Γιατί αρρωσταίνουμε περισσότερο τους χειμερινούς μήνες;

Μόλις αρχίσουν οι κρύες μέρες του χειμώνα, όλοι μας ξέρουμε τι μας περιμένει. Είναι η εποχή του κρυολογήματος και της γρίπης, όταν, φίλοι μας και γνωστοί, ξαφνικά φτερνίζονται, έχουν συνάχι ή νιώθουν κούραση.

Επιμέλεια: Δημήτρης Ευαγγελίδης

Αυτά τα ενοχλητικά μικρόβια του κρυολογήματος και της γρίπης, είναι σαν να στροβιλίζονται τριγύρω μας, με την πρώτη εμφάνιση του χειμωνιάτικου καιρού. Ωστόσο, οι συγκεκριμένοι ιοί είναι παρόντες όλο το χρόνο. Εξάλλου, όλοι μας έχουμε αρρωστήσει -έστω μια φορά στη ζωή μας- με κρυολόγημα το καλοκαίρι.

Γιατί, λοιπόν, οι άνθρωποι παθαίνουν περισσότερα κρυολογήματα, γρίπη και τώρα Covid-19, όταν έξω κάνει ψύχρα;

Σχετικοί επιστήμονες και ερευνητές, μέσα από μία νέα μελέτη τους, φαίνεται να έχουν βρει το βιολογικό λόγο που προκαλεί περισσότερες αναπνευστικές ασθένειες το χειμώνα. Αποδεικνύεται πως ο ίδιος ο κρύος αέρας, βλάπτει την ανοσολογική απόκριση της μύτης και κατ’ επέκταση του οργανισμού.

«Είναι η πρώτη φορά που έχουμε μία βιολογική, μοριακή εξήγηση σχετικά με έναν παράγοντα της έμφυτης ανοσολογικής μας απάντησης, που φαίνεται να περιορίζεται από τις χαμηλότερες θερμοκρασίες», δήλωσε η ρινολόγος, δρα Ζάρα Πατέλ, καθηγήτρια ωτορινολαρυγγολογίας και χειρουργικής κεφαλής και τραχήλου, στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνια.

Στην πραγματικότητα, η μείωση της θερμοκρασίας στο εσωτερικό της μύτης κατά 5 βαθμούς Κελσίου, σκοτώνει σχεδόν το 50% των δισεκατομμυρίων κυττάρων που καταπολεμούν τους ιούς και τα βακτήρια στα ρουθούνια, σύμφωνα με μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ”The Journal of Allergy and Clinical Immunology”.

«Ο κρύος αέρας σχετίζεται με αυξημένη ιογενή λοίμωξη, επειδή ουσιαστικά έχουμε χάσει τη μισή μας ανοσία, μόνο από αυτή τη μικρή πτώση της θερμοκρασίας», δήλωσε ο ρινολόγος, δρ Μπέντζαμιν Μπλιέ, διευθυντής μεταφραστικής έρευνας ωτορινολαρυγγολογίας στο Massachusetts Eye and Ear και αναπληρωτής καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ στη Βοστώνη. Ο ίδιος ανέφερε, επίσης, ότι «είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι πρόκειται για in vitro μελέτες, που σημαίνει ότι αν και χρησιμοποιείται ανθρώπινος ιστός στο εργαστήριο για να μελετηθεί αυτή η ανοσολογική απόκριση, δεν πρόκειται για μία μελέτη που πραγματοποιείται μέσα στην πραγματική μύτη κάποιου. Συχνά τα ευρήματα των in vitro μελετών επιβεβαιώνονται in vivo, αλλά όχι πάντα».

Μία «σφηκοφωλιά»

Για να καταλάβουν γιατί συμβαίνει αυτό, η επιστημονική ομάδα του κ. Μπλιέ και ο συν-συγγραφέας Mansoor Amiji, ο οποίος προεδρεύει του τμήματος φαρμακευτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Northeastern της Βοστώνης, επιδόθηκαν σε ένα επιστημονικό κυνήγι αναζήτησης.

Ένας αναπνευστικός ιός ή ένα βακτήριο, εισβάλλει στη μύτη, το κύριο σημείο εισόδου στο σώμα. Αμέσως -όπως ανακάλυψε η ομάδα- το μπροστινό μέρος της μύτης ανιχνεύει το μικρόβιο, πολύ πριν το πίσω μέρος της αντιληφθεί τον εισβολέα. Σε εκείνο το σημείο, τα κύτταρά της, αρχίζουν αμέσως να δημιουργούν δισεκατομμύρια απλά αντίγραφα του εαυτού τους, που ονομάζονται εξωκυτταρικά κυστίδια ή EV.

«Τα EV δεν μπορούν να διαιρεθούν όπως τα κύτταρα, αλλά είναι σαν μικρές μίνι εκδοχές των κυττάρων, ειδικά σχεδιασμένες, για να πάνε και να σκοτώσουν αυτούς τους ιούς», δήλωσε ο Μπλιε. «Τα EV λειτουργούν ως δόλωμα, οπότε τώρα όταν εισπνέουμε έναν ιό, κολλάει σε αυτά, αντί να κολλήσει στα κύτταρα».

Στη συνέχεια, αυτά αποβάλλονται από τα κύτταρα, μέσω της ρινικής βλέννας, όπου σταματούν τα εισβάλλοντα μικρόβια, πριν φτάσουν στον προορισμό τους και πολλαπλασιαστούν.

