεατρικό χειμώνα, όπου θα υποδυθεί τη Lady Macbeth στο έργο του William Shakespeare, “Macbeth”, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου, ενώνοντας τις δυνάμεις της με τον Γιώργο Γάλλο.

Παράλληλα, τον προσεχή Δεκέμβριο αναμένεται να κυκλοφορήσει στις κινηματογραφικές αίθουσες η ταινία του Αλέξανδρου Βούλγαρη, «Σουέλ», βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη, στην οποία και πρωταγωνιστεί.

Κυρία Καραμπέτη, διαβάζουμε για sold out παραστάσεις, τα social media έχουν κατακλυστεί από βίντεο με υποκλίσεις από κάθε γωνιά της Ελλάδας και νομίζω ότι οι θεατές περιμέναμε σχεδόν τριάντα χρόνια για αυτήν τη θεατρική συνάντηση. Εσείς;

Πέρασαν είκοσι εννέα χρόνια από την προηγούμενη συνάντησή μου με τη «Μήδεια». Δεν πίστευα ότι θα ερχόταν ξανά αυτή η στιγμή, μέχρι που μου έγινε η πρόταση από τον Σέρβο σκηνοθέτη, Nikita Milivojević.

Είναι ένας άνθρωπος που αγαπώ πολύ και ο οποίος χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης από το ελληνικό κοινό. Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που καταπιάνεται με την αρχαία τραγωδία. Πριν από μερικά χρόνια, είχε παρουσιάσει στην Ελευσίνα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης τους «Πέρσες».

Μόλις, λοιπόν, μου αποκάλυψε ότι η ματιά του εστιάζει σε αυτό που συμβαίνει στη Μήδεια αμέσως μετά τη δολοφονία των παιδιών της, μέσα από το πρίσμα της μνήμης και του χρόνου, το ενδιαφέρον μου κορυφώθηκε. Δεδομένου, βέβαια, ότι τον Ιάσονα ενσαρκώνει ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος, ο οποίος ερμήνευσε τον ίδιο ρόλο και στην ιστορική παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη. Εκείνη η παραγωγή είχε ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο: Αυστραλία, Αμερική, Καναδά, Κίνα, Ιαπωνία, Ευρώπη.

Ήταν, πια, ένα βιωματικό «στοίχημα». Η δική μας μνήμη σε σχέση με την προηγούμενη παράσταση ήταν η απαραίτητη βιωματική μνήμη για τους ρόλους της συγκεκριμένης παράστασης.

Όταν ένας ηθοποιός επιστρέφει σε έναν ρόλο —με άλλη γνώση, ωριμότητα, με όσα έχει προσθέσει ή αφαιρέσει ο χρόνος— αντικρίζει μόνο τον ήρωα ή και τον άνθρωπο που υπήρξε ο ίδιος τότε;

Το δικό μου μέλημα είναι να υπηρετήσω με όλο μου το «είναι» τη σκηνοθετική ματιά. Όπως ακριβώς το πρώτο βιολί ακολουθεί τον ρυθμό και την ερμηνευτική γραμμή που χαράσσει ο μαέστρος, ώστε να επιτευχθεί η αρμονία του συνόλου, έτσι και ο ηθοποιός υπηρετεί το όραμα του σκηνοθέτη.

Δεν σκέφτομαι τον εαυτό μου, σκέφτομαι τον ρόλο. Αυτοί οι ρόλοι είναι τεράστιοι, πολυεπίπεδοι και μπορούν να ερμηνευτούν μέσα από πολλά και διαφορετικά πρίσματα· πολιτικά, κοινωνικά, φεμινιστικά, θρησκευτικά, ψυχαναλυτικά. Αυτό που εγώ αναζητώ είναι τι θέλει ο σκηνοθέτης μου, ποια είναι η δική του ματιά πάνω στον ρόλο.

Η Μήδεια βιώνει την προδοσία, τη μοναξιά, τον αποκλεισμό και επιλέγει συνειδητά την εκδίκηση. Πού εντοπίζεται η βαθύτερη αλήθεια της;

Αυτά τα έργα υπερβαίνουν τις εποχές, είναι παγκόσμια. Το κείμενο του Ευριπίδη παραμένει επίκαιρο. Φωτίζει μια κοινωνία στην οποία οι γυναίκες ήταν περιορισμένες στον χώρο του σπιτιού, στερούνταν πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, και δεν διέθεταν οικονομική ανεξαρτησία.

Το θέμα του κοινωνικού αποκλεισμού του ξένου από μια εντόπια κοινωνία τίθεται τότε, αλλά και σήμερα. Το βλέπουμε έντονα και μέσα από το μεταναστευτικό ζήτημα των τελευταίων ετών, που αποδεικνύει τη διαχρονικότητα αυτού του κοινωνικού προβλήματος.

