Sharenting: Όταν οι γονείς εκθέτουν τη ζωή των παιδιών στα social media – Οι κίνδυνοι και η νέα εφαρμογή που έρχεται στην Ελλάδα
Από τις φωτογραφίες γενεθλίων μέχρι τα βίντεο με προσωπικές οικογενειακές στιγμές, το φαινόμενο του sharenting δημιουργεί νέα δεδομένα για την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των ανηλίκων
Μια φωτογραφία από τα πρώτα γενέθλια, ένα βίντεο από τη σχολική γιορτή ή ακόμη και ένα παιδικό ξέσπασμα που οι γονείς θεωρούν χαριτωμένο. Για πολλές οικογένειες, τέτοιες στιγμές αποτελούν πλέον περιεχόμενο προς δημοσίευση στα social media. Το πρόβλημα είναι ότι η ψηφιακή παρουσία ενός παιδιού μπορεί να ξεκινήσει πολύ πριν εκείνο αποκτήσει τη δυνατότητα να αποφασίσει τι θέλει να μοιραστεί δημόσια και τι επιθυμεί να κρατήσει για τον εαυτό του.
Το φαινόμενο έχει αποκτήσει μάλιστα τον δικό του όρο: sharenting, από τον συνδυασμό των λέξεων sharing και parenting. Περιγράφει τη συνήθεια των γονιών να δημοσιεύουν φωτογραφίες, βίντεο και προσωπικές πληροφορίες για τα παιδιά τους στο διαδίκτυο, συχνά χωρίς να αντιλαμβάνονται τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, στις 20 Νοεμβρίου, το ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς αφορά όχι μόνο την προστασία των προσωπικών δεδομένων, αλλά και την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των ανηλίκων. Παράλληλα, μέσα στο 2026 αναμένεται να γίνει διαθέσιμη στην Ελλάδα η ελληνική έκδοση του FantomApp, μιας δωρεάν εφαρμογής που έχει σχεδιαστεί για να βοηθά παιδιά και εφήβους να προστατεύουν την ψηφιακή τους παρουσία.
Τι είναι το sharenting και γιατί προβληματίζει τους ειδικούς
Το sharenting δεν αφορά απαραίτητα γονείς που δημοσιεύουν καθημερινά φωτογραφίες των παιδιών τους ή επιδιώκουν να δημιουργήσουν έναν λογαριασμό με μεγάλο κοινό. Μπορεί να ξεκινήσει από μια απλή ανάρτηση για τα γενέθλια, μια οικογενειακή εκδρομή ή μια σχολική δραστηριότητα.
Ωστόσο, όταν τέτοιες δημοσιεύσεις γίνονται συστηματικές, δημιουργούν σταδιακά ένα ψηφιακό αρχείο της παιδικής ηλικίας. Φωτογραφίες, τοποθεσίες, πληροφορίες για το σχολείο, καθημερινές συνήθειες και προσωπικές στιγμές συγκεντρώνονται στο διαδίκτυο, διαμορφώνοντας μια εικόνα του παιδιού την οποία το ίδιο δεν έχει επιλέξει.
Το ζήτημα είναι ότι το περιεχόμενο που δημοσιεύεται μπορεί να παραμείνει διαθέσιμο για χρόνια, ακόμη και όταν οι γονείς αποφασίσουν να το διαγράψουν. Μια φωτογραφία μπορεί να έχει αποθηκευτεί από τρίτους, να έχει αναπαραχθεί ή να έχει διαμοιραστεί σε διαφορετικές πλατφόρμες, με αποτέλεσμα η αρχική διαγραφή να μην εξασφαλίζει την πλήρη εξαφάνισή της.
Ιδιαίτερα ευαίσθητες θεωρούνται οι αναρτήσεις που αποκαλύπτουν προσωπικές ή οικογενειακές στιγμές, πληροφορίες που διευκολύνουν τον εντοπισμό ενός παιδιού ή εικόνες που ενδέχεται να το φέρουν σε δύσκολη θέση όταν μεγαλώσει.
Τι ισχύει στην Ελλάδα για τις φωτογραφίες ανηλίκων στα social media
Η δημοσίευση φωτογραφιών παιδιών από τους γονείς δεν απαγορεύεται γενικά και απόλυτα από την ελληνική νομοθεσία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι ενήλικες έχουν απεριόριστη ελευθερία να δημοσιοποιούν κάθε πτυχή της ζωής των ανηλίκων.
