Ναι, η συναισθηματική νοημοσύνη είναι κυρίως γυναικείο προσόν. Αλλά γιατί;
Μέσα από μελέτη που συνοψίζει 30 χρόνια έρευνας στην ψυχολογία, ομάδα ερευνητών δίνει απάντηση στο ερώτημα
Εσείς πώς φαντάζεστε ένα άτομο με συναισθηματική νοημοσύνη; Μήπως μπορεί να «διαβάσει το δωμάτιο» και να αντιληφθεί το κλίμα που επικρατεί; Μήπως ξέρει να ακούει; Μήπως μπορεί να μεσολαβήσει σε διενέξεις ή να πει σε κάποιον φίλο αυτά που θα τον ανακουφίσουν;
Η πιο διαδεδομένη άποψη θέλει τις γυναίκες να είναι ικανότερες στα παραπάνω. Πρόκειται για μία αντίληψη τόσο παγιωμένη, που έχει καταλήξει καθολικά αποδεκτή. Οι γυναίκες μπορούν να ακούν, να καταλαβαίνουν και να εκφράζονται συναισθηματικα καλύτερα από τους άντρες. Πάει και τελείωσε!
Οι καθηγητές Mary M. Hausfeld, Jochen Menges, Vera Hampel και Leon Bach αποφάσισαν να θέσουν υπό δοκιμασία αυτήν την αντίληψη, μέσα από μία νέα μελέτη που συνόψισε τρεις δεκαετίες σχετικών επιστημονικών ερευνών, αναλύοντας δεδομένα από το 1995 έως το 2023, με προέλευση από 76 χώρες και με τη συμμετοχή περισσότερων από 600.000 ατόμων.
«Θέλαμε να απαντήσουμε σε μια απλή ερώτηση: είναι πραγματικά οι γυναίκες πιο συναισθηματικά ευφυείς από τους άνδρες; Με μία λέξη, η απάντηση είναι ναι. Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες σημειώνουν υψηλότερες βαθμολογίες σε όλες τις σχετικές έρευνες», γράφουν οι ερευνητές σε άρθρο τους στο theconversation.com.
Ωστόσο, το πιο χρήσιμο εύρημα της μελέτης ήταν ο τύπος συναισθηματικής νοημοσύνης στον οποίο τελικά οι γυναίκες φαίνεται να υπερέχουν, καθώς και το επιπρόσθετο βάρος που «σηκώνουν» για αυτόν το λόγο.
Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι η ικανότητα να αναγνωρίζεις, να κατανοείς και να ρυθμίζεις τα συναισθήματα όχι μόνο του εαυτού σου αλλά και των άλλων. Όταν, λοιπόν, οι ερευνητές εξέτασαν τη σχετική βιβλιογραφία, αντιλήφθηκαν ότι οι γυναίκες πλεονεκτούν κυρίως σε ό,τι αφορά τα συναισθήματα των άλλων και όχι τα δικά τους.
Με απλά λόγια, πολλές γυναίκες έχουν μάθει να καταλαβαίνουν τι ακριβώς αισθάνεται κάποιος άλλος και γιατί, και να τον βοηθούν να το διαχειριστεί.
«Φυσικά, τέτοιες ικανότητες έχουν και πολλοί άντρες, ενώ υπάρχουν και πολλές γυναίκες που δεν τις έχουν. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί ο μέσος όρος που αποτυπώνεται στις έρευνες να προβλέψει τη συμπεριφορά και την προσωπικότητα κάθε ατόμου προσωπικά», σημειώνουν οι ερευνητές.
Αν και οι βιολογικοί ή ορμονικοί παράγοντες δεν μπορούν να αποκλειστούν εντελώς, προσθέτουν, η διαφορά αντρών-γυναικών στο συγκεκριμένο θέμα μπορεί να αναζητηθεί και σε συμπεριφορικούς παράγοντες. Και αυτό γιατί, όπως διαπίστωσαν, τα κορίτσια εμφανίζουν τις συγκεκριμένες «ποιότητες» σε πολύ μικρότερα ποσοστά σε σχέση με τις ενήλικες γυναίκες, ενώ και με το πέρασμα των δεκαετιών το χάσμα αντρών-γυναικών έχει μειωθεί. Για αυτούς τους δύο λόγους, οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι η συναισθηματική νοημοσύνη καλλιεργείται σταδιακά στα κορίτσια κατά την παιδική ηλικία και δεν προϋπάρχει από τη γέννηση, καθώς και ότι με το πέρασμα των ετών, ανάλογες ευαισθησίες καλλιεργούνται περισσότερο και στα αγόρια.