Επιπλέον, στην παράσταση τίθεται και το ζήτημα της μνήμης και του χρόνου. Ούτε εγώ ούτε ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος βρισκόμαστε στην πρώτη μας νεότητα. Επομένως, θα μπορούσε κανείς να πει ότι και μια σύγχρονη γυναίκα κάποιας ηλικίας μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό της τη στιγμή που ο κόσμος της, αυτό που θεωρούσε ως σταθερά στη ζωή της, γκρεμίζεται, όταν ο σύζυγός της φεύγει από την οικογενειακή εστία για μια νεότερη γυναίκα.

Η Μήδεια —την οποία δεν δικαιώνει επ’ ουδενί κανένας, η πράξη της παιδοκτονίας είναι απάνθρωπη και αδιανόητη— γίνεται τραγική φιγούρα. Μας εντυπωσιάζει τόσο πολύ και μας παρασύρει στη διαδρομή μαζί της, γιατί στρέφεται εναντίον του εαυτού της.

Ουσιαστικά, αυτοκτονεί. Τα παιδιά της τα λατρεύει. Υπάρχει ένας μονόλογος πριν από την τελική απόφασή της, όπου η ίδια αμφιταλαντεύεται κάθε τέσσερις στίχους. Το πράττει, όμως…

Ο Ευριπίδης μάς λέει ότι μέσα στον ανθρώπινο ψυχισμό υπάρχουν σκοτεινές δυνάμεις, οι οποίες, όταν αφεθούν ανεξέλεγκτες, γίνονται καταστροφικές τόσο για τον ίδιο τον άνθρωπο που τις φέρει μέσα του όσο για το περιβάλλον του.

Ακόμα και μια οδυνηρή κατάσταση που μπορεί να βιώνει ένας άνθρωπος, χρειάζεται μια λογική διαχείριση και αντιμετώπιση. Αυτό, όμως, δεν μπορείς να το απαιτήσεις από τη Μήδεια, η οποία είναι θεά. Δεν είναι μια απλή γυναίκα, είναι κόρη βασιλιά.

Ο Παζολίνι προσεγγίζει τη Μήδεια, μέσα από τη μορφή της Κάλλας, ως φορέα ενός αρχέγονου, παγανιστικού κόσμου, όπου η φύση, η μαγεία και η τελετουργική βία συνυπάρχουν. Η ηρωίδα αποκτά σχεδόν τη μορφή αρχιέρειας ανθρωποθυσιών.

Μια τέτοια γυναίκα, λοιπόν, ερωτεύεται παράφορα τον Ιάσονα, όταν πηγαίνει στην πατρίδα της για να πάρει το Χρυσόμαλλο Δέρας, επιτελώντας τον άθλο που του έχει θέσει ο θείος του, σφετεριστής του θρόνου στην Ιωλκό. Ο τελευταίος, βεβαίως, δεν κρατάει τον λόγο του και δεν επιστρέφει τον θρόνο στον Ιάσονα, ο οποίος τον δικαιούται.

Αφού προδίδει τον πατέρα και την πατρίδα της, φτάνει στο σημείο να σκοτώσει τον ίδιο της τον αδερφό, σκορπίζοντας τα μέλη του στη θάλασσα για να σταματήσει την καταδίωξη από τον πατέρα της. Πρόκειται για μια τρομερή θυσία όσων αγαπά για χάρη του τεράστιου έρωτα που τρέφει για αυτόν τον άνθρωπο.

Η Μήδεια συμβάλλει και στον θάνατο του Πελία, πείθοντας τις κόρες του να τον διαμελίσουν, και ακολουθεί τον Ιάσονα ως φυγάς στην Κόρινθο, από όπου ο βασιλιάς την εξορίζει μαζί με τα δύο της παιδιά, επειδή τη θεωρεί επικίνδυνη μετά την απόφαση του Ιάσονα να παντρευτεί την κόρη του, Γλαύκη.

Η βασίλισσα, λοιπόν, έχει εκπέσει στο στάδιο της επαιτείας. Γίνεται ζητιάνα για να μπορέσει να ζήσει η ίδια και τα παιδιά της.

Παρακολουθούμε αυτήν τη συναρπαστική ιστορία, ενώ σπουδαία είναι και η ίδια η ποίηση του έργου. Ταυτόχρονα, βλέπουμε όλα όσα συμβαίνουν μέσα στον ψυχικό κόσμο και στη σκέψη της, η οποία παραμένει πεντακάθαρη, διαυγέστατη. Δεν είναι θολή. Είναι αποφασισμένη με επιχειρήματα, με μέθοδο. Επιλέγει συνειδητά να ακολουθήσει τον δρόμο του ολέθρου.

