Καρκίνος και διατροφή: Τα 5 τρόφιμα που ένας γιατρός αποφεύγει στο σούπερ μάρκετ – Με τι τα αντικαθιστά

Ποιες επιλογές προτείνει ένας γιατρός και τι λένε οι ειδικοί για τη σχέση διατροφής και καρκίνου;

Καρκίνος και διατροφή: Τα 5 τρόφιμα που ένας γιατρός αποφεύγει στο σούπερ μάρκετ – Με τι τα αντικαθιστά
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ/ EUROKINISSI

Οι επιλογές που κάνουμε μπροστά στα ράφια του σούπερ μάρκετ μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την υγεία μας σε βάθος χρόνου. Προϊόντα που παρουσιάζονται ως υγιεινά, με φυσικά συστατικά, χαμηλά λιπαρά ή υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, δεν είναι απαραίτητα τόσο ωφέλιμα όσο υπόσχεται η συσκευασία τους.

Το ζήτημα βρίσκεται συχνά στα συστατικά, στην ποσότητα της ζάχαρης, στον βαθμό επεξεργασίας και στη συνολική διατροφική αξία ενός προϊόντος. Μάλιστα, ορισμένες διατροφικές συνήθειες έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων παθήσεων, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μορφές καρκίνου.

Ο γιατρός Δρ. Naheed Ali επισημαίνει ότι οι καταναλωτές χρειάζεται να κοιτούν πέρα από τις διαφημιστικές υποσχέσεις και να διαβάζουν προσεκτικά τις ετικέτες. Στο πλαίσιο αυτό, ξεχωρίζει πέντε κατηγορίες τροφίμων που ο ίδιος αποφεύγει και προτείνει εναλλακτικές επιλογές για την καθημερινή διατροφή.

Είναι σημαντικό, πάντως, να διευκρινιστεί ότι κανένα μεμονωμένο τρόφιμο δεν προκαλεί ή προλαμβάνει από μόνο του τον καρκίνο. Η επιστημονική έρευνα εξετάζει κυρίως τη συνολική διατροφή και τον τρόπο ζωής, ενώ οι συσχετίσεις μεταξύ συγκεκριμένων τροφίμων και ασθενειών δεν αποτελούν πάντοτε απόδειξη άμεσης αιτιώδους σχέσης.

1. Γιαούρτια με γεύσεις και πρόσθετη ζάχαρη

Τα γιαούρτια με γεύσεις φρούτων αποτελούν μια δημοφιλή επιλογή για πρωινό ή απογευματινό σνακ, καθώς συχνά παρουσιάζονται ως μια εύκολη και θρεπτική λύση. Ωστόσο, δεν έχουν όλα την ίδια διατροφική αξία.

Ορισμένα περιέχουν σημαντικές ποσότητες πρόσθετης ζάχαρης, τεχνητά αρώματα και σταθεροποιητές, με αποτέλεσμα να διαφέρουν αρκετά από το απλό γιαούρτι. Ο Δρ. Naheed Ali προειδοποιεί ότι η συστηματική υπερκατανάλωση ζάχαρης μπορεί να επιβαρύνει τη μεταβολική υγεία και να συμβάλει στην αύξηση του σωματικού βάρους.

Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το υπερβολικό σωματικό λίπος αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για αρκετές μορφές καρκίνου.

Τι να επιλέξετε αντί γι’ αυτά: Το απλό γιαούρτι, κατά προτίμηση χωρίς πρόσθετη ζάχαρη, στο οποίο μπορείτε να προσθέσετε φρέσκα φρούτα, λίγους ξηρούς καρπούς ή μικρή ποσότητα μελιού. Έτσι ελέγχετε καλύτερα τα συστατικά και την ποσότητα των γλυκαντικών.

2. Υποκατάστατα κρέατος με υψηλό βαθμό επεξεργασίας

Η φυτική διατροφή έχει συνδεθεί με σημαντικά οφέλη για την υγεία, ιδιαίτερα όταν βασίζεται σε τρόφιμα όπως τα όσπρια, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα δημητριακά ολικής άλεσης. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν φυτικής προέλευσης αποτελεί αυτομάτως υγιεινή επιλογή.

