Γιατί 2 στα 3 παιδιά δημιουργούν φανταστικούς φίλους – Τι δείχνει αυτό για την ανάπτυξή τους

Οι φανταστικές φιλίες είναι πολύ πιο συνηθισμένες απ’ όσο νομίζουμε και, σύμφωνα με τους επιστήμονες

Γιατί 2 στα 3 παιδιά δημιουργούν φανταστικούς φίλους – Τι δείχνει αυτό για την ανάπτυξή τους
Unsplash

Ένα παιδί μπορεί να στρώνει ένα επιπλέον πιάτο στο τραπέζι για έναν φίλο που κανείς άλλος δεν βλέπει. Ένα άλλο να συνομιλεί με το αγαπημένο του λούτρινο σαν να έχει απέναντί του έναν πραγματικό άνθρωπο, ενώ κάποιο τρίτο να μοιράζεται τα μυστικά του με έναν αόρατο σύντροφο που το ακολουθεί παντού.

Για τους ενήλικες, αυτές οι συμπεριφορές ενδέχεται να φαίνονται παράξενες ή να προκαλούν απορίες. Για τα παιδιά, ωστόσο, οι φανταστικοί φίλοι αποτελούν συχνά ένα φυσιολογικό μέρος του παιχνιδιού και της ανάπτυξής τους. Μάλιστα, σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, οι αόρατοι αυτοί σύντροφοι μπορεί να διαδραματίζουν έναν πολύ πιο σημαντικό ρόλο από όσο φανταζόμαστε. Οι φανταστικές φιλίες δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη μοναξιάς ή κοινωνικής απομόνωσης. Αντιθέτως, δίνουν στα παιδιά τη δυνατότητα να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους, να κατανοήσουν καλύτερα τους γύρω τους και να εξασκηθούν σε καταστάσεις που ενδέχεται να συναντήσουν αργότερα στις πραγματικές τους σχέσεις.

2 στα 3 παιδιά έχουν έναν φανταστικό φίλο

Οι φανταστικοί φίλοι είναι πολύ συχνότεροι από όσο ενδεχομένως πιστεύουμε. Όπως αναφέρουν στο BBC οι ψυχολόγοι Naomi Aguiar και Marjorie Taylor, περίπου δύο στα τρία παιδιά έχουν δημιουργήσει έναν φανταστικό φίλο μέχρι την ηλικία των 7 ετών. Αυτός μπορεί να είναι ένας αόρατος άνθρωπος, ένα ζώο με ασυνήθιστες ικανότητες, ένα φανταστικό πλάσμα ή ακόμη και ένα συνηθισμένο αντικείμενο στο οποίο το παιδί δίνει προσωπικότητα. Η δρ. Aguiar διευκρινίζει ότι τα παιδιά που έχουν φανταστικούς φίλους δεν σημαίνει πως έχουν λιγότερες πραγματικές φιλίες ή ότι διαφέρουν ουσιαστικά από τα υπόλοιπα παιδιά.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, τους δημιουργούν;

Η απάντηση είναι συχνά απλή: επειδή τους αρέσει το παιχνίδι και η κοινωνική αλληλεπίδραση. Όταν δεν υπάρχει κάποιος διαθέσιμος για να παίξουν ή να συζητήσουν, επινοούν έναν συνομιλητή και συνεχίζουν μαζί του τη δραστηριότητα που απολαμβάνουν.

Δημιουργικότητα, φαντασία και κοινωνικές δεξιότητες

Η ύπαρξη ενός φανταστικού φίλου φαίνεται να σχετίζεται με ορισμένα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με μελέτες, τα παιδιά που δημιουργούν φανταστικούς συντρόφους παρουσιάζουν μεγαλύτερη δημιουργικότητα στην αφήγηση ιστοριών, πιο έντονη νοερή απεικόνιση και αυξημένο ενδιαφέρον για φανταστικά σενάρια. Ορισμένα ερευνητικά ευρήματα δείχνουν, επίσης, ότι ενδέχεται να είναι λιγότερο ντροπαλά, να συγκεντρώνονται πιο εύκολα και να περνούν λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αναπτύσσονται εξαιτίας του φανταστικού φίλου. Είναι πιθανό τα παιδιά που έχουν ήδη έντονη φαντασία και ενδιαφέρον για τις κοινωνικές σχέσεις να είναι πιο πρόθυμα να δημιουργήσουν τέτοιους συντρόφους. Σε κάθε περίπτωση, κάθε φανταστικός φίλος είναι διαφορετικός και συχνά αντανακλά τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του παιδιού που τον έχει επινοήσει.

Πώς οι φανταστικοί φίλοι καλλιεργούν την ενσυναίσθηση

Η Paige Davis, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας και Ψυχοπαθολογίας στο Πανεπιστήμιο του Leeds, επισημαίνει μια σημαντική διάσταση των φανταστικών φιλιών: Το παιδί δεν δημιουργεί απλώς έναν σύντροφο, αλλά ουσιαστικά έναν διαφορετικό νου με τον οποίο αλληλεπιδρά. Ο φανταστικός φίλος αποκτά τις δικές του σκέψεις, επιθυμίες και αντιδράσεις.

