Re-sencing Art: Μία νέα διάσταση στην πρόσβαση και την εμπειρία της τέχνης

Μπορεί μια φωτογραφία να «μιλήσει» σε κάποιον που δεν μπορεί να τη δει; Και μπορεί μια περιγραφή ενός έργου τέχνης να κάνει ακόμη και έναν άνθρωπο που βλέπει κανονικά να αισθανθεί ότι βρίσκεται μέσα στη φωτογραφία;

Η απάντηση που δίνουν οι ερευνητές του Ιονίου Πανεπιστημίου είναι «ναι» – και στη ΔΕΘ έφεραν μαζί τους έναν διαφορετικό τρόπο να βιώνουμε την τέχνη.

Το Re-sencing Art: Πρόσβαση στην Τέχνη και μέσω της Τέχνης δεν είναι απλώς μια προσπάθεια να περιγραφεί ένας πίνακας ή μια φωτογραφία σε έναν άνθρωπο με προβλήματα όρασης. Είναι μια προσπάθεια η περιγραφή να μετατραπεί σε εμπειρία.

Στο περίπτερο του Ιονίου Πανεπιστημίου, ο επισκέπτης μπορεί να φορέσει τα ακουστικά και να ακούσει ένα από τα έργα που έχουν επιλεγεί για το project.

Και κάπου εκεί αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται την εικόνα.

Δεν ακούει απλώς μια φωνή να του εξηγεί τι υπάρχει μπροστά του.

Η περιγραφή τον καθοδηγεί. Του δίνει πληροφορίες, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί να του δημιουργήσει συναισθήματα και να τον βάλει μέσα στο έργο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να του ζητήσει ακόμη και να αλλάξει τη στάση του σώματός του.

Η εμπειρία γίνεται βιωματική.

«Δεν είναι μόνο να μου περιγράφει τι βλέπω. Είναι και βιωματικό», εξηγεί ο Εμμανουήλ Ροβίθης, ερευνητής στο Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Από την περιγραφή στην εμβύθιση

Το Re-sencing Art αποτελεί συνεργασία δύο τμημάτων του Ιονίου Πανεπιστημίου: του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας και του Τμήματος Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας.

Το project ηγείται η αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλελμήνη Σοσόνη, η ομάδα της οποίας ασχολείται με τις ακουστικές περιγραφές εικαστικών έργων τέχνης.

Η λογική είναι απλή, αλλά η εφαρμογή της κάθε άλλο παρά απλή.

Ένας άνθρωπος που είναι τυφλός ή έχει προβλήματα όρασης μπορεί να «δούμε» έναν πίνακα ή μια φωτογραφία μέσα από μια προσεκτικά σχεδιασμένη ακουστική περιγραφή.

Μόνο που οι ερευνητές διαπίστωσαν κάτι ενδιαφέρον: η εμπειρία αυτή δεν αφορά μόνο όσους δεν μπορούν να δουν.

Ακόμη και άνθρωποι με κανονική όραση φαίνεται να βρίσκουν ενδιαφέρουσα την ακουστική περιγραφή, καθώς τους προσφέρει μια επιπλέον διάσταση στην επαφή τους με το έργο.

Και κάπως έτσι γεννήθηκε η ανάγκη για το επόμενο βήμα.

Όχι απλώς να ακούς τι βλέπεις, αλλά να αισθάνεσαι πώς είναι να βρίσκεσαι εκεί.

Η νέα τεχνική που διερευνά η ομάδα ονομάζεται εκφραστική ακουστική περιγραφή και επενδύει στο συναίσθημα και την εμβύθιση.

Η εικόνα αποκτά ήχο

Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας.

Οι φοιτητές και οι ερευνητές δεν περιορίζονται στην ηχογράφηση μιας περιγραφής.

Προσθέτουν μουσική, ηχητικά εφέ και ηχοτοπία, με στόχο να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο την αίσθηση που δημιουργεί το έργο.

Έτσι, μπροστά σε μια εικόνα δεν υπάρχει πλέον μόνο η εικόνα.

Υπάρχει η φωνή, υπάρχει ο ήχος, υπάρχει η μουσική.

Και υπάρχει η φαντασία του επισκέπτη που συμπληρώνει όσα δεν βλέπει ή όσα θέλει να αισθανθεί.

Τα δύο έργα που χρησιμοποιούνται στο project είναι φωτογραφίες της φωτογράφου Χριστίνας Δημητριάδη.

Στο περίπτερο παρουσιάστηκε και ένα demo βίντεο, μέσα από το οποίο ο επισκέπτης μπορεί να φορέσει τα ακουστικά και να ακούσει την ακουστική περιγραφή, μαζί με την ηχητική επένδυση που δημιούργησαν οι φοιτητές.

Για λίγα λεπτά, η επίσκεψη σε μια φωτογραφία μετατρέπεται σε κάτι διαφορετικό. Σε μια εμπειρία.

Θα μπορούσε να γίνει αυτό στο μουσείο;

Η επόμενη ερώτηση έρχεται σχεδόν αυτονόητα.

Θα μπορούσε μια τέτοια τεχνική να εφαρμοστεί σε ένα μουσείο; Να σταθεί κάποιος μπροστά στη «Μόνα Λίζα», για παράδειγμα, και αντί απλώς να διαβάσει μερικές πληροφορίες να βιώσει το έργο με έναν διαφορετικό τρόπο;

Οι ερευνητές του Ιονίου Πανεπιστημίου θεωρούν ότι η απάντηση είναι θετική.

Τα μουσεία, ιδιαίτερα στο εξωτερικό, επενδύουν ολοένα περισσότερο στην προσβασιμότητα και στη δημιουργία μιας όσο γίνεται πιο συμπεριληπτικής εμπειρίας για τους επισκέπτες.

Η ίδια κατεύθυνση αρχίζει να εμφανίζεται και στα ελληνικά μουσεία.

Δεν υπάρχει, όμως, μία λύση που να ταιριάζει σε όλους.

Κάθε μουσείο και κάθε έργο μπορεί να χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο ρόλος της έρευνας.

Οι ερευνητές δεν δημιουργούν απλώς τις ακουστικές περιγραφές. Τις δοκιμάζουν, τις αξιολογούν και επιστρέφουν ξανά στον σχεδιασμό.

Έχουν πραγματοποιήσει πειράματα με το κοινό, έχουν συλλέξει ερωτηματολόγια και έχουν συζητήσει με τους συμμετέχοντες, προσπαθώντας να καταλάβουν τι λειτουργεί πραγματικά.

Τι κάνει τελικά μια εμπειρία πιο ενδιαφέρουσα; Τι την κάνει πιο συναρπαστική; Και κυρίως, τι μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να αισθανθεί ότι η τέχνη είναι πραγματικά για όλους;

Το Re-sencing Art επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό όχι αφαιρώντας την εικόνα από την τέχνη, αλλά προσθέτοντας νέους τρόπους για να τη συναντήσει κανείς.

Γιατί, τελικά, ένα έργο τέχνης μπορεί να μην χρειάζεται μόνο μάτια για να το δεις. Μπορεί να χρειάζεται και αυτιά, σώμα, συναίσθημα και φαντασία.