6/52 Βιομηχανικά μεταπτυχιακά: Ένας ακόμα σύνδεσμος μεταξύ έρευνας και αγοράς

Κάθε πρωτοβουλία που οδηγεί στην ακαδημαϊκή εξωστρέφεια ενισχύει τον ρόλο των πανεπιστημίων μας. Η ίδρυση παραρτήματος του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδας στις Βρυξέλλες είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Το ΔΙΠΑΕ ξεχωρίζει με την καινοτομία του επειδή ιδρύει ένα παράρτημα με αντικείμενα σπουδών (προπτυχιακό: διοίκηση Ευρωπαϊκών Θεσμών, μεταπτυχιακό: διαχείριση ευρωπαϊκών προγραμμάτων) απολύτως κρίσιμα τη σύγχρονη εποχή, και ταυτόχρονα συναφή με τον τόπο στον οποίο το πανεπιστήμιο ιδρύει το παράρτημά του. Διακινδυνεύω την πρόβλεψη ότι, λίγα χρόνια μετά την πλήρη έναρξη λειτουργίας του παραρτήματος, οι συντριπτικά περισσότερες αιτήσεις για συμμετοχή στο προπτυχιακό και το μεταπτυχιακό πρόγραμμα θα προέρχονται από πολίτες άλλων μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ότι η κίνηση αυτή θα είναι υπόδειγμα εξωστρέφειας και θα θέσει πολύ ψηλά τον πήχη για τη συνέχεια.

Το ΔΙΠΑΕ, μαζί με άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας, αξιοποιούν και έναν θεσμό που εισήχθη με τον ν. 4957/2022 στη χώρα μας, τα επαγγελματικά μεταπτυχιακά. Με τον θεσμό αυτό καθιερώθηκε η δυνατότητα για σύμπραξη ενός ΑΕΙ με έναν ιδιωτικό ή δημόσιο φορέα για να παρασχεθεί εκπαίδευση (και τίτλος) μεταπτυχιακού επιπέδου στο προσωπικό του φορέα αυτού. Επιτρέπεται, επίσης, να συμφωνηθεί ότι μπορούν να συμμετέχουν στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα και φοιτητές που δεν ανήκουν στο προσωπικό του συμπράττοντος φορέα.

Επίσης, ήδη εκπονούνται στη χώρα μας διδακτορικές διατριβές στο πλαίσιο ενός ακόμη θεσμού που συνδέει την έρευνα με τη βιομηχανία, προκειμένου να χορηγηθεί βιομηχανικό διδακτορικό. Ο θεσμός αυτός επιτρέπει να πραγματοποιείται η έρευνα που απαιτείται για την εκπόνηση και την ολοκλήρωση της διδακτορικής διατριβής σε μία βιομηχανία, ένα εργοστάσιο, ώστε να επιλύσει κατά τρόπο πολύ εξειδικευμένο προβλήματα της βιομηχανίας αυτής, καθιστώντας την έρευνα άμεσα αξιοποιήσιμη για την ίδια την επιχείρηση (και, επειδή πιθανώς και άλλες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αντίστοιχες προκλήσεις, για την αγορά συνολικότερα).

Στη Θεσσαλονίκη η γειτνίαση των «βιομηχανικών» σχολών του ΔΙΠΑΕ με τη Βιομηχανική Περιοχή της Σίνδου οδηγεί σε ένα ερώτημα/αίτημα: πώς θα μπορούσε να καθιερωθεί θεσμικά μια συνολικότερη συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίου και βιομηχανίας για μαζικότερη ερευνητική δραστηριότητα που συνδυάζεται με πρακτική, όχι με την εξειδίκευση του βιομηχανικού διδακτορικού, αλλά με την κοινή δράση μιας ομάδας μεταπτυχιακών φοιτητών; Μία πιθανή απάντηση θα ήταν η καθιέρωση ενός νέου θεσμού: του βιομηχανικού μεταπτυχιακού. Πρόκειται για πρόγραμμα πρώτου κύκλου μεταπτυχιακών σπουδών, που μπορεί όμως να προσφέρεται, ως δεύτερος μεταπτυχιακός τίτλος, και σε αποφοίτους του ΔΙΠΑΕ που ήδη κατέχουν ενιαίο και αδιάσπαστο τίτλο μεταπτυχιακών σπουδών (integrated master) ή σε αποφοίτους του παλαιού ΤΕΙ Θεσσαλονίκης (ή, προφανώς, αποφοίτους και άλλων ΑΕΙ και παλαιών ΤΕΙ).

