Αναγέννηση και αντιγήρανση στα… λόγια

Το “The Lancet” ιδρύθηκε το 1823 και συγκαταλέγεται στα πιο έγκυρα ιατρικά περιοδικά του κόσμου. Όταν εμφανίστηκαν θεραπείες που υπόσχονταν νεότητα και αναγέννηση δεν τις υιοθέτησε, τις αντιμετώπισε όπως κάθε μεγάλη υπόσχεση χωρίς απόδειξη, με επιφύλαξη, λίγο σκωπτικά ζητώντας… έλεγχο.

Το 1889 ο φυσιολόγος Charles-Édouard Brown-Séquard δοκίμασε στον εαυτό του εκχυλίσματα από όρχεις ζώων και έγραψε ότι ένιωσε πιο δυνατός και πιο ζωηρός. Το Lancet δημοσίευσε την εμπειρία, δεν την ονόμασε «ελιξίριο». Κατέγραψε απλώς ένα προσωπικό πείραμα σε μια εποχή που άρχιζε το ενδιαφέρον για τις ορμόνες. Μια προσωπική αίσθηση αναζωογόνησης δεν ήταν γι αυτό επιστημονική απόδειξη. Αργότερα όλοι μιλησαν για προσδοκίες και τίποτε παραπάνω.

Στις αρχές του 20ού αιώνα εμφανίστηκαν και χειρουργικές «θεραπείες νεότητας». Ο Αυστριακός Eugen Steinach πρότεινε μια επέμβαση κοντά στη βαζεκτομή, απολίνωση του σπερματικού πόρου, με τον ισχυρισμό ότι θα ξαναέδινε ανδρική δύναμη και ζωτικότητα. Το Lancet δημοσίευσε σχετικά κείμενα το 1923 και το 1924. Δεν πανηγύρισε, επεσήμανε ότι τα αποτελέσματα είναι δύσκολο να κριθούν αντικειμενικά. Την ίδια εποχή ο Serge Voronoff μεταμόσχευε σε άνδρες ιστούς από όρχεις πιθήκου και διαφήμιζε ότι μπορεί να γυρίσει το ρολόι της ηλικίας πίσω κατά δεκαετίες. Η ιατρική ιστορία δεν δικαίωσε αυτούς τους ισχυρισμοούς.

Για δεκαετίες το περιοδικό μιλούσε για τα γηρατειά κυρίως ως κατάσταση καρδιάς, επιβάρυνση από καρκίνο, εμφάνιση άνοιας και αναπηρίες. Τον Νοέμβριο του 2015, στο eBioMedicine του ίδιου ομίλου, δημοσιεύτηκε κύριο άρθρο με τίτλο Increasing Healthspan: Prosper and Live Long, δηλαδή «περισσότερα χρόνια με υγεία». Οι συντάκτες έγραφαν ότι οι άνθρωποι ονειρεύονται την Πηγή της Νεότητας ότι τα πειράματα σε ζώα έφεραν και πραγματικές ενδείξεις και υπερβολές, ότι η γήρανση ίσως μπορεί να επηρεαστεί βιολογικά αλλά ότι το «μαγικό χάπι αντιγήρανσης» είναι επιστημονικά και ηθικά αμφίβολο. Το σωστό στοίχημα, έλεγαν, είναι περισσότερα χρόνια χωρίς βαριά νόσο. Το 2017 κυκλοφόρησε διαδικτυακά, και το 2018 σε τεύχος του Lancet, μια μεγάλη έκθεση για τα βλαστοκύτταρα και την αναγεννητική ιατρική, με επικεφαλής τον Giulio Cossu. Το κείμενο έλεγε δύο πράγματα ταυτόχρονα. Πρώτον, υπάρχει αναγεννητική ιατρική όπως μεταμόσχευση μυελού των οστών, μηχανική ιστών, γονιδιακή θεραπεία. Δεύτερον, η κακή επιστήμη, οι υπερβολικές ελπίδες και οι ιδιωτικές κλινικές χωρίς επαρκή απόδειξη απειλούν το πεδίο.

