Γιατί οι άνδρες ζουν λιγότερο από τις γυναίκες – Οι 5 βασικοί παράγοντες που μειώνουν το προσδόκιμο ζωής

Από τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο μέχρι το αλκοόλ, το κάπνισμα και τα τροχαία δυστυχήματα, οι άνδρες εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλότερη θνησιμότητα από τις γυναίκες

Γιατί οι άνδρες ζουν λιγότερο από τις γυναίκες – Οι 5 βασικοί παράγοντες που μειώνουν το προσδόκιμο ζωής
Εικόνα: Unsplash

Οι γυναίκες ζουν περισσότερο από τους άνδρες. Πρόκειται για μια διαπίστωση που επιβεβαιώνεται εδώ και δεκαετίες από τα δημογραφικά και επιδημιολογικά δεδομένα, με τη διαφορά στο προσδόκιμο ζωής να παραμένει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της δημόσιας υγείας. Τι είναι, όμως, αυτό που κάνει τους άνδρες περισσότερο ευάλωτους και γιατί εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας σε αρκετές σοβαρές ασθένειες;

Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν μόνο παράγοντα. Η βιολογία, οι καθημερινές συνήθειες, η επαγγελματική έκθεση σε κινδύνους, η κατανάλωση αλκοόλ και η διαφορετική στάση απέναντι στην πρόληψη συνθέτουν μια σύνθετη εικόνα. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, οι άνδρες αναζητούν ιατρική βοήθεια όταν ένα πρόβλημα υγείας έχει ήδη εξελιχθεί.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανδρών, που τιμάται κάθε χρόνο στις 19 Νοεμβρίου, οι ειδικοί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ παρουσιάζουν τα νεότερα στοιχεία και αναδεικνύουν τους παράγοντες που εξηγούν γιατί οι άνδρες εξακολουθούν να έχουν μικρότερο προσδόκιμο ζωής.

Πόσα χρόνια λιγότερο ζουν οι άνδρες;

Τα στοιχεία της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας της Γερμανίας (Destatis), τα οποία παρουσιάστηκαν στο Medscape τον Νοέμβριο του 2026, αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο τη διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα.

Στη Γερμανία, το προσδόκιμο ζωής διαμορφώνεται στα 78,8 έτη για τους άνδρες και στα 83,4 έτη για τις γυναίκες. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες ζουν κατά μέσο όρο 4,6 χρόνια περισσότερο.

Η διαφορά δεν περιορίζεται στους ηλικιωμένους. Σύμφωνα με τα ίδια δεδομένα, η ανδρική θνησιμότητα είναι υψηλότερη σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Μάλιστα, στις ηλικίες 15-34 ετών, οι θάνατοι των ανδρών είναι υπερδιπλάσιοι σε σχέση με εκείνους των γυναικών. Στις ηλικίες 35-84 ετών, η απόκλιση κυμαίνεται μεταξύ 50% και 85%.

Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς δείχνει ότι η διαφορά στο προσδόκιμο ζωής δεν οφείλεται μόνο σε ασθένειες που εμφανίζονται σε μεγαλύτερες ηλικίες. Οι συνθήκες ζωής και οι συμπεριφορές από την εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο.

1. Καρδιαγγειακά νοσήματα: Ο μεγάλος κίνδυνος για τους άνδρες

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αιτίες αυξημένης ανδρικής θνησιμότητας. Τα στοιχεία της Destatis καταγράφουν αισθητά περισσότερους θανάτους ανδρών από ισχαιμική καρδιοπάθεια και έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν 65.435 θάνατοι ανδρών από ισχαιμική καρδιοπάθεια, έναντι 48.038 γυναικών. Αντίστοιχα, οι θάνατοι από έμφραγμα του μυοκαρδίου ανήλθαν σε 24.875 για τους άνδρες και 16.383 για τις γυναίκες.

Σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση καρδιαγγειακών προβλημάτων διαδραματίζουν παράγοντες όπως το κάπνισμα, η υψηλή αρτηριακή πίεση, η αυξημένη χοληστερόλη, ο διαβήτης, η παχυσαρκία και η καθιστική ζωή.

