CIVITAS Forum: Στη Θεσσαλονίκη η «καρδιά» των βιώσιμων και «έξυπνων» αστικών μεταφορών

Λύσεις για βιώσιμες, «έξυπνες» και ανθεκτικές αστικές μεταφορές από ολόκληρη την Ευρώπη παρουσιάζονται από σήμερα και μέχρι την ερχόμενη Πέμπτη, 17 Σεπτεμβρίου, στο κτίριο Μ2 του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Civitas και του ομώνυμου Forum που διοργανώνει στην πόλη.

Το Forum, που διοργανώνεται κάθε χρόνο σε διαφορετική πόλη της ΕΕ, «προσγειώθηκε» φέτος για πρώτη φορά στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη, καλωσορίζοντας παράγοντες της τοπικής αυτοδιοίκησης, ακαδημαϊκούς και επιχειρηματίες που έχουν τις αστικές μεταφορές στο επίκεντρο της επαγγελματικής τους ενασχόλησης. Σκοπός η ανταλλαγή ιδεών και η προβολή καλών πρακτικών καινοτομίας και αλλαγών στο δημόσιο χώρο.

Έχοντας ως μότο το “Roots & Routes: Moving Forward to Competitive, Connected and Resilient Urban Mobility!“, η εκδήλωση κινείται γύρω από τις έννοιες της ανταγωνιστικότητας (competitiveness), της συνδεσιμότητας (connectivity) και της ανθεκτικότητας (resilience), που αντανακλούν τις βασικές προτεραιότητες για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα στην Ευρώπη.

Στην εμπόλεμη Ουκρανία, η ανθεκτικότητα των υποδομών αποκτά άλλη βαρύτητα

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις την πρώτη ημέρα του Forum αφορούσε τις προκλήσεις στα συστήματα μεταφορών διαφορετικών χωρών των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης εκτός ΕΕ.

Τα βλέμματα τράβηξαν οι περιγραφές του Mykola Vavryshchuk, αντιδημάρχου στην πόλη Khmelnytskyi στην εμπόλεμη Ουκρανία. Όπως είπε, «Υπό φυσιολογικές συνθήκες οι συγκοινωνιολόγοι ενδιαφέρονται για την αξιοπρεπή μεταφορά των πολιτών μέχρι τον προορισμό τους. Σε συνθήκες πολέμου, το ζητούμενο είναι… απλώς να καταφέρουν να φτάσουν».

Αναφέρθηκε στο παράδειγμα του Khmelnytskyi, μίας πόλης πληθυσμού 293.000 ανθρώπων, που βρέθηκε ξαφνικά να φιλοξενεί επιπλέον 26.000 εκτοπισμένους από το εσωτερικό της χώρας. Εδώ η ανθεκτικότητα των μεταφορών δεν είναι κενό γράμμα αλλά επιτακτική ανάγκη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα ηλεκτροκίνητα τρόλεϊ της πόλης, τα οποία αχρηστεύονται επειδή οι επιθέσεις του ρωσικού στρατού προκαλούν καταστροφές στο δίκτυο ηλεκτρισμού.

Με το βλέμμα στραμμένο στην αυριανή μέρα, ο κ. Vavryshchuk μετέφερε ότι εκπονήθηκε ήδη ένα πρόγραμμα 70 σημείων για την αποκατάσταση των συγκοινωνιακών υποδομών στην πόλη μέχρι το 2035, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Σε αυτό το πλαίσιο, ευχαρίστησε την Ευρώπη και την ΕΕ για τη στήριξή της στην Ουκρανία.

Ανάλογες προκλήσεις είχε κάποτε και η πόλη του Σαράγεβο, ανέφερε ο Emir Hota, υπουργός στο ομοσπονδιακό υπουργείο Συγκοινωνιών της περιοχής. Η πόλη, εξήγησε, είχε ένα αξιοπρεπέστατο δίκτυο συγκοινωνιών, λόγω και των χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 1984 καταστράφηκε ολοκληρωτικά στον πόλεμο της Βοσνίας.

Σήμερα η πόλη παλεύει με την κυριαρχία του αυτοκινήτου και την ατμοσφαιρική ρύπανση, ωστόσο έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες για την ενίσχυση του στόλου των λεωφορείων, των τρόλεϊ και των τραμ με νέα ηλεκτρικά οχήματα. Επιπλέον, σημαντικό είναι ότι, ενώ μόλις 10 χρόνια πριν του 90% των επενδύσεων σε έργα μεταφορών αφορούσε οδικές υποδομές, πλέον πολλά χρήματα κατευθύνονται σε υποδομές για το ποδήλατο και τις βιώσιμες μεταφορές, επίσης με ευρωπαϊκά κεφάλαια.

Ο κ. Hota επέμεινε, ακόμα, στην ανάγκη τα ηλεκτροκίνητα οχήματα να κινούνται με όσο το δυνατόν πιο «καθαρή» ηλεκτρική ενέργεια, διαφορετικά ακυρώνεται το όποιο όφελος επιφέρουν στην καθαρότητα της ατμόσφαιρας.

Στο πάνελ συμμετείχε και ο Ilie Bricicaru, αναπληρωτής καθηγητής συγκοινωνιολογίας στο Πολυτεχνείο της Μολδαβίας. Για τη δική του χώρα μεγάλη πρόκληση, εξήγησε, είναι το σύνθετο νομικό σύστημα, ωστόσο υπάρχουν καλά παραδείγματα συνεργασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης με τα πανεπιστήμια.

