Μπορεί μια γάτα να πενθήσει έναν σκύλο – Η έρευνα που αλλάζει όσα γνωρίζαμε

Οι γάτες συχνά θεωρούνται απόμακρες και αδιάφορες απέναντι σε όσα συμβαίνουν στο σπίτι. Τι συμβαίνει, όμως, όταν πεθαίνει ένα ζώο με το οποίο ζούσαν μαζί; Παραμένουν αμέτοχες ή επηρεάζονται από την απώλεια; Μια έρευνα δίνει απαντήσεις.

Σύμφωνα με τα ευρήματά της, οι γάτες δεν μένουν ανεπηρέαστες από τον θάνατο ενός ζώου με το οποίο συγκατοικούσαν, αλλά παρουσιάζουν έντονα σημάδια πένθους. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν ο σύντροφός τους ήταν σκύλος. Η μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο Όκλαντ στις ΗΠΑ, κατέγραψε σημαντικές μεταβολές στη συμπεριφορά των γατών μετά τον θάνατο ενός άλλου ζώου. Οι κηδεμόνες τους παρατήρησαν ενδείξεις δυσφορίας, όπως διαταραχές στον ύπνο, μειωμένη όρεξη και συχνότερες φωνητικές εκφράσεις. Κάποιες γάτες έγιναν πιο προσκολλημένες στους ανθρώπους ή στα υπόλοιπα ζώα του σπιτιού, ενώ άλλες έχασαν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβαναν. Οι συγκεκριμένες αντιδράσεις θυμίζουν τις συμπεριφορές πένθους που εμφανίζουν οι σκύλοι όταν χάνουν έναν τετράποδο ή ακόμη και δίποδο σύντροφό τους.

Οι συμπεριφορές που αποκαλύπτουν ότι οι γάτες βιώνουν την απώλεια

«Τα αποτελέσματά μας συνάδουν με την ιδέα ότι οι γάτες μπορεί να βιώνουν την απώλεια ενός συντρόφου ζώου με τρόπους παρόμοιους με αυτούς των σκύλων, παρά το γεγονός ότι εξελίχθηκαν από έναν λιγότερο κοινωνικό πρόγονο. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε τις γάτες ως αντικοινωνικές και απόμακρες», αναφέρουν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Όκλαντ.

Τα ευρήματα αυτά αμφισβητούν ξεκάθαρα τη στερεοτυπική αντίληψη ότι οι γάτες είναι αντικοινωνικά ζώα, καθώς δείχνουν ότι κάτι τέτοιο δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Επιπλέον, σύμφωνα με τη μελέτη, οι οικόσιτες γάτες παρουσίασαν και άλλες συμπεριφορές που συνδέονται συνήθως με το πένθος. Μεταξύ αυτών ήταν η αναζήτηση προσοχής από τους ανθρώπους και τα υπόλοιπα ζώα του σπιτιού, το κρύψιμο, αλλά και η προσπάθεια εντοπισμού των συντρόφων που είχαν χάσει. Το πένθος, άλλωστε, δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινη συμπεριφορά. Έχει καταγραφεί σε διάφορα είδη ζώων, όπως οι ελέφαντες, τα δελφίνια και οι χιμπατζήδες. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, τα ζώα αυτά εκδηλώνουν συμπεριφορές που θυμίζουν ανθρώπινες αντιδράσεις, όπως το να παραμένουν κοντά στο σώμα ενός νεκρού συντρόφου.

Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα και τι ανέφεραν οι κηδεμόνες των γατών

Στην έρευνα συμμετείχαν κηδεμόνες περισσότερων από 450 γατών, οι οποίες είχαν χάσει πρόσφατα έναν ζωικό σύντροφο. Τα δύο τρίτα των ζώων που είχαν πεθάνει ήταν γάτες, ενώ τα υπόλοιπα ήταν σκύλοι. Κατά τις εβδομάδες και τους μήνες που ακολούθησαν την απώλεια, οι κηδεμόνες παρατήρησαν αλλαγές στη συμπεριφορά των γατών που παρέμεναν στο σπίτι. Ανάμεσα σε αυτές ήταν οι συχνότερες φωνητικές εκφράσεις και ο περισσότερος χρόνος που αφιέρωναν στην αναζήτηση του ζώου που έλειπε. Παράλληλα, μύριζαν τους χώρους του σπιτιού, προσπαθώντας να το εντοπίσουν.

