Η πολιτική της αγανάκτησης και οι διαρκείς «σωτήρες» χωρίς πρόγραμμα

Η δημοκρατία τρέφεται από τη συμμετοχή των πολιτών, αλλά συχνά δοκιμάζεται από την οργή τους. Σε περιόδους έντονης κοινωνικής δυσαρέσκειας, οικονομικής ανασφάλειας ή κρίσης εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, εμφανίζονται πολιτικά σχήματα που δεν οικοδομούν την ταυτότητά τους πάνω σε ένα συνεκτικό πολιτικό πρόγραμμα, αλλά πάνω στην αγανάκτηση. Η κεντρική τους υπόσχεση δεν είναι τόσο το τι θα κάνουν, όσο το ποιον θα τιμωρήσουν, ποιον θα ανατρέψουν ή ποιον θα καταστρέψουν.

Η ελληνική πολιτική ιστορία των τελευταίων δεκαετιών προσφέρει αρκετά παραδείγματα. Χαρακτηριστική περίπτωση υπήρξαν οι Ανεξάρτητοι Έλληνες του Πάνου Καμμένου. Το κόμμα αναπτύχθηκε μέσα στο κλίμα της αντιμνημονιακής οργής, εκφράζοντας ένα μεγάλο τμήμα πολιτών που αισθάνονταν προδομένοι από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα. Η πολιτική του ισχύς δεν προήλθε από κάποια νέα ιδεολογική πρόταση για τη χώρα, αλλά από την ικανότητά (;) του να εκφράσει και να διοχετεύσει τη συσσωρευμένη κοινωνική αγανάκτηση της εποχής.

Η κατάληξη είναι γνωστή. Όταν η οργή υποχωρεί ή όταν η διαμαρτυρία καλείται να μετατραπεί σε διακυβέρνηση, τα όρια αυτών των σχημάτων (και ουχί κομμάτων) γίνονται εμφανή. Η πολιτική απαιτεί σχέδιο, θεσμική συνέπεια, προγραμματικές θέσεις και ικανότητα σύνθεσης. Η αγανάκτηση από μόνη της μπορεί να κινητοποιήσει, αλλά μπορεί πράγματι να κυβερνήσει;

Παρ’ όλα αυτά, το φαινόμενο επανέρχεται διαρκώς. Η «φύση» στην πολιτική δείχνει να απεχθάνεται το κενό. Κάθε φορά που ένα κόμμα ή ένας πολιτικός φορέας που εκφράζει τη διαμαρτυρία φθείρεται και αποχωρεί από το προσκήνιο, νέοι φορείς εμφανίζονται για να καταλάβουν τον ίδιο χώρο. Άλλοτε προέρχονται από την πολιτική και άλλοτε, όπως φάνηκε πρόσφατα, από την κοινωνία των πολιτών. Εκείνο που παραμένει σταθερό είναι η προσπάθεια μετατροπής ενός υπαρκτού κοινωνικού συναισθήματος αγανάκτησης σε πολιτική δύναμη.

Οι κοινωνίες χρειάζονται τη διαμαρτυρία για να διορθώνουν τα κακώς κείμενα και ενδεχομένως η διαμαρτυρία να είναι απαραίτητη για να ανοίξει μια συζήτηση, ωστόσο δεν αρκεί για να χαράξει μια πορεία, πολλώ δε μάλλον πολιτική,

Γι’ αυτό και κάθε φορά που εμφανίζεται ένας νέος πολιτικός φορέας με σημαία την αγανάκτηση, καλό είναι να αναρωτιόμαστε… πέρα από την οργή, ποιο είναι το σχέδιο; Διότι τα πρόσωπα αλλάζουν, τα συνθήματα ανανεώνονται και οι συγκυρίες διαφοροποιούνται. Η διαδρομή όμως των κομμάτων που γεννήθηκαν από την αγανάκτηση είναι συνήθως πιο προβλέψιμη από όσο πιστεύουν οι δημιουργοί και οι υποστηρικτές τους.