«Κόκκινα δάνεια»: Ποιοι προστατεύονται από πλειστηριασμούς και πώς λειτουργεί το «δώρο» των 5 δόσεων

Νέα δεδομένα για τα «κόκκινα δάνεια» και τις σχέσεις μεταξύ δανειοληπτών, τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων φέρνει το πλαίσιο που προωθεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για το ιδιωτικό χρέος. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι οφειλέτες που προσπαθούν να ρυθμίσουν τα χρέη τους, αλλά και οι υποχρεώσεις των servicers απέναντί τους.

Οι αλλαγές προβλέπουν συγκεκριμένα χρονικά όρια για τη διαπραγμάτευση μιας ρύθμισης, περιορισμό της προκαταβολής που μπορεί να ζητηθεί, προστασία όσων τηρούν τη συμφωνία τους και αυστηρότερες συνέπειες όταν παραβιάζονται οι κανόνες. Παράλληλα, προβλέπεται δικαίωμα του οφειλέτη να έχει πλήρη εικόνα για το χρέος του, ενώ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να ανασταλεί η επιβολή τόκων.

Η σχετική νομοθετική πρωτοβουλία παρουσιάστηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο και, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα πιο τυποποιημένο πλαίσιο για τις διμερείς ρυθμίσεις οφειλών προς τράπεζες και servicers.

Τέλος στην αναμονή χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα

Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τον χρόνο μέσα στον οποίο θα πρέπει να κινηθεί η διαδικασία μιας διμερούς ρύθμισης. Ο οφειλέτης θα υποβάλλει αίτηση και τα απαραίτητα στοιχεία και ο πιστωτής θα καλείται να απαντήσει μέσα σε τρεις μήνες, είτε καταθέτοντας πρόταση είτε εξηγώντας εγγράφως γιατί την απορρίπτει.

Στη συνέχεια ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να απαντήσει, ενώ ολόκληρη η διαδικασία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέσα σε έξι μήνες. Η διαδικασία θα μπορεί να πραγματοποιείται και ψηφιακά και, σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, θα μπορεί να αφορά ακόμη και οφειλές για τις οποίες έχει ήδη ξεκινήσει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης.

Αν ο πιστωτής δεν τηρήσει την προβλεπόμενη προθεσμία, αυτό θα καταγράφεται ως παράβαση και προβλέπεται αναστολή του εκτοκισμού και της κεφαλαιοποίησης των τόκων, ενώ θα ενημερώνεται και η Τράπεζα της Ελλάδος.

Η προκαταβολή δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 15%

Σημαντική αλλαγή αφορά και το ποσό που μπορεί να ζητηθεί από έναν οφειλέτη ως προκαταβολή για να επιτευχθεί διμερής ρύθμιση.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει ανώτατο όριο στο 15% της οφειλής. Έτσι, για ένα χρέος 120.000 ευρώ, η μέγιστη προκαταβολή θα ανέρχεται σε 18.000 ευρώ. Το ποσό μπορεί να είναι ακόμη χαμηλότερο όταν υπάρχουν τεκμηριωμένες συνθήκες ιδιαίτερης οικονομικής δυσκολίας ή άλλα κοινωνικά κριτήρια.

Η ρύθμιση θα πρέπει παράλληλα να είναι γραπτή, βιώσιμη και τεκμηριωμένη. Ο πιστωτής θα πρέπει να εξηγεί με ποια εισοδηματικά και περιουσιακά στοιχεία υπολογίστηκε η πρόταση, ώστε ο δανειολήπτης να μπορεί να κατανοήσει πώς προέκυψε η δόση.

Όποιος πληρώνει κανονικά δεν θα αντιμετωπίζει πλειστηριασμό

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στους συνεπείς οφειλέτες. Όσο μια ρύθμιση βρίσκεται σε ισχύ και τηρείται, δεν θα επιτρέπεται η καταγγελία της, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση ή η συνέχιση ενός πλειστηριασμού.

Η προστασία θα ισχύει και στην περίπτωση που μια δόση δεν καταβλήθηκε επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν είχε παράσχει εγκαίρως τα απαραίτητα στοιχεία για την πληρωμή.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο χαρακτηριστικές προβλέψεις του νέου πλαισίου. Εάν ο πιστωτής παραβιάσει τους κανόνες και προχωρήσει σε μέτρο είσπραξης παρά την ενεργή ρύθμιση, η συγκεκριμένη πράξη θα ακυρώνεται και ο οφειλέτης θα δικαιούται πίστωση ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις.

Για παράδειγμα, εάν η μηνιαία δόση ανέρχεται σε 800 ευρώ, η πίστωση θα φτάνει τα 4.000 ευρώ. Παράλληλα, η ρύθμιση θα παρατείνεται για πέντε μήνες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση. Για τον πιστωτή προβλέπεται διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ.

Ο οφειλέτης θα μπορεί να ζητά αναλυτικά τι χρωστά

Μία ακόμη αλλαγή αφορά την ενημέρωση για το πραγματικό ύψος της οφειλής. Ο δανειολήπτης θα έχει δικαίωμα να ζητά χωρίς χρέωση πλήρη και αναλυτική εικόνα του δανείου του.

Στα στοιχεία θα περιλαμβάνονται οι αρχικές συμβάσεις και οι τροποποιήσεις τους, το ιστορικό των πληρωμών, ο τρόπος υπολογισμού του επιτοκίου, το κεφάλαιο, οι τόκοι, οι προμήθειες και κάθε άλλη επιβάρυνση.

