Θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν: Το μετέωρο βήμα της αλλαγής

Άρθρο στο TheOpinion του Νίκου Π. Πλεξίδα, Πρέσβη ε.τ.

Παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον τα τεκταινόμενα στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Πέρασαν 30 χρόνια από τότε που έφυγα οριστικά από τη χώρα ύστερα από διετή υπηρεσία στην εκεί Πρεσβεία μας. Έφυγα απόλυτα πεπεισμένος ότι το θεοκρατικό καθεστώς ήταν αδύνατον να πέσει, τουλάχιστον στο προβλεπτό μέλλον. Δεν διαψεύστηκα! Έκτοτε, όπου κι αν πορεύτηκα στη καριέρα μου,είχα πάντα ένα μάτι πίσω στη Τεχεράνη, έχοντας βάλει στοίχημα με τον εαυτό μου, μήπως και κάποια στιγμή η ευκταία νομοτέλεια θα απεδείκνυε το αντίθετο. Τίποτα!

Πέρασαν 46 ολόκληρα χρόνια από την Ισλαμική Επανάσταση κι όλα συνεχίζουν σχεδόν όπως τα άφησα. Καθημερινοί ψίθυροι δεξιά-αριστερά ότι το καθεστώς οσονούπω πέφτει, ευσεβείς πόθοι ένθεν κακείθεν διπλωματικών κύκλων ότι “κάτι μαγειρεύεται” και η συντήρηση μιας σασπένς κατάστασης από τις επιτόπιες ξένες υπηρεσίες, με την προσδοκία να τους βρει εκεί η αλλαγή και να αδράξουν τους καρπούς της δικαίωσης από τις πρωτεύουσες τους ότι ορθά προέβλεψαν ή συνέδραμαν στην πτώση των μουλάδων, συνέθεταν επί πολλά χρόνια το διπλωματικό σκηνικό. Απολύτως τίποτα δεν επαληθεύτηκε! Υπήρχαν ωστόσο και φωνές από στελέχη με περισσή ευθυκρισία, που θυμάμαι διετείνοντο σθεναρά στις Κοινοτικές μας συναντήσεις ότι απείχαμε πολύ ακόμη από καθεστωτική αλλαγή. Βρεθήκαμε τότε η διπλωματική κοινότητα σε δύο στρατόπεδα διακριτά. Εγώ ανήκα, μακράν, στους απαισιόδοξους. Δεν διέκρινα κανένα στοιχείο τεκμηρίωσης ότι η αλλαγή ευρίσκετο προ των πυλών. Κι όχι μόνον αυτή δεν ήρθε ποτέ, αλλά σφόδρα αμφιβάλλω ότι θάρθει και τούτη τη φορά.

Πολλοί είναι οι λόγοι που συνηγορούν σ’ αυτό. Πάνω απ’ όλα διότι το ισλαμικό καθεστώς δεν είναι υπόθεση ενός ανθρώπου, ενός ηγέτη-δικτάτορα και μιας ομάδας γύρω από αυτόν. Όσο κι αν μοιάζει αδυσώπητο, ο ιρανικός λαός στη μεγάλη πλειοψηφία του είναι αυτό το ίδιο το καθεστώς.

Όταν από την Επανάσταση μέχρι σήμερα, μέσα σε 45 χρόνια, ο πληθυσμός της χώρας αυξήθηκε από 40 σε 93 εκατ. (συνυπολογίζοντας τα 5 εκατ. που εγκατέλειψαν τη χώρα), γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η εντυπωσιακή αυτή δημογραφική αύξηση ήταν αποτέλεσμα εσκεμμένης επιλογής της κατά πλείστον θεοφοβούμενης κοινωνίας να προικοδοτήσει την Επανάσταση με νέο αίμα για στήριξη της. Είναι η γενιά των σημερινών σαραντάρηδων φρουρών της Επανάστασης, δεξαμενής ιερατείου και στρατού, βασικών πυλώνων του καθεστώτος. Μου προκαλεί θυμηδία το υπεραπλουστευτικό σενάριο εφαρμογής “συνταγής Μαδούρο” στην Ισλαμική Δημοκρατία όταν ικανή κι αναγκαία συνθήκη για τη δημιουργία νέας τάξης πραγμάτων είναι η απο-ισλαμοποίηση της ίδιας της κοινωνίας, έργο τιτάνιο, αν όχι πλήρως ουτοπικό.

