Aπ. Τζιτζικώστας: Στόχος η μεταποίηση να συνεισφέρει τουλάχιστον το 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ μέσα στα επόμενα 10 χρόνια

Στο… πανί παρουσίασε τον έναν αιώνα παρουσίας του στην οικονομία της Θεσσαλονίκης το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης (ΒΕΘ), με την ειδική προβολή στο Βασιλικό Θέατρο του θεματικού ντοκιμαντέρ «100 Χρόνια ΒΕΘ», σε παραγωγή της γνωστής τηλεοπτικής εκπομπής «Μηχανή του Χρόνου» και του δημιουργού της, του δημοσιογράφου Χρίστου Βασιλόπουλου.

Στην εκδήλωση έδωσαν, μεταξύ άλλων, το «παρών» ο Ευρωπαίος Επίτροπος βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, Απόστολος Τζιτζικώστας, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, ο δήμαρχος Πυλαίας Χορτιάτη, Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, ο δήμαρχος Βόλβης, Διαμαντής Λιάμας, οι βουλευτές Θεόδωρος Καράογλου, Φάνης Παππάς, Δημήτρης Κούβελας και Δημήτρης Βαρτζόπουλος, οι αντιπεριφερειάρχες της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Πάρις Μπίλιας και Μελίνα Δερμετζοπούλου, οι μητροπολίτες Θεσσαλονίκης, Θεόφιλος, και Νεαπόλεως-Σταυροπόλεως, Βαρνάβας, ο πρόεδρος του ΕΕΘ, Κυριάκος Μερελής, η πρόεδρος του ΣΒΕ, Λουκία Σαράντη, καθώς και άλλα στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης και εκπρόσωποι επιμελητηρίων και του του πολιτικού, στρατιωτικού και επιχειρηματικού κόσμου. Βαρναβας, Φιλοθεος.

«Είναι ένα ντοκιμαντέρ με πολλή αγάπη και κόπο»

Σε δήλωσή του, ο κ. Αγγελούδης τόνισε ότι η ιστορία του ΒΕΘ είναι συνυφασμένη με την ανάπτυξη της πόλης. «Όταν πριν από τέσσερις δεκαετίες άρχισε να υπάρχει μία οικονομική ύφεση, που αποτυπώνεται πολύ έντονα σε κάποιες στιγμές στην οικονομία της πόλης μας, αυτή συνέπεσε με την υποχώρηση της βιοτεχνίας. Αυτή, λοιπόν, την ιστορία το Επιμελητήριο την έχει αποτυπώσει με έναν τρόπο ιδιαίτερα εύγλωττο. Νομίζω πως είναι ένα καλό μάθημα και μήνυμα πώς μπορούμε να ανατάξουμε την ανάπτυξη της πόλης», πρόσθεσε.

Από τη μεριά του, ο πρόεδρος του ΒΕΘ, Μάριος Παπαδόπουλος, έκανε λόγο για μία εξαιρετική μέρα, «τη μέρα της ολοκλήρωσης του εορτασμού των 100 χρόνων του ΒΕΘ μετά την περσινή μας κυκλική εκδήλωση. Ερχόμαστε να δούμε ένα ντοκιμαντέρ που έχει φτιαχτεί με πολλή αγάπη και κόπο. Θέλουμε με αυτό το ντοκιμαντέρ να κάνουμε τον κόσμο κοινωνό, να γνωρίσει τη Θεσσαλονίκη και να αφήσουμε ένα ψηφιακό αρχείο για τις επόμενες γενιές. Με τον κ. Βασιλόπουλο περάσαμε 20 μήνες μέχρι να βρούμε το “σταυροδρόμι” που θα ενώνει το ΒΕΘ με τη βιοτεχνική παράδοση της πόλης».

«Σήμερα, γιορτάζουμε έναν αιώνα δημιουργίας, προσφοράς και ανθεκτικότητας», υπογράμμισε επίσης. «Έχοντας συμπληρώσει 100 χρόνια από την ίδρυση του το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης, δεν κοιτά απλώς το παρελθόν, αλλά τιμά τους ανθρώπους που συνέβαλαν για τη δημιουργία του, τους ανθρώπους που το εκπροσωπούν, που αποτέλεσαν και αποτελούν την καρδιά της τοπικής οικονομίας. Η εκατονταετής αυτή διαδρομή, γεμάτη προκλήσεις, ιστορικές ανακατατάξεις, αλλά κυρίως αστείρευτο μεράκι και σκληρή δουλειά, αναβιώνει απόψε στην μεγάλη οθόνη».

Τέλος, στάθηκε στη σημασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, επιχειρήσεων που «δίνουν ζωή στις γειτονιές, σε καθε χωριό, σε καθε νησί. Κρατούν ζωντανές την κουλτούρα και τις παραδόσεις, μεταφέρουν γνώσεις και αξίες. Το ΒΕΘ είναι σύμμαχός τους».