Σε έρευνα της Marta Giménez-Dasí από το Πανεπιστήμιο της Βαλένθια και των συνεργατών της, παιδιά ηλικίας 4-6 ετών που είχαν φανταστικούς φίλους συγκέντρωσαν υψηλότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες κατανόησης συναισθημάτων και θεωρίας του νου. Πρόκειται για την ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε ότι οι άλλοι άνθρωποι έχουν σκέψεις, πεποιθήσεις, επιθυμίες και προθέσεις που μπορεί να διαφέρουν από τις δικές μας. Η συγκεκριμένη δεξιότητα αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο για την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και τη δημιουργία κοινωνικών σχέσεων.

Ένας ασφαλής χώρος για διαφωνίες και δύσκολες συζητήσεις

Οι φανταστικοί φίλοι μπορούν ακόμη να λειτουργήσουν ως ένα είδος «πρόβας» για τις πραγματικές κοινωνικές σχέσεις. Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να δοκιμάσουν διαφορετικές αντιδράσεις, να εκφράσουν θυμό, να ζητήσουν συγγνώμη και να βρουν λύσεις σε συγκρούσεις. Μια τέτοια εμπειρία μπορεί να τα βοηθήσει να αντιμετωπίσουν καλύτερα μια αντίστοιχη κατάσταση στην πραγματική ζωή. Έτσι, οι φανταστικές φιλίες προσφέρουν έναν ασφαλή χώρο για την εξερεύνηση προσωπικών ορίων, την εξάσκηση στην επικοινωνία και την κατανόηση των κοινωνικών κανόνων.

Τι συμβαίνει στα παιδιά με αυτισμό;

Η κοινωνική επικοινωνία, η κατανόηση των συναισθημάτων και το συμβολικό παιχνίδι ενδέχεται να εκδηλώνονται διαφορετικά στα παιδιά με αυτισμό. Η Paige Davis διερεύνησε το συγκεκριμένο ζήτημα μέσα από συνεντεύξεις με γονείς 124 παιδιών στο φάσμα. Σύμφωνα με τις απαντήσεις τους, το 49% των παιδιών είχε δημιουργήσει έναν φανταστικό φίλο κάποια στιγμή μεταξύ του πρώτου και του ενδέκατου έτους της ζωής του.

Η Tracy Gleason, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Wellesley College των ΗΠΑ, εξηγεί ότι ένας φανταστικός σύντροφος μπορεί να προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον για την εξερεύνηση κοινωνικών καταστάσεων, χωρίς τον φόβο της απόρριψης ή τις δυσκολίες που ενδέχεται να συνοδεύουν μια πραγματική αλληλεπίδραση. Στην ίδια έρευνα, οι γονείς ανέφεραν ότι τα παιδιά τους παρουσίαζαν καλύτερη κατανόηση των νοητικών καταστάσεων των άλλων, καθώς και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη δημιουργία ή τη διατήρηση φιλικών σχέσεων.

Οι φανταστικοί φίλοι δεν εξαφανίζονται πάντα στην παιδική ηλικία

Συχνά πιστεύουμε ότι οι φανταστικοί φίλοι αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό της πρώιμης παιδικής ηλικίας και ότι παύουν να υπάρχουν όσο το παιδί μεγαλώνει. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Σύμφωνα με την Tracy Gleason, οι φανταστικοί φίλοι ενδέχεται να παραμείνουν τόσο στην εφηβεία όσο και στην ενήλικη ζωή. Στους ενήλικες, οι λόγοι μπορεί να διαφέρουν και να σχετίζονται με τη συντροφικότητα, τη συναισθηματική υποστήριξη, την αναζήτηση συμβουλών, τη διαχείριση του άγχους ή ακόμη και την προετοιμασία για απαιτητικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να φαντάζεται έναν διάλογο πριν από μια δύσκολη συζήτηση ή να κάνει νοερά πρόβα για μια παρουσίαση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοιες διαδικασίες ενδέχεται να συνδέονται με την ανάπτυξη συναισθηματικής ανθεκτικότητας και την καλύτερη προετοιμασία απέναντι στις καθημερινές προκλήσεις.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα αμφισβητούν την αντίληψη ότι ένα παιδί που έχει φανταστικό φίλο είναι απαραίτητα μοναχικό, ντροπαλό ή δυσκολεύεται να δημιουργήσει πραγματικές σχέσεις. Για πολλά παιδιά, πρόκειται για μια δημιουργική μορφή παιχνιδιού, μέσα από την οποία εξερευνούν τον κόσμο, εκφράζουν τα συναισθήματά τους και δοκιμάζουν διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους. Τελικά, η φαντασία μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο πεδίο μάθησης. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο: Μια φιλία που υπάρχει μόνο στη φαντασία μπορεί να έχει πραγματική σημασία για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να κατανοούν τον κόσμο.