Βαλκανική «Μπανάνα»: Οικονομικό τόξο με πύλη τη Θεσσαλονίκη

Βαλκανική «Μπανάνα»: Οικονομικό τόξο με πύλη τη Θεσσαλονίκη
ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ

Η ονομαστή Μπλε Μπανάνα αποτελεί τη βιομηχανική και αστική ραχοκοκαλιά της Δυτικής Ευρώπης. Ο όρος περιγράφει ένα τόξο που χονδρικά εκτείνεται από το Μάντσεστερ έως το Μιλάνο, φιλοξενώντας περίπου 110 εκατομμύρια κατοίκους και παράγοντας ΑΕΠ που εκτιμάται πως ξεπερνά τα 4,5 τρισεκατομμύρια ευρώ. Στις τελευταίες δεκαετίες, αναγνωρίζονται και άλλες πέντε «μπανάνες», δηλαδή συνεκτικοί οικονομικοί διάδρομοι διαφορετικών μεγεθών και δυνατοτήτων: η Χρυσή από τη Βαλένθια έως τη Φλωρεντία, η Πράσινη από την Τεργέστη έως το Γκντανσκ, η Πορτοκαλί στον Κόλπο της Φινλανδίας, η μπανάνα STRING από το Αμβούργο ως τη Στοκχόλμη, και ο Ατλαντικός Άξονας από τη Γαλικία μέχρι τη Λισαβόνα.

Σταδιακά ωριμάζουν οι συνθήκες ώστε να σχηματιστεί ένα αντίστοιχο μόρφωμα στη νοτιοανατολική πτέρυγα της ΕΕ: μια Ευρω-Βαλκανική Βιομηχανική Ζώνη, ως νότια απόληξη του εξελισσόμενου 3 Seas Initiative. Το εν λόγω τόξο θα συνέδεε την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία σε μια ενιαία αλυσίδα μεταποίησης, εμπορίου και υψηλής τεχνολογίας. Η πλήρης θεσμική ενσωμάτωση της περιοχής στην Κοινή Αγορά και στη Ζώνη Σένγκεν εν τοις πράγμασι καταργεί τα σύνορα και επιτρέπει την απρόσκοπτη ροή εμπορευμάτων και υπηρεσιών. Αντί για τη γεωγραφικά σύντομη αλλά τελωνειακά δυσχερή διαδρομή μέσω χωρών εκτός ΕΕ επί του Άξονα 10, ο ανατολικός αυτός διάδρομος σχηματίζει μια οικονομική επικράτεια τριάντα εκατομμυρίων κατοίκων.

Ο υπό συζήτηση άξονας δεν αποτελεί μια αφηρημένη γραμμή στον χάρτη, αλλά μια συνεκτική αλυσίδα από εξειδικευμένους βιομηχανικούς και διαμετακομιστικούς πόλους. Στο νότιο άκρο δεσπόζει η Θεσσαλονίκη, η οποία λειτουργεί ως η κύρια θαλάσσια πύλη. Με το λιμάνι της, τις βιομηχανικές ζώνες Σίνδου-Καλοχωρίου-Κιλκίς, τα κέντρα συνδυασμένων μεταφορών και τις τουριστικές υποδομές της, η πόλη ενδείκνυται για κέντρο logistics, τραπεζικής, εταιρικών διοικητικών υπηρεσιών και επιστημονικής έρευνας, με εμβέλεια σε ολόκληρη τη βαλκανική ενδοχώρα. Προχωρώντας βορειότερα, η Σόφια θα αποτελεί κυρίως τεχνολογικό κόμβο, ενώ στα ανατολικά της η Φιλιππούπολη συνιστά το σημαντικότερο μεταποιητικό σύμπλεγμα στα Βαλκάνια, με εξειδίκευση στα εξαρτήματα αυτοκινήτων, στα ηλεκτρονικά και στη μηχανολογία.

Ο άξονας συναντά τον Δούναβη στο σύμπλεγμα Ρούσε-Τζιούρτζιου, σταθμό για τις ποτάμιες εμπορευματικές μεταφορές προς την Κεντρική Ευρώπη και επίκεντρο μιας μεγάλης και εξαιρετικά παραγωγικής αγροτικής έκτασης. Στη συνέχεια, το Βουκουρέστι μαζί με το Πλοέστι φιλοξενούν την πλέον βαριά βιομηχανία της χερσονήσου, και ειδικά τη ρουμανική παραγωγή αυτοκινήτων και χημικών. Το βορειοδυτικό άκρο της «μπανάνας» βρίσκεται στην Τιμισοάρα της Τρανσυλβανίας, κοντά στις βιομηχανικές συγκεντρώσεις της Ουγγαρίας, της Αυστρίας και της Γερμανίας. Εντυπωσιακό όραμα, μα είναι εφικτό;

Για να υλοποιηθεί μια τόσο φιλόδοξη αναπτυξιακή ζώνη, απαιτείται μια σειρά από συντονισμένες παρεμβάσεις. Πρώτιστος στόχος είναι ο σιδηροδρομικός εκσυγχρονισμός, καθώς μόνο η υφιστάμενη οδική σύνδεση κρίνεται ικανοποιητική. Απαιτείται η άμεση αναβάθμιση της γραμμής από τη Θεσσαλονίκη προς τη Σόφια, το Ρούσε και το Βουκουρέστι με διπλή ηλεκτροκίνητη γραμμή υψηλών ταχυτήτων, ώστε εμπορεύματα και πολίτες να διασχίζουν την περιοχή σε ελάχιστες ώρες.

Παράλληλα, η ενεργειακή ενοποίηση μέσω του προωθούμενου Κάθετου Διαδρόμου κρίνεται επιτακτική. Η διασύνδεση των FSRU και των ελληνικών αγωγών φυσικού αερίου με τα δίκτυα της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, σε συνδυασμό με νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις για μεταφορά πράσινης ενέργειας, εγγυώνται την ενεργειακή ασφάλεια της ζώνης, και φυσικά των χωρών.

Επιπλέον, απαιτείται η δημιουργία εμπορευματικών κέντρων σε στρατηγικά σημεία της ενδοχώρας (χερσαίων λιμένων), ως δορυφόροι του ΟΛΘ, επιτρέποντας αδιάκοπη ροή αγαθών. Τέλος, οι τρεις χώρες καλούνται να υιοθετήσουν κοινή στρατηγική προσέλκυσης επενδύσεων, περνώντας από τον μεταξύ τους ανταγωνισμό στην κοινή δράση. Ένα κοινό πλαίσιο προώθησης μπορεί να προσελκύσει πανίσχυρους επενδυτές προσφέροντας άνετη θαλάσσια πρόσβαση μέσω Ελλάδας, ανταγωνιστικό παραγωγικό κόστος στη Βουλγαρία, και μεγάλη παραγωγική κλίμακα στη Ρουμανία.

Σε αυτόν τον επανασχεδιασμένο χάρτη, η Θεσσαλονίκη μετατρέπεται σε περιφερειακό κέντρο δραστηριοτήτων του τριτογενούς τομέα, εντός μιας ευρείας ευρωπαϊκής παραγωγικής περιφέρειας, επανακαθορίζοντας τον ρόλο της για τις επόμενες δεκαετίες. Η επιστροφή των οστών του Τσάρου Σαμουήλ και η περαιτέρω σύσφιξη των ελληνοβουλγαρικών σχέσεων λειτουργούν προς αυτή την κατεύθυνση. Ας αξιοποιηθεί το καλό κλίμα.