Τα έτοιμα υποκατάστατα κρέατος, όπως τα φυτικά μπιφτέκια, τα nuggets και άλλα προϊόντα που μιμούνται τη γεύση και την υφή του κρέατος, μπορεί να περιέχουν μεγάλες ποσότητες αλατιού, εξευγενισμένα έλαια και διάφορα πρόσθετα.

Ο γιατρός επισημαίνει ότι αρκετά από αυτά τα προϊόντα έχουν υποστεί σημαντική επεξεργασία και δεν προσφέρουν απαραίτητα τα ίδια διατροφικά οφέλη με τις φυσικές φυτικές πηγές πρωτεΐνης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα φυτικά υποκατάστατα είναι επιβλαβή ή ότι πρέπει να αποκλειστούν από τη διατροφή. Η διατροφική τους αξία διαφέρει ανάλογα με τη σύνθεση και τα συστατικά τους.

Τι να επιλέξετε αντί γι’ αυτά: Φακές, φασόλια, ρεβίθια και τόφου, κατά προτίμηση με όσο το δυνατόν λιγότερη επεξεργασία. Πρόκειται για τρόφιμα που προσφέρουν φυτική πρωτεΐνη και φυτικές ίνες, ενώ μπορούν να αποτελέσουν τη βάση πολλών καθημερινών γευμάτων.

3. Φυτικά έλαια και η σημασία των λιπαρών

Τα φυτικά έλαια αποτελούν μια ακόμη κατηγορία που ο Δρ. Naheed Ali προτείνει να εξετάζουμε προσεκτικά. Το επιχείρημά του αφορά κυρίως την ισορροπία ανάμεσα στα ωμέγα-6 και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα στη σύγχρονη διατροφή.

Τα ωμέγα-6 είναι απαραίτητα λιπαρά οξέα που χρειάζεται ο οργανισμός, όπως και τα ωμέγα-3. Ωστόσο, η διατροφή πολλών ανθρώπων περιλαμβάνει αρκετά τρόφιμα πλούσια σε ωμέγα-6, ενώ δεν προσφέρει πάντα επαρκείς ποσότητες ωμέγα-3.

Ο γιατρός συνδέει αυτή την ανισορροπία με τη χρόνια φλεγμονή. Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: τα επιστημονικά δεδομένα δεν τεκμηριώνουν ότι τα φυτικά έλαια που περιέχουν ωμέγα-6 αυξάνουν από μόνα τους τον κίνδυνο καρκίνου. Αντίθετα, τα ακόρεστα λιπαρά μπορούν να αποτελούν μέρος μιας υγιεινής διατροφής.

Τι να επιλέξετε αντί γι’ αυτά: Το ελαιόλαδο, βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής, καθώς και τρόφιμα πλούσια σε ωμέγα-3, όπως τα λιπαρά ψάρια, τα καρύδια και ο λιναρόσπορος. Το ζητούμενο δεν είναι ο αποκλεισμός όλων των φυτικών ελαίων, αλλά η ισορροπημένη πρόσληψη λιπαρών.

4. Μπάρες πρωτεΐνης με τεχνητά γλυκαντικά

Οι μπάρες πρωτεΐνης έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλείς, ειδικά σε όσους γυμνάζονται ή αναζητούν ένα γρήγορο σνακ στη διάρκεια της ημέρας. Η υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη και οι ενδείξεις όπως «χωρίς ζάχαρη» ή «χαμηλά λιπαρά» τις κάνουν να φαίνονται ιδανική επιλογή.

Ωστόσο, ορισμένες περιέχουν τεχνητά γλυκαντικά, πολυόλες, επεξεργασμένες πρωτεΐνες και πρόσθετα συστατικά που μπορεί να προκαλέσουν φούσκωμα ή γαστρεντερικές ενοχλήσεις σε ευαίσθητα άτομα.

