«Οι εισακτέοι δεν θα ξεπερνούν τις 50 χιλιάδες για όλα τα Ελληνικά Πανεπιστήμια ήδη από του χρόνου»! – «Καμπανάκι» πρύτανη του ΑΠΘ για το δημογραφικό

Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης για το μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα εστίασε στην ομιλία του ο Πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καθηγητής Κυριάκος Αναστασιάδης, κατά την τελετή για την 61η επέτειο από την ίδρυση του Πανεπιστημίου Πατρών.

Ο Πρύτανης του ΑΠΘ περιέγραψε μια πραγματικότητα που αλλάζει γοργά για τα ελληνικά Πανεπιστήμια. Σύμφωνα με τον κ. Αναστασιάδη, ήδη από την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά οι εισακτέοι δεν θα ξεπερνούν τις 50.000 σε όλα τα ελληνικά Πανεπιστήμια, αριθμός που σηματοδοτεί μια από τις μεγαλύτερες συρρικνώσεις στη σύγχρονη εκπαιδευτική ιστορία της χώρας.

Το δημογραφικό και οι επιπτώσεις στα Ιδρύματα

Ο Πρύτανης παρέθεσε συγκεκριμένα στοιχεία. Από τις 119.000 γεννήσεις του 2010, η Ελλάδα έπεσε στις 84.000 το 2020· και αυτή η καμπύλη συνεχίζει να βαίνει καθοδικά. Παράλληλα, ο συνολικός αριθμός μαθητών, που πριν από 15 χρόνια έφτανε το 1,5 εκατομμύριο, αναμένεται το 2035 να περιοριστεί σε περίπου 1 εκατομμύριο, μισό εκατομμύριο λιγότερους νέους ανθρώπους στα σχολεία.

«Όλες οι δημογραφικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι Έλληνες φοιτητές βαίνουν μειούμενοι —οι εισακτέοι δεν θα ξεπερνούν τις 50 χιλιάδες για όλα τα Ελληνικά Πανεπιστήμια ήδη από του χρόνου. Δεν θα έπρεπε να αποτελεί έκπληξη: το 2010 είχαμε 119.000 γεννήσεις που έπεσαν στις 84.000 το 2020. Το 2010 είχαμε ενάμιση εκατομμύριο μαθητές το χρόνο. Το 2035 το σύνολο των μαθητών στα σχολεία μας θα φτάνει ίσα-ίσα το ένα εκατομμύριο. 500.000 χιλιάδες λιγότεροι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Κατά τη γνώμη μου —και τώρα πλέον, σύμφωνα με το στρατηγικό σχέδιο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου—, η απάντηση θα πρέπει να είναι δυναμική —να επικοινωνήσουμε όσα κρατάμε κρυμμένα, εντός των τοίχων, ακόμα και από τους συναδέλφους μας σε άλλο Τμήμα ή Σχολή του ίδιου μας του Πανεπιστημίου. Να επικοινωνήσουμε τα κορυφαία μας επιτεύγματα, τα σπουδαία προγράμματα σπουδών μας, το ιστορικό μας βάθος, τους διακεκριμένους Καθηγητές, ερευνητές και αποφοίτους μας, να εκθέσουμε, δηλαδή, στην παγκόσμια σκηνή τα πραγματικά άξια Πανεπιστήμια μας στον κόσμο και να προσελκύσουμε φοιτητές σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα, να τους καλέσουμε να σπουδάσουν κοντά μας και να διακριθούν στα γνωστικά πεδία και τις σταδιοδρομίες που επιθυμούν», συμμλήρωσε.

Για την Ψηφιακή Μετάβαση υπογράμμισε ότι: « Η ψηφιακή εποχή δεν απειλεί το Πανεπιστήμιο, το μεταμορφώνει. Ψηφιακή μετάβαση, λοιπόν. Άλλη μια κρυμμένη δύναμη των Πανεπιστημίων μας. Θα το καταλάβετε με ένα μικρό ανέκδοτο αυτών των τελευταίων εβδομάδων στο Αριστοτέλειο. Ποια Σχολή νομίζετε ότι ενέταξε σε εντυπωσιακά μεγάλο βαθμό την αμφίδρομη εκπαίδευση με generative agents; Αν πάει ο νους σας στο Πολυτεχνείο, κάνετε λάθος. Είναι η Νομική. Και αν η Νομική μπορεί να συμπληρώνει, όχι τη γραμματεία της αλλά την ίδια τη διδασκαλία της, με ψηφιακή, έξυπνη, πραγματικά προαγωγική για τις γνώσεις και το μυαλό των φοιτητών της τεχνητή νοημοσύνη, τι θα μπορούσε να πετύχει η Ιατρική σας».

Αναφορικά με την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας και τη συντήρηση των υποδομών ο κ. Αναστασιάδης εξέφρασε την άποψη ότι, «θα χρειαστεί επίσης να αξιοποιήσουμε την μεγάλη υλική και άυλη περιουσία των Πανεπιστημίων μας για να συντηρούμε και να εκσυγχρονίζουμε τις υποδομές που μας εμπιστεύτηκε η ελληνική Πολιτεία. Όπως είπα πρόσφατα στον Πρωθυπουργό της χώρας, αυτό που ζητάμε από την Κυβέρνηση δεν είναι να δώσει, αλλά να αφαιρέσει. Να αφαιρέσει τα εμπόδια που θα βρεθούν στο δρόμο που ανοίγεται μπροστά μας. Το δημόσιο Πανεπιστήμιο σήμερα βρίσκεται συχνά εγκλωβισμένο ανάμεσα στην έλλειψη πόρων, στη γραφειοκρατία και στην υπερρύθμιση. Η οικονομική του στήριξη πρέπει να είναι επαρκής, σταθερή και προβλέψιμη, ακόμη πιο σημαντική όμως είναι η αυτονομία του, η ευελιξία στη διαχείριση ερευνητικών κονδυλίων, στη διάδραση με την αγορά, στην ταχύτερη αξιοποίηση της καινοτομίας προς όφελος της κοινωνικής κινητικότητας, της τοπικής και εθνικής ανάπτυξης».