Πώς θα λειτουργεί πρακτικά; Θα συγκροτείται ένα πρόγραμμα με αντικείμενο τη διερεύνηση ενός ζητήματος που απασχολεί αρκετές βιομηχανικές μονάδες της περιοχής. Η διερεύνηση θα γίνεται σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά και με παράλληλη πρακτική άσκηση. Στο τέλος των σπουδών θα εκπονείται διπλωματική εργασία που θα καλύπτει ένα μέρος του ζητήματος — και τα ειδικότερα θέματα των μεταπτυχιακών εργασιών θα κατανέμονται μεταξύ των φοιτητών, ώστε να υπάρχει μία συνολική, κατά το δυνατόν, αντιμετώπιση του ερευνητέου αντικειμένου. Τα προγράμματα βιομηχανικών μεταπτυχιακών δεν θα έχουν σκοπό την εκπαίδευση των εργαζομένων μιας μεμονωμένης εταιρείας· αυτός είναι ο σκοπός των επαγγελματικών μεταπτυχιακών. Θα εστιάζονται στην έρευνα με βάση τις ανάγκες των επιχειρήσεων που διαπιστώνονται στο πεδίο, στην πράξη.

Πώς μπορούν να επιλέγονται τα προγράμματα κατά το ειδικότερο αντικείμενό τους, τα κριτήρια εισαγωγής των φοιτητών, και η κατανομή τους στις επιχειρήσεις; Μετά από συγκρότηση μιας κοινής επιτροπής του ΔΙΠΑΕ (ή άλλου ενδιαφερόμενου ΑΕΙ) και θεσμικών εκπροσώπων της βιομηχανίας (στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης πιο προφανής επιλογή είναι ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Ελλάδος – ΣΒΕ, ή κάποιο συλλογικό όργανο που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις μιας βιομηχανικής περιοχής, όπως ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Βιομηχανικής Περιοχής Σίνδου – ΣΕΒΙΠΕΘ), η οποία θα εισηγείται στα αρμόδια όργανα του ΔΙΠΑΕ, ώστε να ακολουθηθεί η διαδικασία έγκρισης ενός προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών, όπως προβλέπεται από τον νόμο. Μάλιστα, θα μπορούσε να καθιερωθεί νομοθετικά (επειδή ούτως ή άλλως απαιτείται νομοθετική παρέμβαση για την καθιέρωση του βιομηχανικού μεταπτυχιακού) και μία διαδικασία προέγκρισης του γενικού πλαισίου μιας σειράς βιομηχανικών μεταπτυχιακών από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), ώστε στη συνέχεια με μία απλή πράξη να εγκρίνεται η εξειδίκευσή τους σε επιμέρους προγράμματα — και, εννοείται, τα προγράμματα αυτά μπορούν να είναι διατμηματικά ή διαπανεπιστημιακά.

Η πρακτική άσκηση θα έχει και χαρακτηριστικά σύμβασης εργασίας: οι φοιτητές θα ασφαλίζονται πλήρως και θα αμείβονται ως μισθωτοί. Επιπλέον, θα μπορούν να λαμβάνουν υπό προϋποθέσεις και αμοιβή για την πνευματική ιδιοκτησία επί της έρευνας που παράγουν. Δεν αναφέρομαι στο άρθρο αυτό ειδικότερα για την αμοιβή για δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, επειδή θα αφιερώσω ένα σημείωμα ειδικά γι’ αυτά, όταν αναφερθώ σε άλλες συμπράξεις πανεπιστημίων με την αγορά. Αλλά είναι προφανές ότι η εργασία των μεταπτυχιακών φοιτητών δεν θα τους αποφέρει μόνο εργασιακή εμπειρία, αλλά και αμοιβή αντίστοιχη της γνώσης τους και του μόχθου που εισφέρουν.

Η ενίσχυση για το κύρος του ΑΕΙ που θα λειτουργεί ένα επιτυχημένο βιομηχανικό μεταπτυχιακό, καθώς και για τα ερευνητικά του αποτελέσματα, θα είναι προφανής, ενώ οι επιχειρήσεις θα κερδίσουν από την όρεξη και το ταλέντο των φοιτητών. Ειδικότερα, μία σύμπραξη ΔΙΠΑΕ και των επιχειρήσεων στη ΒΙΠΕ Σίνδου θα έχει όλα αυτά τα αποτελέσματα αθροιστικά για την οικονομία της Θεσσαλονίκης και της ευρύτερης περιοχής.