Όπως επισημαίνει η Ισαβέλλα Μονιούδη-Πικρού, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η εικόνα, η προσωπικότητα και η ιδιωτική ζωή ανήκουν στα δικαιώματα του ίδιου του παιδιού. Οι γονείς χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη ότι κάθε δημοσίευση συμβάλλει στη δημιουργία ενός ψηφιακού αποτυπώματος που μπορεί να το ακολουθεί για μεγάλο μέρος της ζωής του.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συναίνεση του ανηλίκου, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του. Ένα παιδί που είναι σε θέση να κατανοήσει τι σημαίνει μια δημόσια ανάρτηση πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκφράσει τη γνώμη του και να διαφωνήσει με τη δημοσίευση μιας φωτογραφίας.
Οι γονείς καλούνται επίσης να αποφεύγουν την κοινοποίηση πληροφοριών που μπορούν να αποκαλύψουν την τοποθεσία ή τις καθημερινές συνήθειες του παιδιού, όπως το σχολείο, η διεύθυνση κατοικίας και οι δραστηριότητές του. Το ίδιο ισχύει για ευαίσθητα δεδομένα που αφορούν την υγεία του.
Αν ένα παιδί δεν επιθυμεί να παραμείνει μια φωτογραφία στο διαδίκτυο, μπορεί αρχικά να ζητήσει από τους γονείς του να την αφαιρέσουν. Ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του, μπορεί επίσης να απευθυνθεί στην πλατφόρμα όπου έχει δημοσιευτεί το περιεχόμενο ή να ζητήσει καθοδήγηση από τον Συνήγορο του Παιδιού.
Οι καταγγελίες στην Ελλάδα: Τι δείχνουν τα στοιχεία των Αρχών
Το φαινόμενο του sharenting απασχολεί ολοένα περισσότερο τις ευρωπαϊκές Αρχές Προστασίας Δεδομένων. Στην Ελλάδα, ωστόσο, οι υποθέσεις που έχουν φτάσει στις αρμόδιες υπηρεσίες παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη εικόνα.
Σύμφωνα με τον δρ Γιώργο Ρουσόπουλο, αναπληρωτή προϊστάμενο της Γενικής Διεύθυνσης Γραμματείας της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, οι καταγγελίες που έχει δεχθεί η Αρχή για δημοσιοποίηση φωτογραφιών παιδιών προέρχονται κυρίως από γονείς που βρίσκονται σε διάσταση ή έχουν χωρίσει.
Οι υποθέσεις αφορούν συνήθως περιπτώσεις στις οποίες ο ένας γονέας καταγγέλλει τον άλλο για αναρτήσεις φωτογραφιών του παιδιού τους. Όπως διευκρινίζεται, η Αρχή δεν έχει δεχθεί μέχρι στιγμής καταγγελίες για το φαινόμενο του sharenting εκτός του πλαισίου των γονικών διαφορών, ούτε έχει εκδώσει σχετικές αποφάσεις.
Αντίστοιχη εικόνα περιγράφει και ο Συνήγορος του Παιδιού, όπου οι σχετικές αναφορές είναι περιορισμένες και προέρχονται κυρίως από χωρισμένους γονείς, ενώ έχουν καταγραφεί και ελάχιστες περιπτώσεις καταγγελιών από τρίτα πρόσωπα.
Η Αρχή επισημαίνει επίσης ότι μια ανάρτηση φωτογραφίας ή βίντεο ανηλίκου μπορεί να εμπίπτει στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR), όταν δεν έχει αποκλειστικά προσωπικό ή οικιακό χαρακτήρα. Για την αξιολόγηση κάθε περίπτωσης εξετάζονται μεταξύ άλλων ο πραγματικός χαρακτήρας της δημοσίευσης, ο κύκλος των αποδεκτών και ο σκοπός της.
FantomApp: Η δωρεάν εφαρμογή προστασίας που έρχεται στην Ελλάδα
Μια νέα δυνατότητα για την ενίσχυση της ψηφιακής ασφάλειας παιδιών και εφήβων αναμένεται να είναι διαθέσιμη και στην Ελλάδα μέσα στο 2026. Πρόκειται για το FantomApp, μια δωρεάν εφαρμογή που αναπτύχθηκε από τη γαλλική Αρχή Προστασίας Δεδομένων (CNIL) και έχει σχεδιαστεί με στόχο να βοηθήσει τους νέους να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο της διαδικτυακής τους παρουσίας.
