Οικονομικός αλφαβητισμός: Η δεξιότητα που διαμορφώνει το οικονομικό μας μέλλον

Ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα χρήματά μας επηρεάζει σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής μας. Από την καθημερινή κατανάλωση και την αποταμίευση έως τη λήψη ενός δανείου ή τον σχεδιασμό της συνταξιοδότησης, οι οικονομικές αποφάσεις έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ευημερία και την ποιότητα ζωής μας. Στο συνεχώς μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον, ο οικονομικός αλφαβητισμός αποτελεί πλέον μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες για κάθε πολίτη.

της Μαρίας Κωλέττα, Β. Γενικός Δ/ντής, Επικεφαλής Πωλήσεων Eurobank Asset Management ΑΕΔΑΚ

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD), οικονομικός αλφαβητισμός είναι ο συνδυασμός γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και συμπεριφορών που επιτρέπει στους ανθρώπους να λαμβάνουν ορθές οικονομικές αποφάσεις και να επιτυγχάνουν μακροπρόθεσμα οικονομική ευημερία. Δεν αφορά μόνο όσους εργάζονται στον χώρο των οικονομικών ή των επενδύσεων·  Αφορά όλους μας, καθώς καθημερινά λαμβάνουμε αποφάσεις που επηρεάζουν το εισόδημα, τις αποταμιεύσεις και τη μελλοντική οικονομική μας ασφάλεια. Η σημασία του οικονομικού αλφαβητισμού έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με νέες προκλήσεις: αυξημένο κόστος ζωής, πληθωρισμό, μεταβολές στα επιτόκια, ψηφιακές τραπεζικές υπηρεσίες και ολοένα πιο σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Η δυνατότητα κατανόησης βασικών εννοιών, όπως ο ανατοκισμός, ο πληθωρισμός, η διαφοροποίηση του επενδυτικού κινδύνου ή η υπεύθυνη χρήση της πίστωσης, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη λήψη υπεύθυνων αποφάσεων.

Οι έρευνες του OECD καταδεικνύουν σταθερά ότι τα άτομα με υψηλότερο επίπεδο οικονομικού αλφαβητισμού είναι πιθανότερο να καταρτίζουν προσωπικό προϋπολογισμό, να αποταμιεύουν συστηματικά, να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τα χρέη τους και να προγραμματίζουν εγκαίρως τη συνταξιοδότησή τους. Παράλληλα, εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε απρόβλεπτες οικονομικές δυσκολίες και είναι λιγότερο ευάλωτα σε οικονομικές απάτες ή παραπλανητικές επενδυτικές πρακτικές.

Η οικονομική παιδεία, ωστόσο, δεν ωφελεί μόνο το άτομο. Αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη συνολική λειτουργία της οικονομίας. Πολίτες που λαμβάνουν υπεύθυνες οικονομικές αποφάσεις συμβάλλουν στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, στη μείωση της υπερχρέωσης των νοικοκυριών, στην ενίσχυση της αποταμίευσης και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο OECD και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιμετωπίζουν πλέον τον οικονομικό αλφαβητισμό ως βασικό πυλώνα βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.

Ξεφυλλίστε τον ΠΛΟΥΤΟ εδώ!

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το επίπεδο οικονομικού αλφαβητισμού παραμένει μέτριο για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης να καταγράφουν συστηματικά υψηλότερες επιδόσεις, γεγονός που συνδέεται με τη μακροχρόνια ένταξη της οικονομικής εκπαίδευσης στα εκπαιδευτικά τους συστήματα.

Στην Ελλάδα, αν και οι επιδόσεις βρίσκονται κοντά στον μέσο όρο των χωρών που συμμετείχαν στις σχετικές έρευνες του OECD, εξακολουθούν να καταγράφονται αδυναμίες σε ζητήματα αποταμίευσης, μακροχρόνιου οικονομικού προγραμματισμού και κατανόησης του επενδυτικού κινδύνου, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της περαιτέρω ενίσχυσης της οικονομικής παιδείας. Η εμπειρία της ελληνικής οικονομικής κρίσης ανέδειξε με ιδιαίτερη ένταση ότι η οικονομική γνώση δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά βασικό εργαλείο προσωπικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας.