Οι άνδρες συχνά εμφανίζουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο σε μικρότερες ηλικίες, ενώ οι ορμονικές διαφορές μεταξύ των φύλων ενδέχεται να επηρεάζουν και αυτές τον χρόνο εμφάνισης ορισμένων παθήσεων. Η προστατευτική επίδραση των οιστρογόνων πριν από την εμμηνόπαυση αποτελεί έναν από τους παράγοντες που έχουν μελετηθεί για την εξήγηση της διαφοράς.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν κινδυνεύουν από καρδιαγγειακά νοσήματα. Αντίθετα, αποτελούν επίσης σημαντική αιτία θανάτου και στα δύο φύλα.

2. Καρκίνος: Γιατί οι άνδρες εμφανίζουν υψηλότερη θνησιμότητα;

Μία ακόμη σημαντική διαφορά αφορά τη θνησιμότητα από καρκίνο. Τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι ειδικοί του ΕΚΠΑ δείχνουν ότι οι άνδρες καταγράφουν περισσότερους θανάτους από ορισμένες συχνές μορφές κακοήθειας, με τον καρκίνο του πνεύμονα και του παχέος εντέρου να ξεχωρίζουν.

Το 2025, ο καρκίνος του πνεύμονα ευθυνόταν για 26.192 θανάτους ανδρών στη Γερμανία, έναντι 18.972 γυναικών. Η διαφορά συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με την ιστορικά υψηλότερη κατανάλωση καπνού στον ανδρικό πληθυσμό.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί επίσης σημαντική αιτία θνησιμότητας. Κατά το ίδιο έτος καταγράφηκαν 12.554 θάνατοι ανδρών και 10.336 γυναικών.

Εκτός από τη γενετική προδιάθεση και την ηλικία, σημαντικό ρόλο παίζουν η παχυσαρκία, η περιορισμένη φυσική δραστηριότητα, η κατανάλωση αλκοόλ και οι διατροφικές συνήθειες.

Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά στην αντιμετώπιση πολλών μορφών καρκίνου. Γι’ αυτό οι ειδικοί υπογραμμίζουν τη σημασία της συμμετοχής σε προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, αλλά και της εξατομικευμένης αξιολόγησης του κινδύνου για καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου και του προστάτη.

3. Αλκοόλ: Μια συνήθεια με πολλαπλές συνέπειες

Η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που επιβαρύνει περισσότερο την ανδρική υγεία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι επιστήμονες του ΕΚΠΑ, το 2023 καταγράφηκαν στη Γερμανία περίπου 169.800 νοσηλείες ανδρών για ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές που σχετίζονται με το αλκοόλ, έναντι 62.900 στις γυναίκες.

Οι αριθμοί αφορούν περιστατικά νοσηλείας και όχι διαφορετικούς ασθενείς, ωστόσο αποτυπώνουν μια σημαντική απόκλιση.

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ δεν επηρεάζει μόνο το ήπαρ. Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αρκετών μορφών καρκίνου, καρδιαγγειακών προβλημάτων, διαταραχών ψυχικής υγείας και ατυχημάτων.

Παράλληλα, μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου, τη λειτουργία του νευρικού συστήματος και τη γενικότερη φυσική κατάσταση.

Η αντιμετώπιση της προβληματικής κατανάλωσης αλκοόλ αποτελεί επομένως σημαντικό μέρος της πρόληψης, ενώ η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μπορεί να αποτρέψει σοβαρότερες επιπλοκές.

4. Τροχαία δυστυχήματα και επικίνδυνες συμπεριφορές

Δεν είναι μόνο οι ασθένειες που εξηγούν γιατί οι άνδρες ζουν λιγότερο. Οι τραυματισμοί και τα θανατηφόρα ατυχήματα αποτελούν επίσης σημαντικό παράγοντα, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025 στη Γερμανία, το 73,6% των θυμάτων τροχαίων δυστυχημάτων ήταν άνδρες. Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο έντονη στις ηλικίες 15-20 ετών, όπου οι θάνατοι αγοριών και νεαρών ανδρών ήταν περίπου πενταπλάσιοι σε σχέση με εκείνους των κοριτσιών και νεαρών γυναικών.

Η υπερβολική ταχύτητα, η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ ή άλλων ουσιών και η συχνότερη χρήση μοτοσικλετών συγκαταλέγονται στους παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή την απόκλιση.