Ο Δρ. Naheed Ali τις χαρακτηρίζει περισσότερο ως ένα επεξεργασμένο γλυκό με προσθήκη πρωτεΐνης παρά ως μια αυτονόητα υγιεινή διατροφική επιλογή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι μπάρες πρωτεΐνης είναι ακατάλληλες. Ορισμένες έχουν απλή σύνθεση και μπορούν να εξυπηρετήσουν πρακτικές ανάγκες, αρκεί να εξετάζουμε τη διατροφική τους ετικέτα.

Τι να επιλέξετε αντί γι’ αυτές: Μια χούφτα ανάλατους ξηρούς καρπούς, ένα βραστό αυγό ή σπιτικές ενεργειακές μπουκιές με βρόμη και βούτυρο ξηρών καρπών. Είναι επιλογές που μπορούν να προσφέρουν πρωτεΐνη, φυτικές ίνες και καλά λιπαρά.

5. Συσκευασμένα smoothies και χυμοί

Η τελευταία κατηγορία αφορά τα έτοιμα smoothies και τους συσκευασμένους χυμούς. Οι ενδείξεις «φυσικό προϊόν», «χωρίς πρόσθετη ζάχαρη» ή «με φρούτα» μπορεί να δημιουργούν την εντύπωση ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα υγιεινή επιλογή.

Στην πραγματικότητα, χρειάζεται να εξετάζουμε τη σύνθεσή τους. Ακόμη και ένας χυμός χωρίς πρόσθετη ζάχαρη μπορεί να περιέχει σημαντική ποσότητα φυσικών σακχάρων, ενώ η διαδικασία παραγωγής και η απομάκρυνση μέρους των φυτικών ινών τον διαφοροποιούν από την κατανάλωση ολόκληρου φρούτου.

Ορισμένα έτοιμα smoothies περιέχουν επίσης πρόσθετα αρώματα και άλλα συστατικά για τη βελτίωση της γεύσης και της υφής τους.

Σύμφωνα με τον γιατρό, η συχνή κατανάλωση τέτοιων προϊόντων μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη πρόσληψη θερμίδων και σακχάρων, χωρίς να προσφέρει τον ίδιο κορεσμό με ένα ολόκληρο φρούτο.

Τι να επιλέξετε αντί γι’ αυτά: Ένα σπιτικό smoothie με ολόκληρα φρούτα, λαχανικά και λίγους ξηρούς καρπούς. Ακόμη καλύτερα, μπορείτε να καταναλώνετε τα φρούτα ολόκληρα, ώστε να αξιοποιείτε πλήρως τις φυτικές τους ίνες.

Πώς συνδέεται τελικά η διατροφή με τον κίνδυνο καρκίνου;

Η διατροφή αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αποφυγή πέντε συγκεκριμένων προϊόντων αρκεί για να προστατεύσει κάποιον από τη νόσο.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το Διεθνές Ταμείο Έρευνας για τον Καρκίνο (WCRF), η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η συστηματική φυσική δραστηριότητα και μια διατροφή πλούσια σε φυτικές τροφές αποτελούν βασικές συστάσεις για τη μείωση του κινδύνου.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος, όπως τα αλλαντικά, τα λουκάνικα και το μπέικον, τα οποία έχουν ταξινομηθεί από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) στην Ομάδα 1, δηλαδή ως καρκινογόνα για τον άνθρωπο. Η ταξινόμηση αφορά την ισχύ των επιστημονικών αποδείξεων και όχι το μέγεθος του κινδύνου σε σύγκριση με άλλους παράγοντες.

Παράλληλα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η αυξημένη πρόσληψη θερμίδων και η συστηματική κατανάλωση τροφίμων χαμηλής διατροφικής αξίας μπορούν να επιβαρύνουν τη συνολική υγεία.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν χρειάζονται ακραίες απαγορεύσεις ούτε η απομάκρυνση κάθε συσκευασμένου προϊόντος από το καλάθι του σούπερ μάρκετ. Η ανάγνωση των ετικετών, η επιλογή λιγότερο επεξεργασμένων τροφίμων και η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικά βήματα για καλύτερη υγεία μακροπρόθεσμα.