«Τα μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα ενδέχεται να φέρουν επενδύσεις και νέες ιδέες, να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό και τη διεθνή παρουσία της χώρας», υπογράμμισε ο κ. Αναστασιάδης αναφορικά με τα μη κρατικά Πανεπιστήμια.

«Αλλά κανένα δε μπορεί να υποκαταστήσει τη δική μας δημόσια αποστολή: να δείχνουμε τον δρόμο της κοινωνικής ευημερίας, να καθιστούμε τη γνώση δημόσιο αγαθό χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς ιδιοτέλεια. Ο κίνδυνος, λοιπόν, δεν είναι τα λεγόμενα ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Ο κίνδυνος είναι να γίνουμε εμείς, τα δημόσια Πανεπιστήμια, ουραγοί των εξελίξεων. Η απάντηση μας επομένως δεν πρέπει να είναι αμυντική, αλλά, αντίθετα, ένα άλμα προς τα εμπρός. Η απάντηση μας πρέπει να είναι η αναδιαμόρφωση του δημόσιου Πανεπιστημίου σε σύγχρονο, δημιουργικό, διεθνώς αξιόπιστο, ελεύθερο, ποιοτικό, κοινωνικά χρήσιμο και εθνικά αναγκαίο. Η παγκόσμια εμπειρία δείχνει ότι τα ιδιωτικά ιδρύματα συμβάλουν ουσιαστικά στην κοινωνική συνοχή και στην ανάπτυξη μόνο όπου τα δημόσια Πανεπιστήμια είναι επαρκώς χρηματοδοτημένα, ισχυρά και σεβαστά ως κεντρικοί πυλώνες του εθνικού συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης», εξήγησε.

Ο Πρύτανης του ΑΠΘ τόνισε ότι ο εκσυγχρονισμός δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την ενίσχυση της δημιουργικότητας των νέων επιστημόνων και την καλλιέργεια ενός περιβάλλοντος που προάγει την αριστεία. Η στενή σύνδεση της πανεπιστημιακής γνώσης με την κοινωνία και την παραγωγή αναδεικνύεται ως κρίσιμη προϋπόθεση, με στόχο να μετατραπούν οι ερευνητικές ιδέες σε πραγματικά εργαλεία ανάπτυξης.

Ο κ. Αναστασιάδης στην διάρκεια της ομιλίας του σημείωσε ότι, για την αναδιαμόρφωση των Πανεπιστημίων , όλα έχουν σημασία και ιεράρχησε ρα σημαντικότερα:

• Ενίσχυση της δημιουργικότητας των νέων επιστημόνων, καλλιέργεια της αριστείας και προαγωγή της καινοτομίας σε άμεση σύνδεση με την κοινωνία και την παραγωγή.
• Ψηφιακή μαθησιακή κουλτούρα και υποδομές —η ψηφιακή εκπαίδευση, η ηλεκτρονική εξεταστική, τα εικονικά εργαστήρια επιτρέπουν την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και των μεταγνωστικών δεξιοτήτων.
• Συνέργειες με τον ιδιωτικό τομέα και με τοπικούς και εθνικούς φορείς σε κρίσιμους τομείς, όπως η ανθεκτικότητα, ο πολιτισμός και η παραγωγικότητα της κοινωνίας μας.
• Δημοκρατία —το δημόσιο Πανεπιστήμιο πρέπει να παραμείνει χώρος ελεύθερης έκφρασης, σεβασμού της διαφορετικής άποψης και συμμετοχής στο διάλογο, στη σύνθεση θέσεων και στην αντιπροσωπευτικότητα.
• Ισότητα ευκαιριών —η φοιτητική μέριμνα, οι υποτροφίες, η κάθε μορφής στήριξη των ευάλωτων ομάδων δεν είναι μόνο ο δείκτης της ευαισθησίας μας, είναι κυρίως θεμέλιο της αξιοκρατίας και της αριστείας.

«Όσο το δημόσιο Πανεπιστήμιο καταφέρνει να εμπνέει και να εφοδιάζει με χρήσιμα εργαλεία αυτές τις γενιές, τόσο πιο ζωντανό θα είναι το παρόν του, τόσο πιο ασφαλές θα γίνεται το μέλλον του. Σε αυτό το γοργά εναλλασσόμενο παρόν και μέλλον, το δημόσιο Πανεπιστήμιο παραμένει το προνομιακό πεδίο όπου η γνώση συναντά τη δημοκρατία, όπου η επιστήμη συναντά την ισότητα, όπου η ελπίδα συναντά την ευκαιρία. Κάθε φορά που το παιδί μια ασθενέστερης οικονομικά ή λιγότερο μορφωμένης οικογένειας, περνά το κατώφλι μας, σπουδάζει κοντά μας και αποφοιτά υπερήφανο για την εξέλιξη του, η ελληνική κοινωνία κάνει ένα βήμα πιο μπροστά. Αυτό το βήμα πιο μπροστά είναι ο ρόλος του δημόσιου Πανεπιστημίου. Αυτή είναι η κρυφή, η μεγάλη δύναμη του δημόσιου Πανεπιστημίου. Και αυτό είναι το εθνικό μας καθήκον», κατέληξε.