Δεν καλούμαστε να τη δικαιώσουμε. Παρακολουθούμε την πορεία ενός ανθρώπου και πώς μπορεί να φτάσει σε αυτό το σημείο, όταν ολόκληρος ο κόσμος του καταρρέει. Δεν έχει, πια, ταυτότητα, δεν έχει σημείο αναφοράς. Εκεί, λοιπόν, η Μήδεια επιλέγει τον δρόμο της εκδίκησης, γιατί μόνο αυτόν τον δρόμο θα μπορούσε να ακολουθήσει μια τέτοια γυναίκα.

Στην «Ορέστεια» του Αισχύλου ιδρύεται ο Άρειος Πάγος. Ο Αγαμέμνων θυσιάζει την Ιφιγένεια, ο Ορέστης σκοτώνει τη μητέρα του, Κλυταιμνήστρα, για να εκδικηθεί τη δολοφονία του πατέρα του, Αγαμέμνονα. Πρέπει να αποδοθεί δικαιοσύνη για να σταματήσουν οι κύκλοι της εκδίκησης. Στη «Μήδεια», παρότι κυριαρχεί έντονα η αίσθηση του θανάτου και της ταφής της, στο τέλος ο Ήλιος, πρόγονός της, την απομακρύνει στους ουρανούς πέρα από κάθε τιμωρία.

Άλλωστε, υπάρχει η εκδοχή του μύθου σύμφωνα με την οποία η Μήδεια δεν σκοτώνει τα παιδιά της, πέφτουν θύματα της εκδικητικής μανίας των Κορινθίων. Ο Ευριπίδης, για δραματουργικούς λόγους, το παραθέτει με αυτόν τον τρόπο.

Αυτές οι ιστορίες είναι πέρα από τα ανθρώπινα, από την ηθική ή τη θρησκεία. Είναι πράγματα πολύ μεγάλα, βαθιά, πολύπλευρα. Δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει κανείς σαν μια απλή καθημερινή πράξη.

Η τέχνη, βέβαια, μπορεί να λειτουργήσει και ως ένας καθρέφτης, ο οποίος ίσως να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε το σκοτάδι, πριν αυτό ξεσπάσει περισσότερο στην πραγματική ζωή…

Είναι ευχής έργον αν κάποιος, βλέποντας τις ολέθριες συνέπειες, γίνει καλύτερος άνθρωπος, και καταφέρει να καταλάβει και να κατανοήσει καλύτερα τον συνάνθρωπό του.

Αυτό είναι και το νόημα της δουλειάς μας: να γινόμαστε η «γέφυρα» ανάμεσα σε αυτά τα συγκλονιστικά κείμενα και στον θεατή που διψάει για αλήθεια και συγκίνηση, που αναζητά μια αφορμή για σκέψη.

Ποια είναι η ανατροφοδότηση που λαμβάνετε από το κοινό;

Αυτό που συμβαίνει με αυτήν τη «Μήδεια», δεν το έχω ζήσει ξανά σε παράσταση.

Ήδη από την πρεμιέρα, αλλά και όπου αλλού ταξιδέψαμε, ο κόσμος λειτουργεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο: επικρατεί απόλυτη σιωπή καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης και, στο τέλος, μας υποδέχεται με τόσο θερμό χειροκρότημα και επευφημίες…

Βουρκώνει, μας ευχαριστεί… Αυτή η επικοινωνία με το κοινό δικαιώνει έναν ηθοποιό, είναι η καλύτερη ανταμοιβή!

Χαλάλι η απίστευτη κόπωση. Το σώμα εξαντλείται καθημερινά, εξαιτίας και του σκηνικού μέσα στο οποίο καλούμαστε να ισορροπήσουμε. Το ίδιο, βέβαια, συμβαίνει και με την ψυχή, όταν περνά μέσα από έναν τέτοιο ρόλο…

Και πώς αποσυμφορίζεστε μετά από έναν τέτοιο ρόλο;

Ψυχικά, για εμένα ο ρόλος τελειώνει στην υπόκλιση. Την ώρα της παράστασης και για αρκετές ώρες μετά, το σώμα λειτουργεί σε άλλους ρυθμούς· «πετάει» από την αδρεναλίνη που εκκρίνεται. Θα μπορούσα να κάνω και μια δεύτερη και μια τρίτη παράσταση.

Το πρωί, όμως, δεν αντέχεται. Πονάει ολόκληρο το σώμα. Δεν υπάρχουν κόλπα, με κάποιες ασκήσεις, προθέρμανση και αυτοφροντίδα κάπως επανέρχεται. Μακάρι να είχαμε παραπάνω χρόνο για ξεκούραση, αλλά, εξαιτίας των μετακινήσεων, αυτό δεν είναι εφικτό.