Γέλωτα δε, ότι in extremis θα μπορούσε η Administration να συνεργαστεί με μετριοπαθείς κληρικούς κατά το “υπόδειγμα Delcy”. Υπάρχουν βεβαίως θύλακες αντιφρονούντων, ατάκτων μη οργανωμένων πολιτών, κυρίως νεαρών, που δύσκολα είναι σε θέση σηκώσουν από τον καναπέ μια βαθειά θεοσεβούμενη συντηρητική κοινωνία να βγει στους δρόμους απαιτώντας αλλαγή. Όταν σε μια πόλη 11 εκ. κατοίκων, όπως η Τεχεράνη, ξεσηκώνονται 50-60 χιλιάδες, μόνον δημοσιογραφικός οίστρος υπερβολής δικαιολογεί τα breaking news.

Όσοι δε θεωρούν ότι με την εξάλειψη του θρησκευτικού ηγέτη Μέγα Αγιατολλάχ Αλί Χαμενεΐ το σύστημα θα καταρρεύσει πλανώνται πλάνην οικτράν. Τα εκατομμύρια ισλαμιστών στο Ιράν πειθαρχούν μόνον στον Μωάμεθ και στο Κοράνι που είναι προσαρμοσμένο στη πολιτική πραγματικότητα και δύσκολα υπάρχουν υποκατάστατα των μεταφυσικών αυτών προτύπων στη καθημερινή ζωή. Εξ ού και η έλλειψη, χρόνια τώρα, εναλλακτικής ηγεσίας, προσωπικότητας ή συλλογικότητας, να αναλάβει τα ηνία.

Οι όποιοι εκσυγχρονιστές, στη μεγάλη τους πλειοψηφία βρίσκονται στο εξωτερικό, οι περισσότεροι έχουν αφομοιωθεί σε τέτοιο βαθμό από τις δυτικές κοινωνίες και τρόπο ζωής που κανείς δεν χαραμίζει το μέλλον και τη βολή του σε πειράματα επιβολής νέας τάξης σ’ έναν θεοκρατούμενο κόσμο. Η δε στήριξη στο πρόσωπο του εξόριστου γιου του Σάχη δεν βρίσκει καν ελάχιστο κοινό παρονομαστή στο εσωτερικό και ξυπνάει εφιάλτες σε ευρέα στρώματα της κοινωνίας…

Όλα αυτά τα γνωρίζουν οι αμερικανικές υπηρεσίες, που ενδεχομένως επεξεργάζονται κάποια ειδική πατέντα ιδιάζουσας, μεταβατικού τύπου, συνεργασίας με τα “ορφανά” του Χαμενεΐ, αλλά που σε καμμία περίπτωση όμως δεν θα θίγει το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα εκατομμυρίων Ιρανών. Με μία μόνη επιφύλαξη: Αν όντως αληθεύει ότι οι πρόσφατες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας ενθαρρύνονται και κατευθύνονται από κύκλους του Μεγάλου Παζαριού, την Wall Street της Τεχεράνης, που αποτελεί διαχρονικά τον συμπαγή θεματοφύλακα-προπύργιο της Επανάστασης , κι αισθητήρα της οικονομίας, τότε ίσως πραγματικά να βρισκόμαστε για πρώτη φορά μπροστά στη διαδικασία “ξηλώματος του πουλόβερ”. Βεβαίως, σε τόσο απρόβλεπτους καιρούς μπορεί και να απατώμαι, αφού κάθε εκτίμηση στις μέρες μας δείχνει ληξιπρόθεσμη. Γεγονός πάντως παραμένει ότι μετράμε ήδη 46 χρόνια Ισλαμικής Επανάστασης και συνεχίζουμε να μετράμε… και ότι σίγουρα η Ισλαμική Δημοκρατία πόρρω απέχει της Βολιβαριανής…