Με αφορμή την έκθεση της ΙΝG: Η Ελλάδα στη σκιά των οικονομικών κινδύνων του 2027

Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται στο 2027 με περισσότερες αντοχές από όσες θα περίμενε κανείς, αλλά και με κινδύνους που μπορούν να ανατρέψουν γρήγορα τις σημερινές ισορροπίες. Η νέα έκθεση της ING, με τίτλο «Global Outlook 2027: Power Play», περιγράφει ένα περιβάλλον στο οποίο οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν όλο και περισσότερο την οικονομική δραστηριότητα. Οι αγορές παρακολουθούν με ανησυχία την πορεία της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η ενεργειακή κρίση απειλεί να παρατείνει την περίοδο υψηλού πληθωρισμού. Την ίδια στιγμή, οι εκλογικές αναμετρήσεις στην Ευρώπη αυξάνουν την αβεβαιότητα γύρω από τις μελλοντικές δημοσιονομικές αποφάσεις.

Για την Ελλάδα, αυτή η συγκυρία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι βουλευτικές εκλογές προγραμματίζονται για την άνοιξη του 2027, λίγους μήνες πριν από την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, η οικονομία καλείται να διατηρήσει την αναπτυξιακή της δυναμική μετά την ολοκλήρωση του έκτακτου χρηματοδοτικού κύκλου του Ταμείου Ανάκαμψης. Πρόκειται για μια μετάβαση που απαιτεί οικονομική συνέχεια, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξωτερικές συνθήκες μπορεί να αποδειχθούν λιγότερο ευνοϊκές.

Το εκλογικό αποτέλεσμα θα επηρεάσει συνεπώς μια οικονομία με σημαντικά βελτιωμένα δημοσιονομικά χαρακτηριστικά, αλλά και με διαρθρωτικές αδυναμίες που εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητές της.

Οι διεθνείς κίνδυνοι και η ελληνική έκθεση

Η ING εξετάζει τέσσερα δυσμενή σενάρια για το 2027, χωρίς να τα αντιμετωπίζει ως αναπόφευκτες εξελίξεις. Το πρώτο αφορά μια μεγάλη χρηματιστηριακή διόρθωση στις ΗΠΑ, εφόσον οι προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη αποδειχθούν υπερβολικές. Μια πρόσθετη πτώση των αμερικανικών μετοχών κατά 30% θα μπορούσε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, να εξανεμίσει χρηματιστηριακό πλούτο νοικοκυριών ύψους 24,5 τρισ. δολαρίων, προκαλώντας σοβαρό πλήγμα στις επενδύσεις.

Το δεύτερο σενάριο αφορά την παρατεταμένη ενεργειακή ακρίβεια και τη μεταφορά των ανατιμήσεων στην υπόλοιπη οικονομία. Ακολουθούν οι επιπτώσεις ακραίων κλιματικών φαινομένων ή εκτεταμένων διακοπών κρίσιμων υποδομών, ενώ ο τέταρτος κίνδυνος συνδέεται με μια νέα αναταραχή στις αγορές κρατικών ομολόγων. Η ING εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο η απόδοση του αμερικανικού δεκαετούς τίτλου να φτάσει το 6%, με σημαντικές συνέπειες για τις διεθνείς χρηματοδοτικές συνθήκες.

Υπάρχει, βεβαίως, και ένα ευνοϊκό σενάριο, στο οποίο η γεωπολιτική αποκλιμάκωση επιτρέπει σημαντική υποχώρηση των ενεργειακών τιμών και ταχύτερες μειώσεις επιτοκίων. Για την ελληνική οικονομία, η σημασία αυτών των ενδεχομένων βρίσκεται κυρίως στις έμμεσες επιπτώσεις τους. Μια διεθνής χρηματοπιστωτική αναταραχή θα μπορούσε να περιορίσει τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων. Αντίστοιχα, η επιμονή της ακρίβειας θα επιβάρυνε τις επιχειρήσεις και την εγχώρια κατανάλωση. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από την ένταση και τη διάρκεια των εξωτερικών πιέσεων, αλλά και από την ικανότητα της χώρας να τις απορροφήσει.

Η εκλογική αβεβαιότητα και οι άμυνες της οικονομίας

Η προειδοποίηση της ING για τις αγορές ομολόγων έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η Γαλλία αντιμετωπίζει σοβαρές δημοσιονομικές προκλήσεις, ενώ ο πυκνός ευρωπαϊκός εκλογικός κύκλος δυσκολεύει την εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής. Μια νέα κρίση εμπιστοσύνης σε μεγάλη οικονομία της Ευρωζώνης θα μπορούσε να επηρεάσει το κόστος δανεισμού και άλλων κρατών, ανεξάρτητα από τις επιδόσεις τους.

Εδώ, οι ελληνικές εκλογές αποτελούν έναν πρόσθετο παράγοντα αβεβαιότητας. Εάν η διαδικασία σχηματισμού κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας παραταθεί, οι αγορές ενδέχεται να τηρήσουν περισσότερο επιφυλακτική στάση. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί εάν υπάρξουν αμφιβολίες για τη μελλοντική δημοσιονομική πορεία.