Εκπροσωπώντας τη Ρουμανία, η Valentina Mirović, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Νόβι Σαντ, στάθηκε στις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στο εκπαιδευτικό σύστημα, στα πανεπιστήμια αλλα και στα σχολεία, προκειμένου να αλλάξει η κουλτούρα των νεότερων γύρω από τα ζητήματα μεταφορών. Υποστήριξε, επιπλέον, ότι στη χώρα της γεννούνται πολλές όμορφες ιδέες όμως δεν προχωρούν λόγω έλλειψης χρημάτων και συντονισμού.

Τέλος, ο Nedim Begović, εκπρόσωπος του ευρωπαϊκού οργανισμού Transport Community με έδρα το Βελιγράδι, έδωσε έμφαση στην ανάγκη σύγκλισης των διαφορετικών φορέων εντός μίας χώρας (π.χ. διαφορετικών υπουργείων ή τις τοπικής αυτοδιοίκησης και της κεντρικής κυβέρνησης).

Οι μεταφορές ως φορέας αλλαγών και ποιότητας ζωής στις πόλεις

Νωρίτερα, στην κεντρική αίθουσα Αιμίλιος Ριάδης του Μεγάρου Μουσικής, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, απηύθυνε χαιρετισμό, αναφερόμενος στη σημαντικές κινήσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση των αστικών μεταφορών στην πόλη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η λειτουργία του μετρό και τα καινούρια ηλεκτρικά λεωφορεία. Οπως σημείωσε, η διοίκηση του αντιμετωπίζει τα ζητήματα μεταφορών ως άμεσα συναρτώμενα με την ποιότητα ζωής, την οικονομική ευρωστία και την περιβαλλοντική προστασία στην πόλη. Ευχαρίστησε, τέλος. το Civitas και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διοργάνωση του event στη Θεσσαλονίκη.

Συνέχεια στη συνέχεια το λόγο πήρε ο γενικός γραμματέας Μεταφορών, Στέλιος Σακαρέτσιος. Στην ομιλία του τόνισε ότι το μέλλον των μεταφορών δεν αφορά απλώς τη μετακίνηση από ένα σημείο σε ένα άλλο αλλά κάτι πολύ βαθύτερο: «Τι είδους πόλεις θέλουμε να φτιάξουμε και τι είδους ποιότητα ζωής θέλουμε να προσφέρουμε στους πολίτες». Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρθηκε σε πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών σε νομοθετικό επίπεδο για την βιώσιμη κινητικότητα. Επιπλέον, αναφέρθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα δίκτυα μεταφορών στις ελληνικές πόλεις, όπως οι εποχικές διακυμάνσεις στη ζήτηση (λόγω αύξησης π.χ. του τουρισμού τα καλοκαίρια) και η πυκνή δόμηση, που δεν αφήνει πολύ χώρο για υποδομές βιώσιμων μεταφορών.

Από την πλευρά του, ο διευθυντής του ΙΜΕΤ/ΕΚΕΤΑ, Βασίλης Καπάτος, που συμμετέχει στη βασική ομάδα συνδιοργάνωσης του Forum, εξέφρασε τη χαρά του για τη φιλοξενία της εκδήλωσης στη Θεσσαλονίκη και παρουσίασε μερικές από της πρωτοβουλίες του Ινστιτούτου στην πόλη, όπως η εφαρμογή DriveThess και το σύστημα έξυπνης διαχείρισης κυκλοφορίας και φωτεινής σηματοδότησης.

Ευκαιρίες για χρηματοδότηση σε καινοτόμα projects για τις μεταφορές

Στο πλαίσιο της εναρκτήριας εκδήλωσης, ακολούθησαν και δύο πάνελ με θέμα την καινοτομία και την αναζήτηση χρηματοδότησης από εταιρείες που αναπτύσσουν προϊόντα και υπηρεσίες σχετικά με την αστική κινητικότητα.

Η Ewa Ptaszynska, εκπρόσωπος του Εκτελεστικού Οργανισμού για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA), τόνισε ότι η ευρωπαϊκή αγορά ήταν ανέκαθεν καλή στο να επινοεεί νέες τεχνολογικές λύσεις, όμως υστερεί διαχρονικά στο κομμάτι της εξάπλωσής τους και της μετατροπής τους σε προϊόντα με μαζική απήχηση. «Η τεχνολογική ετοιμότητα δεν συνεπάγεται αυτόματα ανταγωνιστικότητα και οικονομική ανάπτυξη», τόνισε.

Μαζί της συμφώνησε και ο Marc Rozendal, διευθύνων σύμβουλος του EIT Urban Mobility, ενώ η Karen Vancluysen, γενική γραμματέας του POLIS Network, υπενθύμισε ότι οι επενδύσεις στις μεταφορές δεν αποδίδουν άμεσο κέρδος από τη φύση τους. Για αυτό, «Δεν χρειάζεται στην ΕΕ να είμαστε τόσο γρήγοροι όσο οι ΗΠΑ και η Κίνα. Χρειάζεται τα δικά μας προϊόντα να έχουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία».

Ο Neil Valentine από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων υπογράμμισε τη σημασία της οικονομική φερεγγυότητας και της διαφάνειας προκειμένου μία εταιρεία να εξασφαλίσει χρηματοδότηση για το project της εντός ΕΕ.

Τέλος, ο Βασίλης Τσανίδης, programme manager για ζητήματα Κινητικότητας και Μεταφορών στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, ανέλυσε τις πρωτοβουλίες του Συμβουλίου για τη διευκόλυνση της καινοτόμας επιχειρηματικότητας στον τομέα των μεταφορών.