Η ελληνική έκδοση αναμένεται να διατίθεται μέσω του App Store, του Google Play, αλλά και σε διαδικτυακή μορφή.
Η εφαρμογή απευθύνεται κυρίως σε παιδιά και εφήβους και προσφέρει πρακτικά εργαλεία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων τους. Μεταξύ άλλων, βοηθά τους χρήστες να ελέγχουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας των λογαριασμών τους, να περιορίζουν τις πληροφορίες που είναι ορατές σε τρίτους και να ενισχύουν την ασφάλεια των κωδικών τους.
Παράλληλα, παρέχει καθοδήγηση για την αναζήτηση αφαίρεσης περιεχομένου που τους αφορά και έχει δημοσιευτεί στο διαδίκτυο.
Ένα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά του FantomApp αφορά και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τα δεδομένα των ίδιων των χρηστών του. Όπως εξηγεί ο δρ Γιώργος Ρουσόπουλος, η εφαρμογή έχει σχεδιαστεί ώστε να μη συλλέγει προσωπικά δεδομένα, με εξαίρεση τη διεύθυνση IP, η οποία είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της, και τον τύπο της συσκευής που χρησιμοποιείται.
Η εφαρμογή δεν υποκαθιστά τη γονική ευθύνη ή τις αρμόδιες Αρχές, αλλά φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως ένα επιπλέον εργαλείο ψηφιακής εκπαίδευσης και αυτοπροστασίας.
Ποιες είναι οι ψυχολογικές επιπτώσεις στα παιδιά
Πέρα από την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων, το sharenting μπορεί να έχει και ψυχολογικές προεκτάσεις. Η συστηματική έκθεση της καθημερινότητας ενός παιδιού στα social media ενδέχεται να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τα συναισθήματά του και τη σχέση του με τους άλλους.
Η ψυχολόγος MSc, PhD(c) και ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Βασιλείου εξηγεί ότι μια περιστασιακή φωτογραφία που μοιράζεται ένας γονέας με φίλους και συγγενείς δεν είναι από μόνη της επιβλαβής. Το πρόβλημα προκύπτει όταν η ζωή του παιδιού μετατρέπεται συστηματικά σε δημόσιο περιεχόμενο.
Στα πρώτα χρόνια της ζωής του, το παιδί διαμορφώνει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του μέσα από τη σχέση με τους γονείς του. Όπως εξηγεί η ειδικός, αξιοποιώντας τη θεωρία του Βρετανού παιδιάτρου και ψυχαναλυτή Donald Winnicott, το πρόσωπο της μητέρας λειτουργεί ως ο πρώτος καθρέφτης του μωρού. Μέσα από το βλέμμα και την ανταπόκρισή της, το παιδί μαθαίνει ότι αγαπιέται και γίνεται αποδεκτό όπως είναι.
Όταν, όμως, ακόμη και στις δύσκολες συναισθηματικές στιγμές του βρίσκεται συχνά μπροστά σε μια κάμερα, υπάρχει ο κίνδυνος να αισθανθεί ότι η προσωπική του εμπειρία μετατρέπεται σε θέαμα. Ένα ξέσπασμα, ένα κλάμα ή μια στιγμή αμηχανίας μπορεί να καταλήξει σε μια ανάρτηση που θα παραμείνει διαθέσιμη για χρόνια.
Στη σχολική ηλικία, οι επιπτώσεις μπορεί να συνδέονται περισσότερο με την ανάγκη αποδοχής. Όταν το παιδί αντιλαμβάνεται ότι οι φωτογραφίες και τα βίντεό του συγκεντρώνουν likes και θετικά σχόλια, μπορεί σταδιακά να συνδέσει την αυτοεκτίμησή του με την εξωτερική επιδοκιμασία.
Η φράση «άλλη μια φορά να το τραβήξω και μετά θα πάρεις αυτό που θέλεις», όπως παρατηρεί η ψυχολόγος, μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η επιβράβευση εξαρτάται από το πόσο καλά το παιδί ανταποκρίνεται στον ρόλο που του έχει δοθεί μπροστά στην κάμερα.
