Οι δρόμοι προς τον πλούτο

Πώς χτίζεται ο πλούτος τον 21ο αιώνα; Υπάρχει ακόμη μία «συνταγή» ή οι δρόμοι προς την ευημερία είναι πλέον πολλοί και διαφορετικοί; Ακολουθούν σύντομες τοποθετήσεις από ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και επαγγελματικών διαδρομών. Επιχειρηματίες, επενδυτές, επιστήμονες, δημιουργοί, άνθρωποι της τεχνολογίας και του πολιτισμού ψηλαφούν το ερώτημα για το ποια θα είναι η πηγή πλούτου στο μέλλον και τον ρόλο που θα παίζουν η γνώση, το ρίσκο, η εργασία, οι σχέσεις, η τύχη ή η τεχνολογία. Άραγε, τελικά, υπάρχει ένας δρόμος προς τον πλούτο ή τόσοι όσοι και οι άνθρωποι;

Του Γιώργου Αλεξάκη

Τέσσερις, λοιπόν, διακεκριμένες προσωπικότητες από την επιστήμη και το επιχειρείν μιλούν στο περιοδικό «Αφορμή», απαντώντας στο ίδιο ερώτημα. Ο καθένας από τη δική του σκοπιά δίνει έναν οδικό χάρτη για το πώς «κλειδώνει» ο πλούτος για το μέλλον σε ένα περιβάλλον που αλλάζει αλλά που οι αξίες παραμένουν σταθερές. 

Πώς χτίζεται ο πλούτος στον 21ο αιώνα; Ένας οδικός χάρτης για τους «ναυτιλομένους» του μέλλοντος

Το μεγάλο ερώτημα που ακουμπά σε αξιακά φορτία αλλά και στοχεύσεις ζωής δεν είναι άλλο από τον πλούτο της ζωής με προβολή στο μέλλον. Κι αν κάποτε η απάντηση αναζητούνταν σε μια συγκεκριμένη «συνταγή» επιτυχίας, σήμερα η πραγματικότητα είναι σαφώς πιο σύνθετη, ειδικά αν λειτουργεί ως πυξίδα για το αύριο.

Άλλωστε, οι μεγάλες τεχνολογικές ανατροπές, η οικονομία της γνώσης, η παγκοσμιοποίηση, αλλά και οι νέες κοινωνικές προκλήσεις έχουν μεταβάλει όχι μόνο τους τρόπους με τους οποίους δημιουργείται η αξία, αλλά και την ίδια την έννοια του πλούτου.

Προφανώς, η οικονομική ευημερία εξακολουθεί να αποτελεί έναν σημαντικό στόχο, ωστόσο δεν αρκεί από μόνη της για να περιγράψει μια πραγματικά επιτυχημένη ζωή. Η γνώση, η καινοτομία, οι δεξιότητες, η υγεία, οι ανθρώπινες σχέσεις, η ελευθερία επιλογών, η δυνατότητα προσαρμογής και η κοινωνική προσφορά συνθέτουν πλέον ένα ευρύτερο και πιο ουσιαστικό πλαίσιο ευημερίας. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιακή οικονομία και οι διαρκείς αλλαγές αναδιαμορφώνουν καθημερινά τους κανόνες του παιχνιδιού, η δημιουργία πλούτου μοιάζει λιγότερο με έναν προκαθορισμένο προορισμό και περισσότερο με μια προσωπική διαδρομή.

Ξεφυλλίστε τον ΠΛΟΥΤΟ εδώ!

Με κοινό, λοιπόν, σημείο αναφοράς το ερώτημα «Οι δρόμοι προς τον πλούτο», τέσσερις διακεκριμένες προσωπικότητες από την επιστήμη, την εκπαίδευση και το επιχειρείν καταθέτουν τη δική τους οπτική, αποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική απάντηση. Αντίθετα, υπάρχουν διαφορετικές αφετηρίες, εμπειρίες και αξιακές προσεγγίσεις που συγκλίνουν σε μια κοινή διαπίστωση: ο πλούτος του μέλλοντος δεν οικοδομείται μόνο πάνω στο κεφάλαιο, αλλά κυρίως πάνω στον άνθρωπο.