Η Ελλάδα, πάντως, διαθέτει σήμερα ουσιαστικά μεγαλύτερες αντοχές σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Σύμφωνα με τον ΟΔΔΗΧ, στα τέλη Σεπτεμβρίου 2026 τα ταμειακά διαθέσιμα της Γενικής Κυβέρνησης ανέρχονταν σε περίπου 34 δισ. ευρώ και η μέση διάρκεια του δημόσιου χρέους ξεπερνούσε τα 18 έτη. Το προσχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 3,3% του ΑΕΠ για το 2027 και αποκλιμάκωση του χρέους στο 128,8%. Η δημοσιονομική εξυγίανση των τελευταίων ετών έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό απόθεμα αξιοπιστίας. Η μακρά διάρκεια του χρέους περιορίζει την άμεση επίδραση των υψηλότερων επιτοκίων στο κόστος εξυπηρέτησής του, ενώ τα διαθέσιμα προσφέρουν μεγαλύτερη ευχέρεια διαχείρισης πιθανών αναταράξεων.

Αυτές οι επιδόσεις συνιστούν πραγματικό οικονομικό πλεονέκτημα. Δεν δικαιολογούν, ωστόσο, εφησυχασμό καθώς το χρέος παραμένει υψηλό και οι ανάγκες χρηματοδότησης της παραγωγικής οικονομίας είναι σημαντικές. Η αξιοπιστία που έχει αποκτηθεί χρειάζεται διαρκή επιβεβαίωση μέσα από συνεπείς αποφάσεις. Επομένως το ουσιαστικό εκλογικό διακύβευμα αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής ενός σαφούς οικονομικού προγράμματος. Η κοινοβουλευτική σύνθεση έχει σημασία στον βαθμό που επηρεάζει την αποτελεσματικότητα των αποφάσεων και τη διάρκεια της πολιτικής αβεβαιότητας.

Η ακρίβεια και τα όρια της δημοσιονομικής πολιτικής

Ο πληθωρισμός αποτελεί το σημείο στο οποίο οι διεθνείς προειδοποιήσεις της ING συναντούν πιο άμεσα την ελληνική καθημερινότητα. Η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση έχει ήδη επηρεάσει το κόστος παραγωγής και τις τιμές βασικών αγαθών, με τις αυξήσεις να μεταφέρονται σταδιακά στις υπηρεσίες. Στην πρόβλεψη του Μαΐου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμούσε ότι ο ελληνικός πληθωρισμός θα διαμορφωνόταν στο 3,7% το 2026 και θα υποχωρούσε στο 2,4% το επόμενο έτος. Ακόμη και αυτή η αποκλιμάκωση, όμως, προϋπέθετε βελτίωση των ενεργειακών συνθηκών.

Η επιμονή της ακρίβειας και τα όρια των επιδοτήσεων αναδεικνύουν μια ουσιαστική οικονομική δυσκολία. Οι εισοδηματικές ενισχύσεις προσφέρουν ανακούφιση, αλλά οι γενικευμένες παρεμβάσεις έχουν σημαντικό δημοσιονομικό κόστος και μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να συντηρήσουν τη ζήτηση σε μια οικονομία που αντιμετωπίζει περιορισμούς προσφοράς.

Η επιλογή της στοχευμένης στήριξης έχει συνεπώς ισχυρή οικονομική βάση, ιδιαίτερα όταν οι διεθνείς αγορές εμφανίζουν αυξημένη μεταβλητότητα. Η διατήρηση δημοσιονομικών περιθωρίων επιτρέπει αποτελεσματικότερη αντίδραση σε μια πιθανή νέα κρίση.

Αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη ουσιαστικότερων παρεμβάσεων στις αγορές όπου καταγράφονται επίμονες ανατιμήσεις. Η αντιμετώπιση της ακρίβειας απαιτεί καλύτερη λειτουργία του ανταγωνισμού, ιδιαίτερα σε τομείς όπου η συγκέντρωση της αγοράς περιορίζει τις επιλογές των καταναλωτών. Χρειάζεται επίσης προσεκτική αξιολόγηση των μέτρων, ώστε οι δημόσιοι πόροι να κατευθύνονται εκεί όπου παράγουν μεγαλύτερο αποτέλεσμα, με την προεκλογική αντιπαράθεση να μπορεί να ενισχύσει την πίεση για πρόσθετες παροχές. Το κρίσιμο κριτήριο, ωστόσο, παραμένει η δυνατότητα χρηματοδότησής τους χωρίς να υπονομεύεται η προσπάθεια αποκλιμάκωσης του χρέους.

Το δυσκολότερο στοίχημα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Η επόμενη ημέρα του Ταμείου Ανάκαμψης αποτελεί ίσως την πιο ουσιαστική οικονομική πρόκληση της νέας περιόδου. Οι ευρωπαϊκοί πόροι συνέβαλαν καθοριστικά στην επιτάχυνση των επενδύσεων, υποστηρίζοντας την αναπτυξιακή επίδοση της χώρας. Η ολοκλήρωση αυτού του χρηματοδοτικού κύκλου μεταβάλλει σταδιακά τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα κινηθούν οι επιχειρήσεις.