Στην εφηβεία, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο. Ο έφηβος προσπαθεί να διαμορφώσει τη δική του ταυτότητα και να αποφασίσει πώς θέλει να παρουσιάζεται στους άλλους. Μπορεί, όμως, να ανακαλύψει ότι σημαντικές στιγμές της παιδικής του ηλικίας έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί χωρίς τη δική του επιλογή.
Γιατί οι γονείς δημοσιεύουν τόσο συχνά φωτογραφίες των παιδιών τους;
Η ανάγκη των γονιών να μοιράζονται στιγμές από τη ζωή των παιδιών τους ξεκινά συνήθως από αγάπη, περηφάνια και την επιθυμία να διατηρήσουν αναμνήσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Γεωργία Βασιλείου, πίσω από αυτή την πρακτική μπορεί να βρίσκονται και άλλες ψυχολογικές ανάγκες.
Η ψυχολόγος παραπέμπει στις ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις του Σίγκμουντ Φρόιντ, σύμφωνα με τις οποίες μέσα από την αγάπη για τα παιδιά μπορούν να αναβιώνουν και προσωπικές ανάγκες των ίδιων των γονιών, όπως η επιθυμία για θαυμασμό ή η προσπάθεια να πραγματοποιηθούν όνειρα που οι ίδιοι δεν κατάφεραν να εκπληρώσουν.
Στα social media, αυτή η ανάγκη μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη προβολή. Το παιδί κινδυνεύει να μετατραπεί, χωρίς να υπάρχει απαραίτητα συνειδητή πρόθεση από την πλευρά του γονέα, σε ένα μέσο μέσα από το οποίο ο ενήλικας παρουσιάζει τη δική του οικογενειακή επιτυχία.
Όπως εξηγεί η ειδικός, το πρόβλημα δεν είναι ότι οι γονείς έχουν ανάγκη από αναγνώριση ή επιβεβαίωση. Είναι ότι τα παιδιά μπορεί να αντιλαμβάνονται αυτές τις προσδοκίες και να αισθάνονται ότι πρέπει να ανταποκριθούν σε αυτές.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να εξαφανιστούν όλες οι οικογενειακές φωτογραφίες από το διαδίκτυο, αλλά να διατηρηθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην επιθυμία των γονιών να μοιράζονται στιγμές και στο δικαίωμα των παιδιών να έχουν μια ιδιωτική ζωή. Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να προστατεύσουν τα παιδιά τους Η προστασία από το sharenting δεν απαιτεί απαραίτητα την πλήρη αποχή από τα social media. Απαιτεί, όμως, μεγαλύτερη προσοχή στο περιεχόμενο που δημοσιεύεται και στην έκταση της έκθεσης.
Πριν από κάθε ανάρτηση, οι γονείς μπορούν να αναρωτηθούν αν η φωτογραφία ή το βίντεο θα μπορούσε να φέρει το παιδί σε δύσκολη θέση στο μέλλον, αν αποκαλύπτει πληροφορίες για την τοποθεσία του και αν το ίδιο θα συμφωνούσε με τη δημοσίευση.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγονται φωτογραφίες από ευάλωτες προσωπικές στιγμές, όπως το μπάνιο, το κλάμα, μια ασθένεια ή μια δύσκολη οικογενειακή κατάσταση. Η δημοσιοποίηση του σχολείου, της διεύθυνσης κατοικίας και των σταθερών καθημερινών διαδρομών χρειάζεται επίσης ιδιαίτερη προσοχή.
Τέλος, οι γονείς καλούνται να καλλιεργούν από νωρίς την ψηφιακή παιδεία των παιδιών, εξηγώντας τους τι σημαίνει προσωπικό δεδομένο, ποιοι μπορούν να βλέπουν μια ανάρτηση και γιατί κάτι που δημοσιεύεται στο διαδίκτυο δεν είναι πάντα εύκολο να διαγραφεί.
Η βασική υπενθύμιση των ειδικών είναι ότι ένα παιδί χρειάζεται πρωτίστως την προσοχή και την παρουσία των γονιών του, χωρίς να αισθάνεται ότι κάθε στιγμή της ζωής του πρέπει να καταγράφεται και να μοιράζεται με ένα διαδικτυακό κοινό.