Bloomberg: Ενεργειακός εφιάλτης για την Ευρώπη – Άλμα 200% στο φυσικό αέριο

Μπροστά σε μία ακόμη μεγάλη ενεργειακή δοκιμασία βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν και οι αναταράξεις στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό απειλούν να μετατρέψουν τον φετινό χειμώνα σε νέα περίοδο οικονομικής και κοινωνικής πίεσης. Σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα του Bloomberg, η ευρωπαϊκή οικονομία καλείται να αντιμετωπίσει μια δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, χωρίς να έχει καταφέρει να επουλώσει πλήρως τις πληγές που άφησε το ενεργειακό σοκ του 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 200% από τον Φεβρουάριο, ξεπερνώντας τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα στα τέλη Οκτωβρίου, στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας τετραετίας. Την ίδια ώρα, το ντίζελ και η κηροζίνη καταγράφουν σημαντικές ανατιμήσεις, ενώ ανοδικά κινούνται και οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επικαλείται το Bloomberg, από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν ο λογαριασμός των ενεργειακών εισαγωγών της Ευρώπης έχει επιβαρυνθεί κατά περισσότερα από 127 δισ. ευρώ.

Η νέα κρίση απειλεί να πλήξει νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανίες, με τους κλάδους που έχουν υψηλές ενεργειακές και μεταφορικές ανάγκες να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Κατασκευές, λιπάσματα, χημική βιομηχανία, γεωργία και αερομεταφορές αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κόστος, ενώ ενισχύονται οι φόβοι για νέες αναστολές λειτουργίας και απώλειες θέσεων εργασίας.

Άδειες αποθήκες φυσικού αερίου και σενάρια για έναν δύσκολο χειμώνα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων φυσικού αερίου, τα οποία βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το Bloomberg, η πληρότητα των αποθηκών βρίσκεται περίπου 15 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον πρόσφατο μέσο όρο, ενώ απέχει σημαντικά από τον στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για πληρότητα 90%.

Τα σενάρια που εξετάζουν οι ευρωπαϊκοί ενεργειακοί φορείς είναι ιδιαίτερα πιεστικά. Ένα από αυτά, το οποίο εκπονήθηκε από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου, προβλέπει ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ολοκληρώσει τον χειμώνα με πληρότητα αποθηκών μόλις 10%, εάν οι θερμοκρασίες αποδειχθούν χαμηλότερες από τις αναμενόμενες και οι διεθνείς αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παραμείνουν υπό πίεση.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απαιτούσε μείωση της ενεργειακής ζήτησης κατά 15%, ενώ η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, θα μπορούσε να δει τα αποθέματά της να εξαντλούνται έως τον Μάρτιο.

Ακόμη και αν ο φετινός χειμώνας ολοκληρωθεί χωρίς ακραίες ελλείψεις, η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων το επόμενο καλοκαίρι ενδέχεται να διατηρήσει την πίεση στην αγορά και κατά τη διάρκεια του 2027.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η αναπλήρωση των αποθηκών θα μπορούσε να παρατείνει τη στενότητα στην αγορά φυσικού αερίου.

Την ίδια στιγμή, οι μετεωρολογικές προβλέψεις εμφανίζονται σχετικά καθησυχαστικές, καθώς τα μοντέλα δείχνουν πιθανότητα ενός γενικά ήπιου χειμώνα. Ωστόσο, δεν αποκλείονται έντονες ψυχρές εισβολές, με τη διαταραχή της πολικής δίνης να δημιουργεί κινδύνους για τη βόρεια Ευρώπη, ακόμη και από τον Δεκέμβριο.

Επιπλέον, ένα κύμα ψύχους στην Ασία θα μπορούσε να εντείνει τον διεθνή ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία LNG, οδηγώντας τις τιμές ακόμη υψηλότερα.

Η κρίση στο Ιράν και η εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ

Καθοριστικός παράγοντας για την εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης είναι η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως.

Ο ουσιαστικός αποκλεισμός της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού έχει αποκαλύψει εκ νέου την ευαλωτότητα της Ευρώπης απέναντι στις διεθνείς αγορές και στις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Παρά τις προσπάθειες των τελευταίων ετών για διαφοροποίηση των προμηθευτών και ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.