Τζιτζικώστας: Οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για τη βιοτεχνία και το προσωπικό του όραμα για τη σιδηροδρομική σύνδεση Θεσσαλονίκης-Μαύρης Θάλασσας

Στη βαθιά σύνδεση της πολιτικής με την πραγματική οικονομία, αλλά και στον κομβικό ρόλο που διαδραματίζει η βιοτεχνία απέναντι στις σύγχρονες γεωπολιτικές και τεχνολογικές προκλήσεις, αναφέρθηκε στην τοποθέτησή του ο Απόστολος Τζιτζικώστας. «Η πολιτική πρέπει να πηγαίνει χέρι-χερι με την πραγματική οικονομία. Αυτό το πίστευα και ως περιφερειάρχης», σημείωσε χαρακτηριστικά, εστιάζοντας σε δύο θεμελιώδεις έννοιες: τη χειροτεχνία –τα χέρια που παράγουν– και τους δρόμους που ακολουθεί το προϊόν μέχρι τον τελικό παραλήπτη.

Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή στους θεσμούς της πόλης, υπενθύμισε πως το Βασιλικό Θέατρο άνοιξε τις πόρτες του τον Ιούλιο του 1940, τη χρονιά που οι βιοτεχνίες απέκτησαν το δικό τους αυτοτελές επιμελητήριο, 15 χρόνια μετά την αρχική τους ένταξη στο κοινό επιμελητήριο επαγγελματιών. Υπογράμμισε τη διαχρονική αντοχή του ΒΕΘ, το οποίο «ήταν η φωνή των επαγγελματιών που δεν είχαν χρόνο να τρέχουν στα υπουργεία, γιατί έπρεπε να ανοίξουν από το πρωί τις επιχειρήσεις τους», καταφέρνοντας να κρατά τον κλάδο όρθιο σε κάθε καμπή –από το άνοιγμα των αγορών έως τις πρόσφατες κρίσεις και την πανδημία.

Αναλυόμενος στις διεθνείς ανακατατάξεις, σημείωσε ότι οι εμπορικοί δρόμοι και το ενεργειακό κόστος δεν θεωρούνται πλέον δεδομένα, φέρνοντας ως παραδείγματα τον πόλεμο στη γειτονιά μας και τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, στάθηκε στην εισβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης σε κάθε παραγωγικό τομέα.

Επικαλούμενος πρόσφατο βαρόμετρο του ΒΕΘ, επεσήμανε το ψηφιακό έλλειμμα που καταγράφεται στην αγορά, καθώς μία στις δύο βιοτεχνίες δεν χρησιμοποιεί κανένα εργαλείο AI, ενώ μόλις δύο στους πέντε επαγγελματίες δηλώνουν έτοιμοι για τη μετάβαση στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Το γεγονός αυτό, όπως τόνισε, αποδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστικότερη κρατική στήριξη των παραγωγικών φορέων.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο πρόβλημα της διαδοχής. Όπως ανέφερε, κατά το πρώτο τρίμηνο έκλεισαν 27 ατομικές επιχειρήσεις λόγω συνταξιοδότησης των ιδιοκτητών τους χωρίς να υπάρχει διάδοχη κατάσταση, εξέλιξη που σημαίνει την οριστική απώλεια μιας τεχνικής. Για τον λόγο αυτό ζήτησε τη θεσμοθέτηση στοχευμένων κινήτρων από την πολιτεία.

Στον αντίποδα, ανέδειξε και θετικά μηνύματα, σημειώνοντας πως φέτος ιδρύθηκαν 374 νέες βιοτεχνίες –αριθμός υπερδιπλάσιος σε σχέση με πέρυσι– ανάμεσα στις οποίες περιλαμβάνονται 52 ενεργειακές κοινότητες, εξέλιξη που χαρακτήρισε εξαιρετικά κρίσιμη για την ενεργειακή μετάβαση.

Μιλώντας για τις πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπογράμμισε τις συνέπειες της καθυστέρησης της Ευρώπης στην παραγωγική της αυτονομία, όπως αυτή αποτυπώθηκε στους τομείς της άμυνας και της ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Industrial Accelerator Act, το οποίο βρίσκεται υπό νομοθετική επεξεργασία, με στόχο η μεταποίηση να συνεισφέρει τουλάχιστον το 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ μέσα στα επόμενα 10 χρόνια. Όπως εξήγησε, η εξέλιξη αυτή αφορά άμεσα και την Ελλάδα, καθώς η εγχώρια οικονομία μπορεί να συμμετέχει δυναμικά ως προμηθευτής σε διεθνείς αλυσίδες αξίας –όπως συμβαίνει στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας, όπου η χώρα παράγει και εξάγει εξαρτήματα.