Μέσα από τέσσερις σύντομες αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις, οι συνομιλητές μας αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις της ίδιας πραγματικότητας. Η ιατρική δεοντολογία υπενθυμίζει ότι η αξία δεν ταυτίζεται με τον πλουτισμό. Η ανθρωπιστική παιδεία προβάλλει ως η ασφαλέστερη πυξίδα σε έναν κόσμο ψηφιακών ψευδαισθήσεων. Η συνεχής επένδυση στη γνώση και στις δεξιότητες αναδεικνύεται σε βασικό παραγωγικό κεφάλαιο της εποχής μας, ενώ η ελευθερία της κίνησης, η πρόσβαση στις ευκαιρίες και η αξιοποίηση της τεχνολογίας συνθέτουν μια νέα αντίληψη για την ευημερία.

Τέσσερις διαφορετικές φωνές, τέσσερις διαφορετικές διαδρομές, ένας κοινός προβληματισμός: τελικά, οι δρόμοι προς τον πλούτο είναι πολλοί, όμως όλοι περνούν μέσα από αξίες που παραμένουν διαχρονικές, ακόμη κι όταν ο κόσμος γύρω μας αλλάζει με πρωτόγνωρη ταχύτητα.

Ιπποκρατική Ιατρική και πλουτισμός 

Ο Παναγιώτης Μπεχράκης [MD, PhD (McGill), FCCP, Πνευμονολόγος, Εντατικολόγος – Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, Πρόεδρος European Network for Smoking and Tobacco Prevention ENSP, Πρόεδρος Επιστημονικής Επιτροπής Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, τ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Αθηνών & Harvard] στέκεται σε μια αρχέγονη και δομική για τον άνθρωπο σχέση, που αφορά εν τέλει την ίδια τη ζωή και βέβαια το πολυτιμότερο αγαθό, την υγεία. Όπως τονίζει:

«Η Ιπποκρατική Ιατρική, ως επιστήμη και τέχνη, προβληματίζεται σήμερα έντονα από τη νοσηρή αντίληψη του αξιακού μας συστήματος, όπου ο πλούτος ιεραρχείται ως πρωτεύον αγαθό και ο πλουτισμός έχει σχεδόν καθιερωθεί σε αυτοσκοπό κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας.

Η εγχρήματη αμοιβή του ιατρού από τον ασθενή του είναι διαχρονικά μια λεπτή διαδικασία, υποκείμενη σε αυστηρή κριτική ορίων και προθέσεων. Στοιχείων, δηλαδή, που διαστέλλουν  τον έντιμο βιοπορισμό από τη στόχευση του πλούτου, καθώς και τη σεμνή ιατρική πρακτική από το κίνητρο του πλουτισμού.

Όρια και πρόθεση καθορίζουν την προαιώνια σχέση ιατρού – αρρώστου, η οποία αποτελεί την πεμπτουσία της Ιπποκρατικής Ιατρικής, καθώς μετατρέπει την ιατρική γνώση σε ιατρική πράξη, στην υπηρεσία του υπέρτατου αγαθού της υγείας.

Πόσο, όμως, είναι εφικτό, η κλασική σχέση ιατρού – αρρώστου να μολύνεται από τον ιό της απληστίας και να υιοθετεί την κοινωνική νόσο του πλουτισμού ως δήθεν στόχευση της Ιατρικής; Και με βάση ποιο αξιακό στερέωμα είναι δυνατόν ο ασθενής να αποτελεί αντικείμενο πλουτισμού του γιατρού στον οποίο εμπιστεύεται την υγεία του;

Η Ιατρική, εξ ορισμού, δεν είναι και δεν μπορεί να μετατραπεί σε λεωφόρο πλουτισμού χωρίς να αποποιηθεί την κλασική της ταυτότητα. Ο Ιπποκράτης, σε ελεύθερη ερμηνεία, διδάσκει: “Ο αγαθός ιατρός δεν επιδιώκει το κέρδος, αλλά την επιτυχή θεραπεία και την καλή φήμη που απορρέει από αυτήν”.

Το να περπατάς στον δρόμο και να σου σφίγγουν θερμά το χέρι άνθρωποι που κάποτε βοήθησες είναι ο υπέρτατος πλούτος της Ιατρικής. Αυτόν τον πλουτισμό θερμά προτείνω σε κάθε νέο γιατρό».