Μάλιστα, από την 1η Ιανουαρίου τίθεται σε ισχύ η πλήρης απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG, γεγονός που αναμένεται να δημιουργήσει πρόσθετες ανάγκες προμήθειας. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Bloomberg, η ποσότητα που θα πρέπει να αντικατασταθεί αντιστοιχεί περίπου στο 15% των προμηθειών της ΕΕ ή σε ένα φορτίο LNG κάθε δύο ημέρες.

Η αύξηση των εισαγωγών από τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει καλύψει μέρος του κενού που άφησε η Ρωσία, ωστόσο δημιουργεί νέους προβληματισμούς για την ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης.

Όπως επισήμανε η υπουργός Ενέργειας της Σουηδίας, Έμπα Μπους, η Ευρώπη εξακολουθεί να αλλάζει την πηγή της ενεργειακής εξάρτησής της, χωρίς να έχει εξασφαλίσει ουσιαστική ανεξαρτησία από τις διεθνείς εξελίξεις.

Δισεκατομμύρια σε μέτρα στήριξης – Αυξάνεται η δημοσιονομική πίεση

Μπροστά στις αυξανόμενες τιμές, οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ενισχύσει σημαντικά τις παρεμβάσεις τους για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με στοιχεία του ευρωπαϊκού think tank Bruegel που επικαλείται το Bloomberg, οι δημοσιονομικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης προσεγγίζουν πλέον τα 35 δισ. ευρώ, έχοντας υπερτριπλασιαστεί από τον Ιούνιο.

Ωστόσο, σημαντικό μέρος των μέτρων δεν είναι επαρκώς στοχευμένο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ενθαρρύνει τη συνέχιση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, αντί να περιορίζει την ενεργειακή εξάρτηση.

Η Ισπανία αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο των σχετικών δαπανών, έχοντας διαθέσει από τον Μάρτιο περίπου 12 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση των αυξημένων ενεργειακών λογαριασμών.

Την ίδια ώρα, η Γαλλία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης των πολιτών και στη διαχείριση των δημοσιονομικών της ελλειμμάτων, ενώ η Ιταλία εξετάζει την επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την ηλεκτροπαραγωγή.

Η δυσκολία είναι κοινή για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: η επιδότηση της ενέργειας περιορίζει προσωρινά τις κοινωνικές πιέσεις, αλλά επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά, σε μια περίοδο κατά την οποία τα κρατικά χρέη παραμένουν υψηλά.

Φόβοι για νέα αποβιομηχάνιση – Το πρώτο λουκέτο στη Γερμανία

Οι επιπτώσεις της κρίσης έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στη λειτουργία ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της γερμανικής βιομηχανίας πορσελάνης Kahla Porzellan, η οποία έπειτα από 182 χρόνια λειτουργίας ετοιμάζεται να σταματήσει την παραγωγή της έως το τέλος του έτους.

Το μηνιαίο κόστος φυσικού αερίου έφτασε πρόσφατα έως και τις 180.000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 70% του λειτουργικού κόστους της επιχείρησης.

Το κλείσιμο της μονάδας αναμένεται να αφήσει χωρίς εργασία περίπου 100 εργαζομένους.

«Η πρόσφατη αύξηση του ενεργειακού κόστους ήταν σημαντική. Ήταν το τελευταίο καρφί στο φέρετρο», ανέφερε στο Bloomberg ο διαχειριστής αφερεγγυότητας της εταιρείας, Ρολφ Ρόμπαχ.

Ανάλογη ανησυχία καταγράφεται και στην Πολωνία, όπου η βιομηχανία λιπασμάτων ζητά άμεσες παρεμβάσεις για τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους.

Η νορβηγική Yara International, η οποία διαθέτει 21 εργοστάσια στην Ευρώπη, προειδοποίησε ότι εάν οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, το ενεργειακό κόστος της θα αυξηθεί κατά 450 εκατ. δολάρια σε ετήσια βάση για το τελευταίο τρίμηνο του έτους.

Η εταιρεία αναζητά, παράλληλα, τρόπους επέκτασης της παραγωγής της εκτός Ευρώπης, μεταξύ άλλων στο Τέξας, προκειμένου να περιορίσει την έκθεσή της στις ευρωπαϊκές τιμές ενέργειας.

