Όλυμπος στην UNESCO: Η «χρυσή ευκαιρία», τα ρέματα που μετατράπηκαν σε… πλαζ και η σημασία υλοποίησης των εκκρεμοτήτων

Τι απαιτείται ώστε να μπορέσει το θεϊκό βουνό, ο Όλυμπος, να ξεπεράσει τα… 2.918 μ. που είναι η ψηλότερη κορυφή του, ο Μύτικας, και να φτάσει σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα; Να αξιοποιήσει την χρυσή ευκαιρία που του δίνει η ένταξή του στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό. Εξετάζουμε τις απαντήσεις συνομιλώντας με τον εκπρόσωπο των Ορειβατικών – Φυσιολατρικών Συλλόγων Ν. Πιερίας Βαγγέλη Γιαννικό.

Ρεπορτάζ: Nτέπυ Xιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Αναγνωρισμένος ως Εθνικός Δρυμός από τον Ιούνιο του 1938 -ο πρώτος μάλιστα που θεσμοθετήθηκε με Βασιλικό Διάταγμα-, χαρακτηρισμένος ως «Απόθεμα Βιόσφαιρας» από την UNESCO από το 1981, ενταγμένος στο Δίκτυο NATURA 2000 ως Ειδική Ζώνη Προστασίας για την ορνιθοπανίδα για τους οικοτόπους και τα άγρια πουλιά.

Επίσης, με Προεδρικό Διάταγμα του Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας από τον Σεπτέμβριο του 2021 είναι Χαρακτηρισμένος για τη χερσαία και υδάτινη περιοχή του ως Εθνικό Πάρκο, που σημαίνει ότι απαιτείται οριοθέτηση και καθορισμός ζωνών προστασίας αυτού, χρήσεων γης, όρων και επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων.

Η πρόσφατη συμπερίληψη του μυθικού βουνού, του Ολύμπου, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό, αποκτά ιδιαίτερη σημασία και παράλληλα προϋποθέτει ταυτόχρονη τεκμηρίωση, τόσο των πολιτιστικών, όσο και για τα φυσικών αξιών τους.

Ο Όλυμπος αποτελεί παγκόσμιο τοπόσημο για τους φυσιολάτρες, πεζοπόρους και ορειβάτες που κάθε χρόνο κατακλύζουν τα μονοπάτια του, κατακτούν τις κορυφές του, συμμετέχουν σε δραστηριότητες όπως ορεινοί αγώνες τρεξίματος και διανυκτερεύουν στα καταφύγιά του – επτά οργανωμένα στο σύνολο σε διαφορετικά υψόμετρα και τοποθεσίες.

Τι σημαίνει όμως στην πράξη η ένταξή του στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό;

«Τώρα, που καταστάλαξε ο κουρνιαχτός από τη σκόνη των πανηγυρισμών για την αποδοχή της αίτησής μας για την ένταξη του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, θα επιχειρήσουμε μια ψύχραιμη προσέγγιση επί του θέματος, για να γίνει κατανοητό το ακριβώς σημαίνει αυτή η ένταξη» αναφέρουν σε ανακοίνωσή τους Ορειβατικοί – Φυσιολατρικοί Σύλλογοι Ν. Πιερίας.

Παράλληλα, αναλύονται κάποιες βασικές προϋποθέσεις, οι οποίες, όπως επισημαίνεται, θα πρέπει να υλοποιηθούν εντός συγκεκριμένων χρονικών ορίων, με πρώτη υποβολή έκθεσης προόδου την 1^η Δεκεμβρίου του 2027.

«Είναι η χρυσή μας ευκαιρία να υλοποιηθούν κάποιες προϋποθέσεις’ δεν μας χαρίζουν τίποτα, και όπως εγκρίθηκε η ένταξη του Ολύμπου από την UNESCO, μπορούν να μας απεντάξουν εάν διαπιστώσουν ότι δεν θα υπάρχει πρόοδος εργασιών» δηλώνει στο TheOpinion ο Βαγγέλης Γιαννικός εκπρόσωπος των Ορειβατικών – Φυσιολατρικών Συλλόγων Ν. Πιερίας και διαχειριστής του καταφυγίου «Κορομηλιά».