Όταν τα στοιχεία δεν είναι ήδη διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης, ο πιστωτής θα πρέπει να τα χορηγεί μέσα σε 45 ημέρες.

Εάν δεν το κάνει, προβλέπεται «πάγωμα» της τοκοφορίας μέχρι να παραδοθεί η πλήρης εικόνα της οφειλής. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αφορά ιδιαίτερα περιπτώσεις στις οποίες ο οφειλέτης δυσκολεύεται να διαπιστώσει πώς έχει διαμορφωθεί το ποσό που καλείται να πληρώσει.

Μπαίνει «φρένο» στη διόγκωση παλιών οφειλών

Στο νέο πλαίσιο προβλέπεται επίσης επαναφορά προστατευτικών διατάξεων που συνδέονται με παλαιότερη νομοθεσία και έθεταν όρια στη διόγκωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών λόγω τόκων και επιβαρύνσεων.

Οι ακριβείς όροι θα αποσαφηνιστούν όταν κατατεθεί η τελική νομοθετική διάταξη. Το υλικό που έχει παρουσιαστεί παραπέμπει, πάντως, σε προηγούμενες ρυθμίσεις οι οποίες σε συγκεκριμένες περιπτώσεις έθεταν ανώτατο όριο στην αύξηση μιας οφειλής.

Ενδεικτικά, για αρχική οφειλή 100.000 ευρώ, ένα τέτοιο όριο θα μπορούσε να διαμορφώσει ανώτατη απαίτηση στις 300.000 ευρώ. Αν η οφειλή εμφανιζόταν στα 350.000 ευρώ, το επιπλέον ποσό θα έμπαινε υπό έλεγχο, εφόσον η συγκεκριμένη σύμβαση και οι υπολογισμοί της εμπίπτουν στο νέο καθεστώς.

Το ακριβές πεδίο εφαρμογής, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τη νομοθετική διατύπωση που τελικά θα ψηφιστεί.

Περισσότερη προστασία για οικογένειες με παιδιά με αναπηρία

Στο νέο πλαίσιο διευρύνεται επίσης η προστασία που αφορά τους ευάλωτους οφειλέτες. Τα δικαιώματα που ισχύουν για άτομα με αναπηρία προβλέπεται να επεκταθούν και σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων παιδιών με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%, εφόσον πληρούνται και τα υπόλοιπα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Με αυτόν τον τρόπο, οι συγκεκριμένες οικογένειες θα μπορούν να ενταχθούν στο πλαίσιο προστασίας των ευάλωτων οφειλετών και, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να έχουν πρόσβαση σε υποχρεωτική πρόταση ρύθμισης μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.

Τι αλλάζει για τους servicers

Οι νέοι κανόνες δεν αφορούν μόνο τους δανειολήπτες. Οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας και εποπτείας.

Μεταξύ άλλων, θα πρέπει να δημοσιοποιούν κάθε χρόνο στοιχεία για τα οικονομικά τους μεγέθη, την εταιρική τους διακυβέρνηση, τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται, τα αποτελέσματα της διαχείρισης και τα παράπονα των δανειοληπτών.

Παράλληλα, κάθε servicer θα υποβάλλει στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο σχέδιο στρατηγικής για τη διαχείριση των απαιτήσεων. Σε αυτό θα περιλαμβάνονται οι προβλέψεις για τις εισπράξεις, η στρατηγική ανά κατηγορία οφειλής, οι διαθέσιμοι πόροι, το κόστος, οι κίνδυνοι και οι δείκτες απόδοσης.

Στις πωλήσεις απαιτήσεων στη δευτερογενή αγορά προβλέπεται υποχρεωτική συμμετοχή διαχειριστή πιστώσεων, ο οποίος θα έχει ευθύνη για τη διαδικασία και θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την αποτίμηση του δανείου κατά την αξιολόγηση των προσφορών.

Έλεγχοι και στις τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή»

Επιπλέον έλεγχοι προβλέπονται για τις τιτλοποιήσεις που συνδέονται με κρατική εγγύηση στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής».

Για τους servicers που διαχειρίζονται αυτές τις απαιτήσεις προβλέπεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, ο οποίος θα εξετάζει μεταξύ άλλων τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκόμενων πλευρών. Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται, ενώ η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Παράλληλα, ενισχύεται το πλαίσιο των κυρώσεων και προβλέπεται δημοσιοποίησή τους, ώστε οι παραβάσεις να μην έχουν μόνο οικονομικές και εποπτικές συνέπειες αλλά να συνοδεύονται και από μεγαλύτερη δημόσια λογοδοσία.

Συνολικά, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αλλάξει τους όρους με τους οποίους γίνεται η διαχείριση των «κόκκινων» δανείων, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις συγκεκριμένες προθεσμίες, στην ενημέρωση του οφειλέτη και στην προστασία όσων τηρούν τη ρύθμισή τους. Ωστόσο, κρίσιμο σημείο παραμένει η τελική μορφή της νομοθετικής ρύθμισης, καθώς ορισμένες λεπτομέρειες, ιδιαίτερα όσον αφορά το «πλαφόν» στις παλιές οφειλές, θα καθοριστούν από το τελικό κείμενο της διάταξης.