H εθνική στρατηγική

Αναγνωρίζοντας αυτή την ανάγκη, η χώρα μας έχει προχωρήσει στην υιοθέτηση Εθνικής Στρατηγικής Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, η οποία εκπονήθηκε με την υποστήριξη του OECD και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στόχος της είναι η ενίσχυση των οικονομικών γνώσεων όλων των πολιτών μέσα από δράσεις που αφορούν την εκπαίδευση, τη δια βίου μάθηση και τη δημόσια ενημέρωση. Η επένδυση στην οικονομική εκπαίδευση από μικρή ηλικία θεωρείται πλέον κρίσιμη, καθώς οι νέοι καλούνται να διαχειριστούν ένα ολοένα πιο σύνθετο οικονομικό περιβάλλον.

Ο οικονομικός αλφαβητισμός δεν αποκτάται μέσα σε μία ημέρα, ούτε απαιτεί εξειδικευμένες σπουδές. Καλλιεργείται σταδιακά, μέσα από μικρές καθημερινές συνήθειες που, με συνέπεια και διάρκεια, μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα οικονομικά μας. Η καταγραφή των μηνιαίων εξόδων, η δημιουργία ενός απλού προϋπολογισμού, η συνήθεια της αποταμίευσης ακόμη και μικρών ποσών ή η αναζήτηση αξιόπιστης πληροφόρησης αποτελούν μικρά βήματα που, με την πάροδο του χρόνου, οδηγούν σε σημαντική βελτίωση της οικονομικής συμπεριφοράς και ενισχύουν την αυτοπεποίθηση κατά τη λήψη οικονομικών αποφάσεων.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να αναζητούμε πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης, όπως εκπαιδευτικό υλικό από δημόσιους οργανισμούς, πανεπιστήμια, πιστωτικά ιδρύματα, θεσμικούς φορείς και διεθνείς οργανισμούς. Η σταδιακή εξοικείωση με έννοιες όπως ο πληθωρισμός, το επιτόκιο, οι επενδύσεις και η διαχείριση κινδύνου επιτρέπει στους πολίτες να αξιολογούν καλύτερα τις οικονομικές πληροφορίες που δέχονται καθημερινά.

Στη σημερινή ψηφιακή εποχή, ιδιαίτερη σημασία έχει και η κριτική αξιολόγηση των πληροφοριών που διακινούνται μέσω του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Συμβουλές που προέρχονται από μη αξιόπιστες ή μη πιστοποιημένες πηγές, ιδιαίτερα όταν υπόσχονται γρήγορο και εύκολο πλουτισμό, χρειάζεται να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη επιφύλαξη. Η διασταύρωση των πληροφοριών και η αναζήτηση έγκυρων πηγών αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του σύγχρονου οικονομικού αλφαβητισμού.

Ο οικονομικός αλφαβητισμός δεν μετριέται από το ύψος του εισοδήματος ούτε από το μέγεθος της περιουσίας. Μετριέται από την ικανότητά μας να κατανοούμε τις οικονομικές συνέπειες των επιλογών μας, να προγραμματίζουμε με σύνεση και να αντιμετωπίζουμε το μέλλον με μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτοπεποίθηση. Σε μια εποχή όπου οι οικονομικές εξελίξεις επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο την καθημερινότητά μας, η γνώση αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη επένδυση που μπορούμε να κάνουμε για το μέλλον μας. Γιατί, τελικά, ο πραγματικά «οικονομικά εγγράμματος» πολίτης δεν είναι εκείνος που γνωρίζει τα πάντα για τα χρηματοοικονομικά, αλλά εκείνος που διαθέτει τα εφόδια να λαμβάνει ενημερωμένες, υπεύθυνες και συνειδητές αποφάσεις. Και αυτή είναι μια δεξιότητα που δεν βελτιώνει μόνο τα προσωπικά μας οικονομικά. Ενισχύει την ελευθερία μας να διαμορφώνουμε το μέλλον που επιθυμούμε.

Πηγές

1. OECD. (2023). OECD/INFE International Survey of Adult Financial Literacy 2023. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/56003a32-en

2. OECD. (2024). Financial Literacy in Greece: Evidence on Adults and Young People. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/07e4fbd9-en

3. OECD. (2024). National Financial Literacy Strategy for Greece. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f30914d7-en

4. European Commission. (2023). Special Eurobarometer 535: Financial Literacy. Directorate-General for Financial Stability, Financial Services and Capital Markets Union.