Ενίσχυση του σχεδίου διαχείρισης πλάνου

«Ενίσχυση του σχεδίου διαχείρισης με σαφείς μηχανισμούς προστασίας, παρακολούθησης και συντονισμού των εμπλεκόμενων φορέων» είναι μια από τις προϋποθέσεις που απαιτείται άμεση λύση.

«Αυτό σημαίνει, ότι θα πρέπει να ολοκληρωθεί το διαχειριστικό πλάνο για τον Όλυμπο, το οποίο λιμνάζει επί σειράς ετών. Από το 2009 βρίσκεται στις καλένδες του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ). Επίσης, θα πρέπει να υλοποιηθεί το νομοσχέδιο για την ορεινή διάσωση – την αεροδιακομιδή- το οποίο έχει εξαγγελθεί μεν, έχει περάσει σε Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), δεν έχει τεθεί σε λειτουργία δε» αναφέρει ο κ. Γιαννικός στο TheOpinion.

Πρόκειται για δυο βασικά ζητήματα που απαιτούν άμεση εφαρμογή, τόσο για την προστασία του ίδιου του Ολύμπου όσο βεβαίως και των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που τον επισκέπτονται ετησίως.

Σχετικά με την ορεινή διάσωση (αεροδιακομιδή) που αναφέρθηκε, να σημειώσουμε ότι το σχέδιο νόμου του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Εθνικός Μηχανισμός Εναέριας Έρευνας και Διάσωσης ‘Θεοφάνης Ερμής Θεοχαρόπουλος’, διατάξεις για τη λειτουργία του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασία και άλλες επείγουσες ρυθμίσεις» είχε δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τον Οκτώβριο του 2022 (Ν.4989/2022)

Τότε, ψηφίστηκε το Εθνικό Σχέδιο Εναέριας Διάσωσης και Αεροδιακομιδών (ΕΣΕΔΑ) για τον Εθνικό Μηχανισμό Εναέριας Έρευνας και Διάσωσης, στη συνέχεια τροποποιήθηκε με το Νόμο 5075/2023 όπου προστέθηκαν και οι αεροδιακομιδές, ενώ στις 25 Απριλίου 2025 εκδόθηκε Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) ΦΕΚ (Β-2200) για την έγκρισή του. Στις 16 Ιουνίου του ίδιου έτους (2025) εκδόθηκε νέα ΚΥΑ (ΦΕΚ Β’2982) η οποία καθόριζε το μεταβατικό πλαίσιο παροχής υπηρεσιών εναέριας διάσωσης, έως την πλήρη εφαρμογή του ΕΣΕΔΑ.

Σήμερα, Αύγουστος του 2026, όπως επισημαίνουν οι Ορειβατικοί – Φυσιολατρικοί Σύλλογοι Ν. Πιερίας, «είμαστε εν αναμονή των υπουργικών αποφάσεων, ούτως ώστε να δούμε πώς, πότε και αν θα εφαρμοστεί ο νόμος!»

Αποτελεσματική προστασία του οικοσυστήματος

Η δεύτερη επισήμανση αναφέρεται σ’ ότι αφορά την «Απόδειξη της αποτελεσματικής προστασίας του οικοσυστήματος απέναντι σε κινδύνους όπως η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη, οι δασικές πυρκαγιές, η κλιματική αλλαγή, οι πιέσεις στις ευαίσθητες αλπικές ζώνες».

«Τι χρειάζεται για να γίνουν πράξη τα παραπάνω;» ρωτήσαμε τον εκπρόσωπο των Ορειβατικών – Φυσιολατρικών Συλλόγων Ν. Πιερίας.

Όπως επισήμανε ο κ. Γιαννικός, χρειάζεται

-η άμεση απομάκρυνση του πεδίου βολής στη θέση Λιτόχωρο από τους πρόποδες του Ολύμπου,

-η ολοκλήρωση του Εθνικού Μητρώου Μονοπατιών που σύμφωνα με τους Συλλόγους προχωρά με αργά βήματα

-η περαιτέρω ενίσχυση των αντιπυρικών ζωνών

-η εκπόνηση μελέτης φέρουσας ικανότητας για την επισκεψιμότητα στο βουνό

-η διαμόρφωση και ο έλεγχος των σημείων εισόδου

-η προστασία των ευαίσθητων ζωνών όπως καταφύγια άγριας ζωής, αλπικές ζώνες κλπ.