Deep human vs deep fake… «Μάθε τον άνθρωπο»

Από την πλευρά του, ο Μάνος Παπαδημητρίου, Φιλόλογος- Ιστορικός, Διευθυντής Σπουδών στον Όμιλο Προτύπων Φροντιστηρίων Νους, τονίζει τη σημασία του αξιακού οπλισμού της ψυχής και του νου από τα «έρμα» των κλασικών σπουδών:

Όπως σημειώνει: «Στην εποχή των πολλαπλών και αντικρουόμενων μηνυμάτων, ο αποπροσανατολισμός ειδικά των νεότερων μοιάζει φυσιολογική κατάληξη της διαρκούς έκθεσης στην ψηφιακή πραγματικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δεξιότητες που καλλιεργούνται μέσω μιας επαρκούς ανθρωπιστικής εκπαίδευσης αποτελούν ίσως τον μόνο ακατάβλητο συνοδοιπόρο στη μοναχική πορεία ανάμεσα στις συνεχείς διανοητικές και συναισθηματικές “σειρήνες” του κυβερνοχώρου και του σύγχρονου τεχνικού πολιτισμού: ηθική κρίση, κριτική σκέψη, συναισθηματική νοημοσύνη, διαπολιτισμική επικοινωνία, ικανότητα σύνθεσης δεδομένων (data story telling), διαχείριση ασάφειας και πολυπλοκότητας οδηγούν με περισσότερη ασφάλεια στην ενημερωμένη αλλά ανεπηρέαστη λήψη αποφάσεων που παράγουν πλούτο, αφενός, και είναι αποδεκτές από όσους επηρεάζουν, αφετέρου. Το ποθούμενο όφελος αυτών των εφοδίων  μπορεί να ποικίλει μεταξύ ενός συνόλου εκλεπτυσμένων τουριστικών υπηρεσιών, του σχεδιασμού και της παραγωγής ψυχαγωγικών προϊόντων, όπως ταινίες ή βιντεοπαιχνίδια, της κατάστρωσης μια επιτυχημένης εκστρατείας marketing στην οποία θα κυριαρχούν η κατανόηση των ανθρώπινων αναγκών και η πρωτοτυπία. Επομένως, η σφαιρική γνώση του κόσμου από τον οποίο προερχόμαστε και αυτού που μας περιβάλλει, οι ισορροπημένες σχέσεις που βασίζονται στην αλληλοκατανόηση και στον αλληλοσεβασμό ανεξαρτήτως διαφορών, η χρήση της τεχνολογίας ως εργαλείο και όχι ως το πλαίσιο για μια εικονική ζωή είναι η απάντηση σε έναν κόσμο που μας… στενεύει ολοένα και περισσότερο. Το αντίδοτο σε όσα μας περιορίζουν, λοιπόν, το απόσταγμα των σκέψεων και αυτών που μας ανήκουν συμπυκνώνεται στο «”μάθε τον άνθρωπο”»!

Ο σύγχρονος πλούτος δημιουργείται. Δεν κληρονομείται. 

Η Ελένη Νικολαΐδου, Chief Corporate Development Officer, PeopleCert, σημειώνει ότι πλέον δεν υπάρχει ένα βασικό εγχειρίδιο για τον πλούτο του μέλλοντος, αλλά μια βασική αρχή που έχει να κάνει με τη θέληση του καθενός και κάθε μίας να εξελίσσεται αλλά και να ονειρεύεται. Όπως λέει:

«Στον 21ο αιώνα, έχει καταρριφθεί ο μύθος της “μίας συνταγής πλούτου”, ενώ στις αναπτυγμένες κοινωνίες έχει εξελιχθεί και ο ίδιος ο ορισμός του.

Αν επικεντρωθούμε στην οικονομική ευημερία, στις αρχές του 20ού αιώνα η πλειονότητα του μεγάλου πλούτου προερχόταν από την κληρονομιά. Σήμερα, το 67% των δισεκατομμυριούχων παγκοσμίως είναι αυτοδημιούργητοι. Παράλληλα, ενώ πριν από έναν αιώνα οι πολυτιμότερες εταιρείες αντλούσαν την αξία τους από τη γη, τη βιομηχανία και την ενέργεια, σήμερα οι 9 από τις 10 μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο δραστηριοποιούνται στην τεχνολογία και δημιουργήθηκαν μέσα στις τελευταίες πέντε δεκαετίες.

Η μετάβαση αυτή σηματοδοτεί μια βαθύτερη αλλαγή: αν ο 20ός αιώνας ανήκε στο φυσικό κεφάλαιο, ο 21ος ανήκει στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Η μεγαλύτερη πηγή πλούτου δεν είναι πλέον το κεφάλαιο που κατέχουμε, αλλά οι δυνατότητες που καλλιεργούμε. Άνθρωποι με όραμα, που μαθαίνουν διαρκώς, αναπτύσσουν νέες δεξιότητες, συνεργάζονται και εμπνέουν τους άλλους, είναι εκείνοι που δημιουργούν πραγματική αξία.