Δηλαδή, να μη ρωτήσω αν υπάρχει έστω και λίγος χρόνος για να απολαύσετε το εκάστοτε μέρος στο οποίο βρίσκεστε κάθε φορά;

Κανένας απολύτως. Το πρωί ξεκινάμε από μια πόλη, το ταξίδι που ακολουθεί μπορεί να είναι πολύωρο και να απαιτεί, μάλιστα, συνδυασμό των μέσων μεταφοράς. Υπάρχει μια τεράστια σωματική κόπωση για όλο τον θίασο.

Αγαπάμε, όμως, πάρα πολύ τη δουλειά μας. Λατρεύουμε αυτήν την παράσταση και κάθε φορά είναι σαν την πρώτη φορά. Υπερβαίνουμε τις δυνάμεις και τον εαυτό μας.

Αυτό είναι και το νόημα της δουλειάς μας. Δεν έχει καμία ουσία απλώς να διεκπεραιώσεις αυτούς τους ρόλους.

Η Μήδεια φτάνει στα άκρα, έχοντας πλήρη συνείδηση των πράξεών της. Στη δική σας ζωή, υπήρξαν στιγμές που ένα πάθος αποδείχθηκε πιο δυνατό από τη φωνή της λογικής;

Είχα τεράστια πάθη στη ζωή μου, μεγάλους έρωτες, αλλά ποτέ η σκέψη της εκδίκησης δεν υπήρξε μέρος της ηθικής μου ματιάς. Η πληγή, το τραύμα, ο πόνος, η οδύνη ήταν όλα δικά μου!

Δεν υπήρχε ποτέ περίπτωση, βάσει του σεβασμού που τρέφω στον άλλον και της απόλυτης πίστης ότι η ζωή του καθενός ανήκει στον ίδιο και στον τρόπο που θέλει να τη ζήσει, να σκεφτώ την εκδίκηση. Αν για κάποιον έχει τελειώσει η σχέση του με εμένα και θέλει να προχωρήσει παρακάτω, θα το αποδεχτώ. Δική του είναι η ζωή, δεν είναι δική μου. Ακόμα κι όταν πενθούσα, ήξερα ότι αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος που μπορούν να πάρουν τα πράγματα.

Η εκδίκηση δεν έχει νόημα. Γενικότερα, δεν έχει νόημα καμία αρνητική πράξη: το μίσος, η ζήλεια, η βία. Είμαι εναντίον όλων αυτών. Το μόνο «βίαιο» πράγμα που επιτρέπω στον εαυτό μου είναι να σιχαίνομαι τη βιαιότητα.

Οι άνθρωποι είμαστε ελλιπείς υπάρξεις. Πολλοί από εμάς δεν έχουν την τύχη να βιώσουν την αγάπη στη ζωή τους. Η έλλειψη της αγάπης, ακόμη από την παιδική ηλικία, δημιουργεί τραυματισμένους ανθρώπους.

Εξοργίζομαι, θυμώνω όταν ακούω για γυναικοκτονίες ή για φόνους. Δεν μπορώ να διανοηθώ πώς ένας άνθρωπος επιτρέπει στον εαυτό του να σκοτώσει έναν άλλον άνθρωπο, επειδή εκείνος απλώς δεν αντέχει ή δεν θέλει να ζει μαζί του.

Δεν αποδέχομαι την εκδίκηση. Είναι άλλο πράγμα η δικαιοσύνη και άλλο η εκδίκηση, και η εκδίκηση σίγουρα δεν είναι δικαιοσύνη.

Πληροφορίες

Ευριπίδη «Μήδεια»,

σε σκηνοθεσία – διασκευή Nikita Milivojević

30 & 31 Ιουλίου – Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη | 1 Αυγούστου – Αμφιθέατρο Νέων Μουδανιών

Ώρα έναρξης: 21.15

Ηλεκτρονική προπώληση εισιτηρίων: ticketservices.gr

Παραγωγή: Λυκόφως – Γ. Λυκιαρδόπουλος

Πρωταγωνιστούν

Καρυοφυλλιά Καραμπέτη

Λάζαρος Γεωργακόπουλος

Άρης Λεμπεσόπουλος

Τάσος Σωτηράκης

Διονύσης Πιφέας

Στον ρόλο της Τροφού, η Ρένη Πιττακή

Χορός

Ηλέκτρα Καρτάνου

Εμμανουήλ Κοντός

Ιωάννα Μπιτούνη

Κατερίνα Νταλιάνη

Μαριάμ Ρουχατζέ

Νίκος Τσιμάρας

Μουσικοί επί σκηνής

Στέλιος Κατσατσίδης

Βαγγέλης Παρασκευαΐδης