Μετρό Θεσσαλονίκης: Πόσο χρόνο και χρήμα εξοικονομήσαμε με τη λειτουργία του

Η σημασία των δεδομένων για το σχεδιασμό των συστημάτων μεταφορών στις σύγχρονες πόλεις αναλύθηκε σε πάνελ του πανευρωπαϊκού Civitas Forum για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα, που διοργανώνεται φέτος στη Θεσσαλονίκη.

Εκεί, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η εισήγηση του Γιάννη Πολίτη, αναπληρωτή καθηγητή συγκοινωνιακής τεχνικής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ, η οποία εστίασε στην καταγεγραμμένες αλλαγές που έφερε η λειτουργία του μετρό Θεσσαλονίκης στους χρόνους διαδρομής σε κεντρικούς οδικούς άξονες.

Όπως εξήγησε, ως επιβλέπων διπλωματικής εργασίας, μαζί με τη φοιτήτριά του Αθανασία Δημοπούλου, «έτρεξε» μία σειρά από μετρήσεις σε βάθος τριών μηνών, από τον Δεκέμβριο του 2024, δηλαδή από το άνοιγμα της βασικής γραμμής του μετρό, μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2025. Οι μετρήσεις αφορούσαν συνολικά 40 διαφορετικές διαδρομές εντός του πολεοδομικού συγκροτήματος και τα δεδομένα που συλλέχθησαν συγκρίθηκαν με αυτά της αντίστοιχης περιόδου έναν χρόνο πριν (Δεκέμβριος 2023 – Φεβρουάριος 2024).

Η συλλογή των δεδομένων προήλθε από εσωτερικές μετρήσεις του ΙΜΕΤ/ΕΚΕΤΑ και του Google Maps, ενώ η επεξεργασία τους έγινε με τη γλώσσα προγραμματισμού Python.

Η επιλογή των 40 διαδρομών έγινε με γνώμονα τη συμπερίληψη αρκετών οριζόντιων και κάθετων οδών που να βρίσκονται κυρίως στο κέντρο της πόλης και να έχουν επαρκή κυκλοφοριακό φόρτο για μέτρηση.

Τελικά μειώθηκε ή αυξήθηκε η κίνηση στους δρόμους; Εξαρτάται…

Όπως εξήγησε ο κ. Πολίτης, οι αναλύσεις έδειξαν κατά μέσο όρο μείωση 2,5% περίπου στους χρόνους ταξιδιού. Όμως, όταν οι ερευνητές εξέτασαν τους χρόνους ατομικά για καθεμία από τις 40 διαδρομές, αντιλήφθηκαν ότι τα πράγματα είναι πιο σύνθετα: σε κάποιες διαδρομές οι χρόνοι όχι απλώς μειώθηκαν αλλά, αντίθετα, αυξήθηκαν! Επιπλέον, από τις συνολικά 40 διαδρομές υπήρξαν και οκτώ για τις οποίες δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στους χρόνους.

Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η οδός 25ης Μαρτίου, που φιλοξενεί και τον ομώνυμο σταθμό του μετρό. Αυτό, σύμφωνα με τη διπλωματική, οφείλεται στο γεγονός ότι αυτός ο κάθετος άξονας εξυπηρετεί σημεία μεγάλου ενδιαφέροντος, όπως η Νέα Παραλία και το Μέγαρο Μουσικής, και για αυτό ίσως η λειτουργία του μετρό δεν ήταν αρκετή για να συνεισφέρει στην αποσυμφόρησή του.

Αντίθετα, σημαντική μείωση παρατηρήθηκε στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, γεγονός επίσης λογικό, αφού ο άξονας αυτός κινείται παράλληλα με τη βασική γραμμή του μετρό, εξυπηρετεί περίπου την ίδια πληθυσμιακή ομάδα και επιτρέπει την άμεση πρόσβαση στο κέντρο.

Γενικότερα, η εργασία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι στους κεντρικούς οδικούς άξονες της πόλης παρατηρήθηκε βελτίωση της κυκλοφοριακής ροής, ενώ στους περιαστικούς επιδείνωση. «Ωστόσο, διαπιστώνεται [και] μία γενικότερη τάση βαθμιαίας αποσυμφόρησης η οποία υποδηλώνει τη σταδιακή υιοθέτηση νέων μεταφορικών συνηθειών από τους πολίτες της Θεσσαλονίκης».

Τέτοιοι δρόμοι, στους οποίους ο μέσος χρόνος διάσχισης αυξήθηκε αρχικά και εν τέλει μειώθηκε είναι η Δελφών και στις δυο κατευθύνσεις της, η Κωνσταντίνου Καραμανλή και ο περιφερειακός σε ορισμένα τμήματά τους, η Λαγκαδά προς τα βόρεια, η Μοναστηρίου προς τα ανατολικά και η Παλαιού Σταθμού προς τα δυτικά παρουσίασαν την παραπάνω συμπεριφορά.