Επιπλέον, εμφάνιζαν μειωμένη διάθεση για φαγητό, ύπνο και παιχνίδι. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα ανέφεραν ακόμη ότι οι γάτες τους παρουσίασαν προσωρινά σημάδια σύγχυσης ή φόβου μετά τον θάνατο ενός άλλου ζώου, ακόμη και όταν επρόκειτο για σκύλο. Κάποιες περνούσαν περισσότερο χρόνο κρυμμένες ή μύριζαν τα σημεία του σπιτιού που συνήθιζε να προτιμά το κατοικίδιο που είχε πεθάνει.

Οι ερευνητές επισημαίνουν: «Όσο περισσότερο χρόνο είχε περάσει η γάτα με το κατοικίδιο που πέθανε, τόσο πιθανότερο ήταν να εμφανίσει άμεσες και μακροπρόθεσμες αλλαγές στη συμπεριφορά. Ο χρόνος δηλαδή που έζησε με το νεκρό κατοικίδιο έχει μεγάλη σημασία. Ακόμη κι όταν το ζώο που πέθανε ήταν σκύλος, οι γάτες φαίνεται πως νοιάζονταν που χάθηκε. Ενδιαφέρον επίσης είναι ότι το αν είδαν τον θάνατο του ζώου – συντρόφου δεν επηρέασε τη συμπεριφορά πένθους. Παρόλο που οι γάτες συνήθως θεωρούνται ανεξάρτητες μπορούν να σχηματίζουν κοινωνικούς δεσμούς». Τα αποτελέσματα συνάδουν με αντίστοιχη μελέτη του 2016, σύμφωνα με την οποία περίπου έξι μήνες μετά τον θάνατο ενός άλλου κατοικιδίου, τόσο οι γάτες όσο και οι σκύλοι παρουσίαζαν εντονότερη αναζήτηση προσοχής. Παράλληλα, οι φωνητικές εκφράσεις τους γίνονταν συχνότερες και πιο έντονες, ενώ έτρωγαν και έπαιζαν λιγότερο.

Οι αμφιβολίες των ειδικών για το πένθος των ζώων

Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι το πένθος είναι ένα σύνθετο συναίσθημα, το οποίο είναι δύσκολο να μετρηθεί αντικειμενικά στα μη ανθρώπινα ζώα. Ωστόσο, οι αλλαγές που παρατηρούνται στη συμπεριφορά τους υποδηλώνουν ότι η απώλεια ενός κατοικιδίου επηρεάζει και τα ζώα που παραμένουν στο σπίτι. Παρόλα αυτά, δεν είναι ξεκάθαρο αν οι γάτες βιώνουν πραγματικά πένθος μετά τον θάνατο ενός άλλου ζώου ή αν οι κηδεμόνες τους μεταφέρουν σε αυτές τα δικά τους συναισθήματα θλίψης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι γάτες των οποίων οι κηδεμόνες είχαν στενοχωρηθεί περισσότερο για την απώλεια παρουσίαζαν και εκείνες πιο έντονες αλλαγές στη συμπεριφορά τους.

Επομένως, η συγκεκριμένη εξήγηση δεν μπορεί να αποκλειστεί. Αυτό ενδεχομένως συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι που έχουν στενότερη σχέση με τα κατοικίδιά τους μπορούν να αντιλαμβάνονται καλύτερα τα συναισθήματά τους. Από την άλλη, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι οι κηδεμόνες βλέπουν στα ζώα τους τα συναισθήματα που οι ίδιοι περιμένουν ή επιθυμούν να παρατηρήσουν. Οι ερευνητές τονίζουν ότι χρειάζεται περαιτέρω μελέτη, με τη χρήση πιο αντικειμενικών μεθόδων ανάλυσης των συναισθημάτων, προκειμένου να γίνει κατανοητό τι ακριβώς προκαλεί τις συγκεκριμένες αλλαγές στη συμπεριφορά. Παράλληλα, συνεχίζουν να προσπαθούν να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι γάτες επικοινωνούν με τους ανθρώπους. Οι διαφορετικές αποχρώσεις στις φωνητικές εκφράσεις, τις κινήσεις και τις εκφράσεις του προσώπου τους μπορούν εύκολα να παρερμηνευθούν.