«Για τι όγκο επισκεπτών μιλάμε;» ρωτήσαμε τον κ. Γιαννικό. «Δεν μπορούμε να πούμε με ακρίβεια’ για τη φέρουσα ικανότητα σχετικά με την επισκεψιμότητα στο βουνό απαιτείται μια σοβαρή επιστημονική μελέτη που να αναλύονται δεδομένα, πόσοι μπορούν να επισκεφτούν το βουνό, πόσοι να πάνε στο Οροπέδιο, πόσοι στις κορυφές κ.ο.κ.» υπογραμμίζει τονίζοντας ότι θα πρέπει να υπάρχει έλεγχος στα σημεία εισόδου στον Εθνικό Δρυμό/Εθνικό Πάρκο Ολύμπου.

Όπως μας εξηγεί, υπάρχουν τέσσερα (4) σημεία εισόδου από την πλευρά της Πιερίας: από Βροντού, Ορλιά, Λιτόχωρο και Λείβηθρα. «Υπήρξε ένα φυλάκιο στο Λιτόχωρο, το οποίο εδώ και χρόνια έχει καταργηθεί. Πρέπει να τεθούν σε λειτουργία οι είσοδοι στο Εθνικό Πάρκο, να είναι ελεγχόμενοι, να υπάρχει χώρος στάθμευσης, τουαλέτες/αποδυτήρια, να υπάρχει ένα info desk που θα δίνει πληροφορίες στον πεζοπόρο» αναφέρει στο TheOpinion ο Βαγγέλης Γιαννικός.

«Να υπάρχει ανταποδοτικότητα, να δίνουμε παροχές και μετά συζητάμε και για το περιβόητο εισιτήριο εισόδου» συμπληρώνει.

Τουρισμός και πίεση για αναψυχή

Σ’ ότι αφορά την προστασία του οικοσυστήματος, σύμφωνα με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, στον Εθνικό Δρυμό του Ολύμπου, εντοπίζονται κάποιες επιδράσεις που δημιουργούν πίεση, ανάμεσά τους και ο «τουρισμός και πίεση για αναψυχή».

Στον Όλυμπο, όπως επισημαίνεται η συγκεκριμένη απειλή τείνει να πάρει μεγάλες διαστάσεις. Η ασύδοτη, χωρίς έλεγχο, εισροή χιλιάδων επισκεπτών σε ετήσια βάση, γιγαντώνει ένα πρόβλημα, το οποίο όσο παραμένει άλυτο, τόσο η λύση του δυσχεραίνει.

Εκτός λοιπόν της αναγκαίας εκπόνησης μελέτης φέρουσας ικανότητας για την επισκεψιμότητα στο βουνό, σε σοβαρές επιπτώσεις οδηγούν δραστηριότητες όπως για παράδειγμα αγώνες τρεξίματος οι οποίοι αναπτύσσονται κατά κύριο λόγο στην αλπική ζώνη βλάστησης, παράνομη κατασκήνωση, κοπή/εκρίζωση αρωματικών φυτών σε μεγάλους αριθμούς, χρησιμοποίηση από λουόμενους ορεινών υδάτων κάποια από τα οποία τροφοδοτούν αστικές περιοχές κλπ.

Σύμφωνα με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, το κολύμπι στα ρευστά και τις λίμνες του Εθνικού Πάρκου δεν επιτρέπεται, καθώς απαγορεύεται η ρύπανση, αλλοίωση των υδάτινων οικοσυστημάτων και η επέμβαση στα ρέματα και στις πηγές του προστατευόμενου ορεινού όγκου από τον Οργανισμό.

«Έχουν μετατρέψει τον Ορλιά και τον Ενιπέα σε… πλαζ, με αντιηλιακά και αρώματα μπαίνουν μέσα στο νερό» δηλώνει με προβληματισμό ο εκπρόσωπος των Ορειβατικών – Φυσιολατρικών Συλλόγων Ν. Πιερίας αναφερόμενος στους  επισκέπτες που επιλέγουν καθημερινά τους καλοκαιρινούς μήνες τα σημεία με τους καταρράκτες και τις φυσικές πισίνες στον Όλυμπο.

Σύνδεση φυσικού και πολιτιστικού χαρακτήρα

Η τρίτη επισήμανση εστιάζει στην «Ανάδειξη της σύνδεσης φυσικού και πολιτιστικού χαρακτήρα».