«Η μεταβολή του μέσου χρόνου διάσχισης παρουσίασε μια συσχέτιση με την χωρική θέση της κάθε διαδρομής. Αναλυτικότερα, στις διαδρομές οι οποίες βρίσκονται στον κεντρικό αστικό ιστό και εκτείνονται παράλληλα προς τη γραμμή του Μετρό, καταγράφηκε μείωση του μέσου χρόνου μετακίνησης. Ενδεικτικά, στις οδούς Εγνατία, Αγίου Δημητρίου, Κασσάνδρου, Τσιμισκή και Λεωφόρου Νίκης η απαιτούμενη χρονική διάρκεια διάσχισης ελαττώθηκε αισθητά. Η συμπεριφορά αυτή αποδίδεται στο γεγονός ότι η χρήση του νέου μέσου οδήγησε σε μείωση του πλήθους των εισερχόμενων οχημάτων στο κέντρο της πόλης και κατά συνέπεια συνέβαλε στην αποσυμφόρηση των παράλληλων οδικών αξόνων. Αντιθέτως, στις διαδρομές που προσεγγίζουν ή απομακρύνονται από το κέντρο και τους σταθμούς Μετρό καταγράφηκε αύξηση του μέσου χρόνου μετακίνησης. Παραδείγματα των συγκεκριμένων διαδρομών είναι ορισμένα τμήματα στην Παπαναστασίου, στην Αγίου Δημητρίου, στην Λαγκαδά προς τα βόρεια, στη Μοναστηρίου προς τα δυτικά και στην Παλαιού Σταθμού προς τα ανατολικά. Η αύξηση της απαιτούμενης χρονικής διάρκειας διάσχισης αποδίδεται στην άνοδο της επισκεψιμότητας στις περιοχές πλησίον του Μετρό, με αποτέλεσμα την συσσώρευση ιδιωτικών οχημάτων και την επιβάρυνση της κυκλοφοριακής ροής», καταλήγει η διπλωματική.

Πάντως, σε απόλυτα μεγέθη, η μείωση των οχημάτων που διέρχονται από τους καταγεγραμμένους οδικούς άξονες είναι δεδομένη, αφού από τα 21,86 εκατ. οχήματα τον Δεκέμβριο του 2024 φτάσαμε στα 13,82 τον Φεβρουάριο του 2025:

Ο χρόνος είναι χρήμα… κυριολεκτικά!

Όμως, η εργασία προχώρησε και ένα βήμα παρακάτω, μετατρέποντας σε χρήμα το χρόνο που εξοικονομήθηκε από τη μείωση του χρόνου διάσχισης σε καθεμία από τις 40 διαδρομές. Έπειτα από τους απαραίτητους υπολογισμούς, η κ. Δημοπούλου και ο επιβλέπων της βρήκαν ότι αυτήν την τρίμηνη περίοδο εξοικονομήθηκαν συνολικά 371,12 εκατ. ευρώ σε διάφορα κόστη (π.χ. καύσιμα, χαμένες εργατοώρες) λόγω του μειωμένου χρόνου οδήγησης στην πόλη. Αναμφίβολα, το ποσό είναι εντυπωσιακό.

Κλείνοντας την παρουσίασή του ο κ. Πολίτης παρέθεσε τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας ως εξής:

• Ο αντίκτυπος από τη λειτουργία του μετρό ήταν συνολικά θετικός, αλλά όχι παντού εξίσου.
• Οι χρόνοι ταξιδιού βελτιώθηκαν κατά περίπου 2,5% μέσα σε τρεις μήνες.
• Αυτή η βελτίωση ενισχύθηκε με την πάροδο του χρόνου: 0,07% τον Δεκέμβριο, 2.47% τον Ιανουάριο, 5.07% τον Φεβρουάριο.
• Οι χρόνοι ταξιδιού στους κεντρικούς άξονες παράλληλα με το μετρό βελτιώθηκαν, εν γένει
• Αντίθετα, κάποιοι άξονες που οδηγούν στο κέντρο και οι περιοχές γύρω από τους σταθμούς του μετρό επιβαρύνθηκαν κυκλοφοριακά
• Η προσαρμογή των συνηθειών των πολιτών απαιτεί χρόνο
• Ένα μάθημα για όλες τις πόλεις: είναι απαραίτητη η μέτρηση των επιπτώσεων ενός έργου σε βάθος χρόνου αλλά και… χώρου
• Ένα σύστημα μετρο δεν φτάνει μόνο του: Χρειάζεται ευκολία στην πρόσβαση, αξιοπρεπή συγκοινωνίες και με λεωφορεία, πρόσβαση σε πάρκινγκ κοντά στους σταθμούς.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Μετρό: Το γραφειοκρατικό «αλαλούμ» στη Νέα Ελβετία και το «μάθημα» από το Μάνχαϊμ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Τζιτζικώστας στο CIVITAS Forum: «Έρχονται νέες δράσεις ΕΣΠΑ για δήμους και περιφέρειες»