Ταυτόχρονα, ο ίδιος ο ορισμός του πλούτου έχει διευρυνθεί. Μετά από ένα συγκεκριμένο επίπεδο εισοδήματος, η ποιότητα ζωής εξαρτάται όλο και περισσότερο από την υγεία, τις σχέσεις, τον σκοπό, την προσωπική εξέλιξη και την ελευθερία επιλογών. Γι’ αυτό πιστεύω ότι ο δρόμος προς τον πλούτο δεν είναι ίδιος για όλους. Ο καθένας ορίζει τις δικές του προτεραιότητες και χαράζει τη δική του πορεία. Υπάρχει όμως ένα κοινό σημείο εκκίνησης: η συνεχής επένδυση στον εαυτό μας.

Όπως μου λένε οι γονείς μου από παιδί: “Όλα μπορεί να τα χάσεις. Τις γνώσεις σου, όμως, δεν μπορεί να σου τις πάρει κανείς”. Αν έπρεπε, λοιπόν, να δώσω μία συμβουλή σε έναν νέο άνθρωπο, θα ήταν: “Να επενδύεις διαρκώς στις δεξιότητές σου και να επιδιώκεις την ουσιαστική αναγνώρισή τους. Σήμερα, η γνώση αποκτά πραγματική αξία όταν μετατρέπεται σε δεξιότητα και η δεξιότητα αποκτά ουσιαστική δύναμη όταν αναγνωρίζεται, πιστοποιείται και μπορεί να αξιοποιηθεί στην πράξη. Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, αυτό είναι το ισχυρότερο προσωπικό σου κεφάλαιο. Κάπως έτσι, η σοφία των γονιών μου μετατρέπεται σε στρατηγική ζωής και γίνεται το διαβατήριό σου για τη ζωή που ονειρεύεσαι”».

Να κινείσαι, να εργάζεσαι και να ζεις χωρίς περιττούς περιορισμούς.

Η Borana Siljanovski, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Let’s drive, από την πλευρά της, στέκεται στην προσβασιμότητα σε πολλαπλές επιλογές ως βασική προϋπόθεση βελτίωσης και ευημερίας. Έτσι, αναφέρει:

«Ο πλούτος στον 21ο αιώνα δεν έχει μία μόνο διαδρομή. Δεν μετριέται αποκλειστικά με οικονομικούς όρους, αλλά και με την ποιότητα των εμπειριών, την ελευθερία επιλογών και την πρόσβαση σε ευκαιρίες. Για μένα, πραγματικός πλούτος σημαίνει να μπορείς να κινείσαι, να εργάζεσαι, να ταξιδεύεις και να ζεις χωρίς περιττούς περιορισμούς.

Η γνώση παραμένει το σημαντικότερο κεφάλαιο, όμως σήμερα αποκτά αξία όταν συνδυάζεται με προσαρμοστικότητα, συνεργασία και έξυπνη αξιοποίηση της τεχνολογίας. Το ρίσκο είναι απαραίτητο για την πρόοδο, αλλά χρειάζεται να βασίζεται σε δεδομένα, σχέδιο και συνεχή μάθηση. Οι ανθρώπινες σχέσεις, η εμπιστοσύνη και η συνέπεια είναι εξίσου πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία, γιατί δημιουργούν ευκαιρίες που καμία τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει.

Μια επιτομή όλων αυτών βλέπουμε και στον χώρο της κινητικότητας. Εκεί, η ελευθερία μετακίνησης αποτελεί προϋπόθεση για μια καλύτερη ζωή. Ο δρόμος, λοιπόν, για τον πλούτο μπορεί να χτιστεί με την πρόσβαση, στο μέλλον, σε προσιτές, ευέλικτες και ψηφιακά απλές υπηρεσίες μετακίνησης. Όλα τούτα κάνουν την καθημερινότητα πιο λειτουργική, αναβαθμίζουν τη συνολική ταξιδιωτική εμπειρία και επιτρέπουν σε περισσότερους ανθρώπους να συμμετέχουν ισότιμα στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

Στο φόντο αυτό, εάν έπρεπε να δώσω μία μόνο συμβουλή σε έναν νέο άνθρωπο, θα ήταν να επενδύει διαρκώς στον εαυτό του και να επιλέγει εμπειρίες που διευρύνουν τους ορίζοντές του. Ο πλούτος δεν είναι ένας κοινός προορισμός για όλους, αλλά η δυνατότητα να δημιουργείς τη δική σου πορεία, με ελευθερία, γνώση και ουσιαστικές επιλογές».