Η ανάληψη μεγαλύτερων κινδύνων στην οδήγηση, αλλά και η υπερεκτίμηση των προσωπικών δυνατοτήτων, μπορούν να έχουν σοβαρές συνέπειες. Ιδιαίτερα για τους νεότερους άνδρες, η υιοθέτηση ασφαλέστερων συμπεριφορών μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

5. Πνιγμοί: Γιατί οι άνδρες αποτελούν την πλειονότητα των θυμάτων;

Μία ακόμη κατηγορία ατυχημάτων στην οποία οι άνδρες υπερεκπροσωπούνται είναι οι πνιγμοί.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανικής Ένωσης Ναυαγοσωστικής (DLRG), έως τον Σεπτέμβριο του 2026 σχεδόν το 85% των θυμάτων πνιγμού ήταν άνδρες.

Η υποτίμηση των κινδύνων, η υπερεκτίμηση των κολυμβητικών δυνατοτήτων και η κολύμβηση σε μη ασφαλείς συνθήκες αποτελούν ορισμένους από τους παράγοντες που εξηγούν τη διαφορά.

Η κατανάλωση αλκοόλ πριν από την κολύμβηση αυξάνει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο, καθώς επηρεάζει την κρίση, τον συντονισμό των κινήσεων και την ικανότητα αντίδρασης σε μια έκτακτη κατάσταση.

Το συγκεκριμένο εύρημα υπενθυμίζει ότι η πρόληψη δεν αφορά μόνο τις ιατρικές εξετάσεις και τη διατροφή, αλλά και τις καθημερινές επιλογές που μπορούν να αποδειχθούν επικίνδυνες.

Γιατί οι άνδρες αναβάλλουν συχνότερα την επίσκεψη στον γιατρό;

Πέρα από τους βιολογικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες, σημαντικό ρόλο παίζει και η στάση απέναντι στην υγεία.

Σε αρκετές κοινωνίες, οι άνδρες εμφανίζουν μικρότερη συμμετοχή σε προληπτικούς ελέγχους και συχνά αναζητούν ιατρική βοήθεια όταν τα συμπτώματα έχουν ήδη γίνει έντονα. Η αντίληψη ότι ένα πρόβλημα υγείας μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς ιατρική παρέμβαση, η έλλειψη χρόνου και η δυσκολία να μιλήσουν για σωματικά ή ψυχολογικά προβλήματα αποτελούν εμπόδια στην έγκαιρη φροντίδα.

Η ψυχική υγεία είναι επίσης ένα σημαντικό κομμάτι της συζήτησης. Η κοινωνική πίεση γύρω από την εικόνα της ανδρικής δύναμης και αυτονομίας μπορεί να δυσκολεύει ορισμένους άνδρες να αναγνωρίσουν ότι χρειάζονται υποστήριξη.

Η πρόληψη, ωστόσο, δεν χρειάζεται να ξεκινά όταν εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα. Η τακτική παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερόλης και του σακχάρου, οι κατάλληλες εξετάσεις ανάλογα με την ηλικία και το ατομικό ιστορικό, αλλά και η φροντίδα της ψυχικής υγείας αποτελούν σημαντικά βήματα.

Μπορεί να αλλάξει η διαφορά στο προσδόκιμο ζωής;

Η μικρότερη διάρκεια ζωής των ανδρών δεν αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της βιολογίας. Παρότι ορισμένες διαφορές σχετίζονται με γενετικούς και ορμονικούς παράγοντες, σημαντικό μέρος της απόκλισης συνδέεται με συμπεριφορές και παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν.

Η διακοπή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ, η ισορροπημένη διατροφή και η τακτική άσκηση μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης σοβαρών νοσημάτων. Εξίσου σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση, καθώς πολλές παθήσεις αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα όταν εντοπίζονται σε αρχικό στάδιο.

Το βασικό μήνυμα των ειδικών του ΕΚΠΑ με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανδρών είναι ότι η πρόληψη πρέπει να ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Η φροντίδα της υγείας δεν είναι μια διαδικασία που αφορά μόνο τις μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά μια καθημερινή επιλογή που μπορεί να επηρεάσει τόσο τη διάρκεια όσο και την ποιότητα ζωής.