Το πώς περνιέται το μήνυμα της συναισθηματικής νοημοσύνης στα κορίτσια φαίνεται μέσα από διάφορες έρευνες. Για παράδειγμα, οι γονείς χρησιμοποιούν μεγαλύτερη γκάμα από λέξεις που αφορούν συναισθήματα μιλώντας στις κόρες τους, σε σύγκριση με τους γιους τους. Επίσης, ενθαρρύνουν πιο συχνά τα κορίτσια να αναστοχάζονται και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους.
Τα αγόρια, από την άλλη, κατευθύνονται συχνότερα προς τη διαχείριση των συναισθημάτων μέσω της αποσιωποίησής τους. Αντίθετα, οι αδερφές τους ενθαρρύνονται στο να τα επεξεργάζονται μαζί με άλλους ανθρώπους – ακριβώς το είδος της κοινωνικής και συναισθηματικής δεξιότητας στην οποία, όπως δείχνουν τα δεδομένα της έρευνας, οι γυναίκες υπερέχουν.
Με απλά λόγια, τα κορίτσια φαίνεται να εξασκούνται περισσότερο στο να «διαβάζουν» και να ανταποκρίνονται στα συναισθήματα των άλλων, ξεκινώντας από μικρή ηλικία. Όπως κάθε δεξιότητα που χτίζεται μέσω της επανάληψης, είτε πρόκειται για την εκμάθηση μιας νέας γλώσσας είτε για την εξοικείωση με ένα μουσικό όργανο, όσο περισσότερο εξασκείσαι, τόσο πιο φυσικό σού φαίνεται κάτι.
Μία μετα-ανάλυση του 2019, που περιελάμβανε 58 μελέτες συνολικά, διαπίστωσε ότι η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να καλλιεργηθεί, και μάλιστα χωρίς να παίζει ιδιαίτερο ρόλο το φύλο.
«Αυτά είναι καλά νέα. Αν η συναισθηματική νοημοσύνη είναι μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί και όχι ένα σταθερό χαρακτηριστικό, το χάσμα αντρών-γυναικών μπορεί σταδιακά να γεφυρωθεί κι άλλο», σχολιάζουν οι ερευνητές. «Αυτό σημαίνει ότι και οι άνδρες μπορούν να επωφεληθούν από αυτές τις δεξιότητες, μεταξύ άλλων στις καθημερινές τους διαπραγματεύσεις ή στο εργασιακό περιβάλλον».
Υπάρχει, όμως, και μια λιγότερο ευχάριστη συνέπεια. Αν το πλεονέκτημα των γυναικών σε αυτόν τον τομέα δεν αναγνωριστεί ως δεξιότητα και αντιμετωπίζεται ως δεδομένο –«έτσι είναι οι γυναίκες»–, δεν θα εκτιμάται όσο πρέπει.
Αυτό συμβαίνει ήδη καθημερινά στο χώρο εργασίας. Οι εταιρείες επωφελούνται όταν οι εργαζόμενοι διαχειρίζονται την ένταση στην ομάδα, υποστηρίζουν τους αγχωμένους συναδέλφους και εξομαλύνουν τις συγκρούσεις, όμως σχεδόν ποτέ δεν προσμετρούν θετικά αυτές τις ενέργειες στις αξιολογήσεις των υπαλλήλων.
Οι ερευνητές, λοιπόν, καλούν τους εργοδότες να αναγνωρίσουν αυτήν την προσφορά και να την ανταμείβουν, τόσο στις αξιολογήσεις όσο και στις αποφάσεις τους για το προσωπικό. Και δεύτερον, να επενδύσουν στην ανάπτυξη αυτών των ικανοτήτων σε όλους τους εργαζομένους,
Η ίδια λογική ισχύει και εκτός γραφείου. Στις οικογένειες και τις φιλικές σχέσεις, το άτομο που θυμάται ότι ένας δικός του άνθρωπος περνάει μια δύσκολη εβδομάδα και επικοινωνεί μαζί του χωρίς να του ζητηθεί, που παρατηρεί το ότι κάποιος σταματά να απαντά στην ομαδική, που ρωτάει πάντα ένα μέλος της οικογένειας πώς πέρασε η μέρα του, κάνει κι αυτό πραγματική δουλειά, και αυτή η δουλειά συχνά θεωρείται δεδομένη ακριβώς επειδή φαίνεται αβίαστη.
Τίποτα από όλα αυτά δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν έχουν πραγματικό πλεονέκτημα σε αυτόν τον τομέα. Απλώς, αυτό συμβαίνει επειδή μπόρεσαν (ή και εξαναγκάστηκαν) να εξασκηθούν πολύ περισσότερο από νωρίς.
«Αυτό που δεν έχουμε κάνει είναι να δώσουμε σε όλους τους άλλους την ίδια ευκαιρία ή κίνητρο για εξάσκηση, ούτε έχουμε καταστήσει σαφές ότι η συναισθηματική νοημοσύνη είναι μια δεξιότητα που αξίζει να καλλιεργηθεί εξ αρχής», καταλήγουν οι συγγραφείς του άρθρου.