Τέλος, έθεσε ως βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη και τη στρατηγική αυτονομία την ενίσχυση των μεταφορών και των δικτύων. Για το λόγο αυτό, προτείνεται στον προϋπολογισμό της Κομισιόν ο διπλασιασμός των κονδυλίων για έργα υποδομών και μεταφορών τα επόμενα χρόνια. Ως πρώτη προσωπική του προτεραιότητα όρισε τον Σιδηροδρομικό Άξονα Αιγαίου – Μαύρης Θάλασσας, ένα έργο υποδομής που θα συνδέει τη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη με τη Βουλγαρία, το Βουκουρέστι, τη Μολδαβία και την Ουκρανία προς Ανατολάς, και με την Κεντρική Ευρώπη προς Δυσμάς.

Βασιλόπουλος: «Αξιοποιήσαμε από θεσμικά αρχεία μέχρι παλιές κιτρινισμένες φωτογραφίες»

Από μεριάς του, ο δημιουργός του ντοκιμαντέρ, Χρίστος Βασιλόπουλος, παρουσίασε τη διαδικασία της έρευνας και της τεκμηρίωσης του υλικού που παρουσιάζεται.

«Ενώ όλοι κοιτάνε μπροστά, το ΒΕΘ αποφάσισε να γυρίσει στο παρελθόν. Αναλάβαμε την παραγωγή γιατί θεωρούσαμε ότι γνωρίζουμε την πόλη –εξάλλου, τα ντοκιμαντέρ της “Μηχανής του Χρόνου” είναι περισσότερα για τη Μακεδονία και τη Θεσσαλονίκη παρά για την Αθήνα», σημείωσε, παραδεχόμενος ωστόσο ότι το εγχείρημα αποδείχθηκε ιδιαίτερα απαιτητικό, καθώς έπρεπε να συνδεθούν όλες οι ιστορικές και οικονομικές περίοδοι, από την προσφυγιά και την Κατοχή έως τη σύγχρονη εποχή.

Η δημοσιογραφική και ιστορική έρευνα αναζήτησε τις ρίζες της παραγωγικής ταυτότητας της πόλης στις περίφημες συντεχνίες, χαρτογραφώντας τις επιπτώσεις κομβικών ιστορικών σταθμών: τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, την άφιξη και αποκατάσταση των προσφύγων, τον Μεσοπόλεμο και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η αφήγηση προχωρά στην περίοδο ένταξης στην ΕΟΚ, η οποία ναι μεν προσέφερε νέες ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα επέφερε κύμα λουκέτων, ιδιαίτερα στους κλάδους της κλωστοϋφαντουργίας και της ένδυσης. Στη συνέχεια, η έρευνα φτάνει έως τα χρόνια των μνημονίων, την πανδημική κρίση και την αθρόα εισαγωγή κινεζικών προϊόντων στην εγχώρια αγορά.

Παράλληλα, αναδείχθηκαν και επιτυχημένα παραδείγματα (success stories), όπως στον τομέα των τροφίμων μέσα από τη συνεργασία αρτοποιών και ζαχαροπλαστών, οι οποίοι πέτυχαν ιστορικά την κατοχύρωση της κυριακάτικης αργίας και το δικαίωμα των οικογενειών στην ξεκούραση.

Όπως υπογράμμισε ο Χρίστος Βασιλόπουλος, παρά τις κατά καιρούς αντιξοότητες, το στοιχείο που επέτρεψε στους βιοτέχνες να σταθούν όρθιοι ήταν η προσαρμοστικότητα: «Η κατάσταση ήταν δύσκολη, αλλά η ευρηματικότητα, η αλλαγή αντικειμένου και η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, σε συνδυασμό με την αλληλεγγύη, επέτρεψαν στους επαγγελματίες να αντιμετωπίσουν κάθε πρόκληση».

Τέλος, ο δημοσιογράφος στάθηκε στα τεκμήρια που αξιοποιήθηκαν, διευκρινίζοντας πως το ντοκιμαντέρ δεν βασίστηκε αποκλειστικά σε θεσμικά αρχεία, αλλά εμπλουτίστηκε ουσιαστικά από προσωπικά ενθυμήματα, οικογενειακά λευκώματα και κιτρινισμένες φωτογραφίες που παραχώρησαν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της παραγωγικής ιστορίας της πόλης.

Από τις συντεχνίες της οθωμανικής πολυθρησκευτικής Θεσσαλονίκης στο κατώφλι του 21ου αιώνα

Στο ντοκιμαντέρ, διάρκειας περίπου μίας ώρας, αναπτύσσεται η ιδιαίτερα στενή σχέση της Θεσσαλονίκης με τις βιοτεχνίες κάθε είδους, οι οποίες –καθόλου τυχαία– οδήγησαν στο προσωνύμιο «βιοτεχνική πόλη».