Το 2020 ιδρύθηκε το The Lancet Healthy Longevity, δηλαδή «Υγιής μακροζωία». Η θέση του είναι απλή, η γήρανση αφορά σε όλους, αλλά το να σημαίνουν τα γεράματα αρρώστια δεν είναι υποχρεωτικό. Το περιοδικό δεν μιλά για επιστροφή στα 25. Ζητά περισσότερα χρόνια με λειτουργία, αυτονομία και λιγότερη βαριά νόσο. Το 2022, στο ίδιο περιοδικό, εξετάστηκαν φάρμακα που στα ζώα μειώνουν τα λεγόμενα γερασμένα κύτταρα. Η ιδέα θεωρήθηκε σοβαρή. Οι ανθρώπινες δοκιμές όμως ήταν λίγες και οι παρενέργειες σε μεγάλο βαθμό… άγνωστες. Το 2023, στο The Lancet Diabetes & Endocrinology, εξετάστηκαν τρεις υποψήφιοι δρόμοι, καταστολή του άξονα αυξητικής ορμόνης–IGF-1, περιορισμός της διατροφής και μετφορμίνη. Στα ζώα υπάρχουν κοινά μονοπάτια που σχετίζονται με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Στον άνθρωπο η μετάφραση αυτών των ευρημάτων παραμένει… ανοιχτή. Η μετφορμίνη ενδιαφέρει ως φάρμακο προς έρευνα, όχι ως αποδεδειγμένο ελιξίριο.

Τον Σεπτέμβριο του 2025, στο κεντρικό Lancet, η βιολόγος Linda Partridge έκρινε το βιβλίο Super Agers του καρδιολόγου Eric Topol. Υποστήριξε την τεκμηριωμένη γραμμή για πρόληψη διαβήτη, καρδιοπάθειας, καρκίνου και νευροεκφύλισης, καλύτερος τρόπος ζωής και αναγνώριση των κοινωνικών ανισοτήτων. Δεν επικύρωσε ιδιωτικές κλινικές «αναγέννησης». Την ίδια χρονιά, στο The Lancet Healthy Longevity, δημοσιεύτηκε ότι η χαμηλή δόση ασπιρίνης δεν χαρίζει υγιή μακροζωία σε ηλικιωμένους που ξεκίνησαν υγιείς. Τον Απρίλιο του 2026, πάλι στο The Lancet Healthy Longevity, μια ανασκόπηση 44 μελετών σε 145.465 ανθρώπους έδειξε ότι περισσότερη σωματική δραστηριότητα σχετίζεται με ελαφρά χαμηλότερη βιολογική ηλικία σε ορισμένα «ρολόγια» του DNA. Οι ίδιοι οι συγγραφείς τόνισαν ότι τα δεδομένα είναι κυρίως φωτογραφία μιας στιγμής, όχι απόδειξη ότι η άσκηση από μόνη της αντιστρέφει τη γήρανση. Ζήτησαν ισχυρότερα στοιχεία από μακροχρόνιες μελέτες. Η πιο θετική πρόσφατη ένδειξη του ομίλου Lancet για επιβράδυνση της βιολογικής ηλικίας είναι η κίνηση και η άσκηση και αυτή με επιφύλαξη.

Η γραμμή ενημέρωσης από το πιο αξιόπιστο ιατρικο περιοδικό του κόσμου για την αντιγήρανση είναι σταθερή από τον 19ο αιώνα. Το 1889 κατέγραψε το πείραμα με εκχυλίσματα όρχεων χωρίς να το βαφτίσει θαύμα. Το 1923 και το 1924 αντιμετώπισε με επιφύλαξη τις επεμβάσεις «νεότητας». Το 2018 προειδοποίησε για κλινικές βλαστοκυττάρων χωρίς επαρκή απόδειξη. Το 2025 έδειξε ότι η ασπιρίνη δεν χαρίζει υγιή μακροζωία. Το 2026 έβαλε την άσκηση πάνω από τους ορούς, χωρίς να την ονομάσει θαύμα. Δεν είπε ότι τα γηρατειά μετατρέπονται σε νιάτα. Είπε κάτι πιο λιτό και πιο χρήσιμο, μίλησε για περισσότερα λειτουργικά χρόνια. Και ότι όποιος διαφημίζει την επιστροφή στη νεότητα ως ιατρικό γεγονός ζητά πίστη εκεί όπου η επιστήμη ζητά δοκιμή και… τεκμηρίωση.

Σφοδρή αντιπαράθεση γιατρών-υπουργείου Υγείας για τον θάνατο Μαζωνάκη