Η Ελλάδα στο επίκεντρο των ανησυχιών για τη βιομηχανία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του Bloomberg στην ελληνική βιομηχανία και συγκεκριμένα στη Metlen Energy & Metals, η οποία λειτουργεί στην Ελλάδα τη μοναδική πλήρως καθετοποιημένη μονάδα παραγωγής αλουμινίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο γενικός διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της εταιρείας, Νίκος Κεραμίδας, επισημαίνει ότι τα προβλήματα ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας προϋπήρχαν της νέας ενεργειακής κρίσης και πλέον επιδεινώνονται.

Όπως ανέφερε, η ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν βρισκόταν σε ιδιαίτερα ευνοϊκή θέση ακόμη και πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, καθώς οι τιμές ενέργειας παρέμεναν υψηλές σε σύγκριση με άλλες διεθνείς αγορές.

Ο ίδιος ζητά μεγαλύτερη ευελιξία στους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, προκειμένου να δοθεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις νέες πιέσεις.

Μάλιστα, προειδοποίησε ότι χωρίς πρόσθετα μέτρα στήριξης είναι πιθανό να καταγραφούν και άλλα λουκέτα στην ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ενεργοβόρος βιομηχανία αποτελεί σημαντικό κομμάτι της παραγωγικής δραστηριότητας και της εξαγωγικής οικονομίας. Η παρατεταμένη διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα μπορεί να περιορίσει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων και να αυξήσει το κόστος παραγωγής.

Η ενέργεια μετατρέπεται σε πολιτικό πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις

Η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομία, αλλά αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη πολιτική διάσταση.

Οι αυξημένοι λογαριασμοί, το κόστος των καυσίμων και η επιβάρυνση του κόστους ζωής προκαλούν αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, από το Βερολίνο μέχρι το Μιλάνο και το Παρίσι.

Στη Γαλλία, η ενεργειακή ακρίβεια προστίθεται στις ήδη έντονες δημοσιονομικές και κοινωνικές πιέσεις, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου. Η κυβέρνηση καλείται να αποφύγει νέες γενικευμένες επιδοτήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να επιβαρύνουν περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά.

Στην Ιταλία, οι αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων οδήγησαν ακόμη και σε κινητοποιήσεις οδηγών φορτηγών, οι οποίοι απέκλεισαν δρόμους γύρω από τη Νάπολη και το λιμάνι της Μεσσήνης στη Σικελία.

Οι επιπτώσεις ήταν ιδιαίτερα αισθητές στις μεταφορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα, ενώ η ιταλική κυβέρνηση αναγκάστηκε να διαθέσει περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ σε φορολογικές ελαφρύνσεις για το ντίζελ και επιπλέον πόρους για τη στήριξη της γεωργίας και της αλιείας.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάζει το Bloomberg, η νέα ενεργειακή αναταραχή ενδέχεται να ενισχύσει την πολιτική δυσαρέσκεια, καθώς οι πολίτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις καθημερινές οικονομικές υποχρεώσεις τους.

Το μεγάλο στοίχημα της ενεργειακής αυτονομίας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, επιταχύνοντας την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας.

Ωστόσο, η μετάβαση απαιτεί χρόνο, ενώ οι σημερινές γεωπολιτικές εξελίξεις δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει ευάλωτη σε διαταραχές της παγκόσμιας αγοράς.

Η νέα κρίση επαναφέρει, έτσι, ένα ερώτημα που απασχολεί την Ευρώπη από το 2022: κατά πόσο μπορεί να διασφαλίσει προσιτή και σταθερή ενέργεια για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς να υπονομεύεται η βιομηχανική της παραγωγή.

Για ορισμένες επιχειρήσεις, πάντως, ο χρόνος πιέζει ήδη ασφυκτικά. Το ενδεχόμενο ενός ακόμη δύσκολου χειμώνα δεν αποτελεί απλώς μια απειλή για υψηλότερους λογαριασμούς, αλλά έναν επιπλέον παράγοντα που μπορεί να επιταχύνει τη μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων εκτός Ευρώπης.

Το Bloomberg περιγράφει μια ήπειρο που βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα ενεργειακή δοκιμασία, την ώρα που η βιομηχανική της βάση παραμένει ευάλωτη και οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα περιθώρια παρέμβασης. Το εάν ο χειμώνας θα αποδειχθεί διαχειρίσιμος ή θα οδηγήσει σε νέες αναταράξεις θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες, την πορεία του πολέμου και την ομαλοποίηση του διεθνούς ενεργειακού εφοδιασμού.