Το προσχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει ανάπτυξη 2,3% για το 2027, έναντι 1,6% στην προγενέστερη εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η απόκλιση αντανακλά διαφορετικές παραδοχές και υπογραμμίζει την αβεβαιότητα για την πορεία των επενδύσεων.

Η αποτίμηση του Ταμείου Ανάκαμψης και των εκκρεμοτήτων του δείχνει ότι η μεγαλύτερη πρόκληση αρχίζει όταν περιορίζεται η έκτακτη χρηματοδότηση. Οι πόροι που κινητοποιήθηκαν έχουν ήδη ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα, με ζητούμενο να είναι η διατήρηση αυτής της δυναμικής μέσα από επενδύσεις που μπορούν να συνεχιστούν με ιδιωτικά κεφάλαια.

Εδώ οι διαρθρωτικές αδυναμίες αποκτούν τη μεγαλύτερη τους σημασία, αφού η περιορισμένη παραγωγικότητα, το ενεργειακό κόστος και οι δυσκολίες χρηματοδότησης μικρότερων επιχειρήσεων εξακολουθούν να λειτουργούν ανασταλτικά για την ανάπτυξη. Παρά τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η ελληνική οικονομία χρειάζεται μεγαλύτερη παραγωγική ποικιλομορφία και υψηλή προστιθέμενη αξία σε περισσότερες δραστηριότητες.

Η ενεργειακή στρατηγική μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά σε αυτή τη φάση μετάβασης. Οι επενδύσεις σε διασυνδέσεις και δίκτυα ενισχύουν την ασφάλεια εφοδιασμού, ιδιαίτερα σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας. Η οικονομική τους απόδοση, όμως, θα κριθεί από τον βαθμό στον οποίο μπορούν να περιορίσουν το κόστος για την παραγωγή.

Αντίστοιχα, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης χρειάζεται να επεκταθεί πέρα από τις μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις. Η αύξηση της παραγωγικότητας στην ελληνική οικονομία προϋποθέτει εφαρμογές που βελτιώνουν την καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων και επιτρέπουν την παραγωγή μεγαλύτερης αξίας με τους διαθέσιμους πόρους.

Η κοινωνική αντοχή και το πραγματικό διακύβευμα

Η διεθνής αβεβαιότητα αποκαλύπτει και ένα βαθύτερο ελληνικό πρόβλημα, αφού η βελτίωση των μακροοικονομικών επιδόσεων δεν έχει μεταφερθεί με την ίδια ένταση στα εισοδήματα όλων των εργαζομένων.

Η απόσταση μεταξύ κατώτατου και μέσου μισθού αποτυπώνει αυτή την αντίφαση. Παρά την αύξηση των χαμηλότερων αμοιβών και τη σημαντική υποχώρηση της ανεργίας, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά στις ευρωπαϊκές συγκρίσεις μέσων αποδοχών. Η μισθολογική συμπίεση συνδέεται με τις περιορισμένες δυνατότητες πολλών επιχειρήσεων να δημιουργήσουν καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη ένταση όταν συνυπολογίζεται το στεγαστικό κόστος. Η περιορισμένη δυνατότητα αποταμίευσης αφήνει πολλά νοικοκυριά περισσότερο εκτεθειμένα σε μια νέα περίοδο ανατιμήσεων, ακόμη και εάν η συνολική οικονομία συνεχίσει να αναπτύσσεται. Η δημοσιονομική πρόοδος των τελευταίων ετών προσφέρει τη δυνατότητα να αντιμετωπιστούν αυτές οι αδυναμίες χωρίς επιστροφή σε πολιτικές υψηλού δανεισμού. Χρειάζεται, ωστόσο, μεγαλύτερη έμφαση στην παραγωγικότητα και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η ποιότητα της ανάπτυξης αποκτά πλέον την ίδια σημασία με τον ρυθμό της.

Σε αυτή την ιδιαίτερη συγκυρία, οι εκλογές του 2027 θα καθορίσουν την οικονομική κατεύθυνση μιας ακόμα απαιτητικής τετραετίας. Οι διεθνείς κίνδυνοι που επισημαίνει η ING καθιστούν σημαντική τη διατήρηση των δημοσιονομικών κεκτημένων, χωρίς να επιτρέπουν την αναβολή αναγκαίων αλλαγών.

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα καλύτερη αφετηρία για να αντιμετωπίσει μια εξωτερική κρίση. Το επόμενο βήμα είναι να μετατρέψει αυτή την ανθεκτικότητα σε διατηρήσιμη παραγωγική πρόοδο, με πιο αισθητά οφέλη για τα νοικοκυριά. Εκεί θα κριθεί τελικά η επιτυχία της οικονομικής πολιτικής μετά το 2027, ανεξάρτητα από το αν το διεθνές περιβάλλον αποδειχθεί ευνοϊκότερο ή δυσκολότερο από τις σημερινές προβλέψεις.