Η αφήγηση ξεκίνησε με τις επαγγελματικές συντεχνίες, που αναπτύχθηκαν ήδη από βυζαντινά χρόνια, με σκοπό την προστασία των μελών του και τον καθορισμό των τιμών στα προϊόντα, λειτουργώντας και ως άτυπες θρησκευτικές ομάδες, ανάλογα με τη θρησκεία που ασπάζονταν τα περισσότερα μέλη τους.

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, στην πόλη ιδρύθηκε εμποροδικείο για την επίλυση των διαφόρων, ενώ η βιομηχανική επανάσταση που είχε προηγηθεί άρχισε να μετατρέπει τους συντεχνιακούς κλάδους σε αμιγώς βιοτεχνικούς και βιομηχανικούς.

Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 σάρωσε όχι μόνο την ίδια την πόλη αλλά και το βιοτεχνικό της κεφάλαιο, αφού εκατοντάδες τεχνίτες έμειναν χωρίς εισόδημα Μετά την πυρκαγιά, οι επαγγελματίες έδωσαν μάχη ώστε στο νέο πολεοδομικό σχέδιο του Ερνέστ Εμπράρ να διατηρηθούν έστω κάποιες εμπορικές πιάτσες, όπως το Καπάνι ή τα μαγαζιά των ραφταδων στην οδό Ερμού.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο ερχομός των προσφύγων μπόλιασε την πόλη με νέες ειδικότητες και η πόλη έγινε «ένα απέραντο εργοστάσιο», όπως μεταφέρουν ιστορικοί.

Το 1925 ιδρύθηκαν τα πρώτα επαγγελματικά επιμελητήρια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, με στόχο την προώθηση των αιτημάτων των βιοτεχνών στον πολιτικό κόσμο. Στο επιμελητήριο της Θεσσαλονίκης ο Αριστοφάνης Κατσαρός ήταν ο πρώτος πρόεδρος, που είχε καθοριστικό ρόλο και στη δημιουργία της ΔΕΘ το 1926.

Στο Μεσοπολεμο, όπως καταγράφει το ντοκιμαντέρ, υπήρξε περαιτέρω οργάνωση των επαγγελματιών και ιδρύθηκε το ΤΕΒΕ.

Ακολούθησαν το Ολοκαύτωμα, που οδήγησε στο χαμό του μεγαλύτερου μέρους των εμπόρων, των τεχνιτών και των επαγγελματιών της πόλης, και η Κατοχή. Εδώ μεγάλη ήταν η συμβολή των αρτοποιών, που στήριξαν την κοινωνία δίνοντας ψωμί με το δελτίο, έστω και μία ή δύο φορές την εβδομάδα.

Μεταπολεμικά, το Σχέδιο Μάρσαλ έφερε προβλήματα με το νόμο στους αρτοποιούς. Ενώ ήταν υποχρεωμένοι, λόγω διατίμησης, να χρησιμοποιούν το εισαγόμενο και πιο «ραφινάτο» αλεύρι για να φτιάχνουν ψωμί, εκείνοι κρατούσαν κρυφά λίγο για να το χρησιμοποιήσουν αλλού, γεγονός που οδήγησε μέχρι και σε διώξεις από την αστυνομία!

Από το 1950 ξεκίνησε η «χρυσή εποχή» της ελληνικής βιοτεχνίας και οι επαγγελματίες άρχισαν να ανοίγονται σε νέους τομείς και επενδύσεις.

Στη Χούντα, συνελήφθη ο εκλεγμένος πρόεδρος του ΒΕΘ, Μακρίδης, ενώ ξεκίνησε εγκατάσταση των πρώτων εταιρειών στη Σίνδο.

Η ένταξη στην ΕΟΚ έφερε ευκολίες αλλά και προκλήσεις. Μεγαλύτερη από αυτές ήταν το γεγονός ότι οικονομικά προγράμματα όπως τα Πακέτα Ντελόρ επωφελούσαν κυρίως τις μεγάλες βιομηχανίες, ενώ και ο τραπεζικός δανεισμός δυσκόλεψε.

Από αυτήν τη μετατόπιση επηρεάστηκε κυρίως  η βιοτεχνία ενδυμάτων, που ήταν ιδιαίτερα επικερδής. Χτυπώντας στο σκόπελο της αυστηρής τραπεζικής δανειοδότησης και στην αθρόα εισαγωγή κινεζικών προϊόντων που ακολούθησε, άρχισε να «ασθμαίνει», αδυνατώντας να ακολουθήσει τις εξελίξεις. Τελικά, ο ερχομός της οικονομικής κρίσης την αποτέλειωσε, στερώντας από τη Θεσσαλονίκη μία τεράστια οικονομική παρακαταθήκη.