«Έχουμε προτείνει, είναι ένα πάγιο αίτημά μας, τη σύνδεση του αρχαιολογικού χώρου στο Δίον με την είσοδο του μονοπατιού Νο. 4, βάσει Εθνικού Μητρώου μονοπατιών, στον Άγιο Κωνσταντίνο στο ρέμα Ορλιά» αναφέρει στο TheOpinion ο κ. Γιαννικός, εξηγώντας πως η παραπάνω διαδρομή είναι μήκους 4,5 χλμ.. Αυτό που ουσιαστικά ζητούν είναι να πλακοστρωθεί το μονοπάτι και να δεντροφυτευτεί ούτως ώστε να μπορεί να απολαμβάνει την πεζοπορία του και ο απλός επισκέπτης, σ’ ένα περιβάλλον υψίστης φυσικής αξίας και ομορφιάς.

Αντίστοιχα, όπως υπογραμμίζεται, μπορεί να γίνει και με τον αρχαιολογικό χώρο Λειβήθρων από την πλευρά της Λεπτοκαρυάς, που θα συνδέεται με τη Λίμνη Κατή, τον Παλαιό Παντελεήμονα κλπ.

«Μας παρουσιάζεται μια χρυσή ευκαιρία για να υλοποιήσουμε όλες εκείνες τις εκκρεμότητες που κρατούν το ιερό βουνό δέσμιο του παρελθόντος. Από πλευράς Ορειβατικών – Φυσιολατρικών Συλλόγων Ν. Πιερίας θα είμαστε έτοιμοι να ανταπεξέλθουμε σε οποιοδήποτε κάλεσμα γίνει από πλευράς αρμόδιων φορέων, ώστε να αξιοποιήσουμε στο έπακρο αυτήν την μεγάλη επιτυχία, της ένταξης του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό» αναφέρει ο εκπρόσωπος των Συλλόγων Βαγγέλης Γιαννικός.

Σημειώνεται ότι στους Ορειβατικούς – Φυσιολατρικούς Συλλόγους Ν. Πιερίας εντάσσονται ο ΕΟΣ Λιτοχώρου, ο ΕΟΣ Κατείνης, ο ΣΕΟ Κατερίνης, ο Φυσιολατρικός Σύλλογος Λιτοχώρου ‘Όλυμπος’, ο ΕΟΣ Βροντούς και ο ΟΣ Αιγινίου.

Οι τέσσερις Ζώνες Προστασίας

Σύμφωνα με τον χαρακτηρισμό του Ολύμπου ως Εθνικό Πάρκο, υπάρχουν τέσσερις ζώνες προστασίας:

Ζώνη Α’ – Περιοχή Απόλυτης Προστασίας της Φύσης: Επιτρέπεται μόνο η επιστημονική έρευνα, η συντήρηση μονοπατιών (όπως το Ε4) και η διέλευση πεζοπόρων. Απαγορεύεται οποιαδήποτε μορφή δόμησης, η διανυκτέρευση εκτός καταφυγίων, το άναμμα φωτιάς και η αλλοίωση του τοπίου

Ζώνη Β’ – Περιοχή Προστασίας της Φύσης: Επιτρέπεται ότι ισχύει στη Ζώνη Α’ , καθώς και έργα μικρής κλίμακας για την ανάδειξη ιστορικών/αρχαιολογικών χώρων. Η συγκεκριμένη ζώνη περιλαμβάνει τις μεγάλες κορυφές, το Οροπέδιο των Μουσών και τις βόρειες χαράδρες. Επιτρέπονται ήπιες παραδοσιακές δραστηριότητες υπό αυστηρούς περιορισμούς

Ζώνη Γ’ – Περιοχή Εθνικού Πάρκου: Επιτρέπεται η κατασκευή ορειβατικών καταφυγίων και υποδομών αναψυχής, η μελισσοκομία, η ελεύθερη βόσκηση, η βιολογική γεωργία, η ελεγχόμενη υλοτομία και η θήρα (κυνήγι) κατόπιν ειδικών αδειών

Ζώνη Δ’ – Περιφερειακή Ζώνη: Βρίσκεται εκτός των ορίων του σκληρού πυρήνα του Εθνικού Πάρκου. Κάθε νέο έργο ή δραστηριότητα χρειάζεται γνωμοδότηση από τη Μονάδα Διαχείρισης του ΟΦΥΠΕΚΑ για να αδειοδοτηθεί.