«Αυτό είναι ένα από τα πολλά, αν όχι το μοναδικό μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος που φεύγει από το σώμα μας, για να πάει να καταπολεμήσει τα βακτήρια και τους ιούς, πριν εισέλθουν πραγματικά στο σώμα μας», ανέφερε ο Μπλιέ. «Είναι σαν να κλωτσάς μία σφηκοφωλιά. Τι θα συμβεί; Θα δεις μερικές σφήκες να πετούν τριγύρω, αλλά όταν την κλωτσήσεις, όλες τους πετάνε έξω από τη φωλιά για να επιτεθούν, πριν το οποιοδήποτε ζώο προλάβει να μπει στην ίδια τη φωλιά. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο το σώμα μαζεύει αυτούς τους εισπνεόμενους ιούς, ώστε να μην μπορέσουν ποτέ να εισέλθουν εξ αρχής στα κύτταρα».

Μεγάλη αύξηση της ανοσοποιητικής δύναμης

Η μύτη, όταν δέχεται επίθεση, αυξάνει την παραγωγή εξωκυτταρικών κυστιδίων, κατά 160%, όπως διαπιστώθηκε στη μελέτη. Τα EV είχαν πολύ περισσότερους υποδοχείς στην επιφάνειά τους από ό,τι τα αρχικά κύτταρα, ενισχύοντας έτσι την ικανότητα αναχαίτισης του ιού από τα δισεκατομμύρια εξωκυτταρικά κυστίδια στη μύτη.

«Φανταστείτε τους υποδοχείς σαν μικρά χέρια που προεξέχουν και προσπαθούν να αρπάξουν τα ιικά σωματίδια καθώς τα εισπνέετε», δήλωσε ο Μπλιέ, «και διαπιστώσαμε ότι κάθε κυστίδιο έχει έως και 20 φορές περισσότερους υποδοχείς στην επιφάνεια, καθιστώντας τα, εξαιρετικά κολλώδη».

Τα κύτταρα στο σώμα μας, περιέχουν επίσης έναν ιικό «δολοφόνο», που ονομάζεται microRNA, ο οποίος επιτίθεται στα εισβάλλοντα μικρόβια. Ωστόσο, τα EVs στη μύτη, περιείχαν 13 φορές περισσότερες αλληλουχίες microRNA από ό,τι τα φυσιολογικά κύτταρα, σύμφωνα με την ίδια μελέτη.

Έτσι, η μύτη έρχεται στη μάχη οπλισμένη με κάποιες επιπλέον υπερδυνάμεις. Τι συμβαίνει, όμως, με αυτά τα πλεονεκτήματα όταν έρχεται το κρύο;

Για να το ανακαλύψουν, ο Μπλιέ και η ομάδα του, εξέθεσαν τέσσερις συμμετέχοντες της μελέτης τους, για 15 λεπτά σε θερμοκρασία 4,4 βαθμούς Κελσίου και στη συνέχεια, μέτρησαν τις συνθήκες στο εσωτερικό των ρινικών τους κοιλοτήτων.

«Αυτό που διαπιστώσαμε, είναι ότι όταν εκτίθεστε σε κρύο αέρα, η θερμοκρασία στη μύτη σας μπορεί να πέσει έως και 9 βαθμούς Φαρενάιτ. Και αυτό είναι αρκετό για να εξουδετερώσει ουσιαστικά και τα τρία πλεονεκτήματα του ανοσοποιητικού συστήματος που διαθέτει η μύτη», δήλωσε ο Μπλιέ και συνέχισε, «στην πραγματικότητα, αυτό το μικρό κομμάτι ψύχους στην άκρη της μύτης ήταν αρκετό για να βγάλει από την καταπολέμηση, σχεδόν το 42% των εξωκυτταρικών κυστιδίων. Τι σημαίνει αυτό για την ικανότητά σας να καταπολεμάτε το κρυολόγημα, τη γρίπη και τον Covid-19; Μειώνει στο μισό την ικανότητα του ανοσοποιητικού σας συστήματος, να καταπολεμά τις λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος».

Δεν θα χρειάζεται να φοράμε μάσκα μύτης

«Όπως αποδεικνύεται, η πανδημία μας έδωσε ακριβώς αυτό που χρειαζόμασταν, για να μας βοηθήσει να καταπολεμήσουμε τον ψυχρό αέρα και να διατηρήσουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα σε υψηλά επίπεδα» δήλωσε ο Μπλιέ. Η Πατέλ συμφώνησε και ανέφερε, «Όσο πιο ζεστό μπορείτε να διατηρήσετε το ενδορινικό περιβάλλον, τόσο καλύτερα θα μπορεί να λειτουργήσει αυτός ο έμφυτος αμυντικός μηχανισμός του ανοσοποιητικού συστήματος. Ίσως ένας ακόμη λόγος για να φοράτε μάσκες».

Στο προσεχές μέλλον, ο Μπλιέ αναμένει την ανάπτυξη τοπικών ρινικών φαρμάκων, που θα βασίζονται σε αυτή την επιστημονική αποκάλυψη. Αυτά τα νέα φαρμακευτικά προϊόντα ανέφερε, «ουσιαστικά θα ξεγελούν τη μύτη ώστε να νομίζει ότι μόλις είδε έναν ιό. Έχοντας αυτή την έκθεση, θα έχετε όλες αυτές τις επιπλέον σφήκες που πετάνε γύρω σας, στους βλεννογόνους σας και θα σας προστατεύουν».