Πορίσματα τραγωδιών σε χρόνο… ρεκόρ
Η πολυπλοκότητα στην αναζήτηση ευθυνών στον ευρύτερο δημόσιο τομέα γεννά αμφιβολία και υποψίες για συγκάλυψη
Μελίνα Καραπαναγιωτίδου
Γιατί κάποιες υποθέσεις διερευνώνται αστραπιαία ενώ άλλες χάνονται σε έναν λαβύρινθο ετών, με την κοινή γνώμη να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι κάτι σαθρό κρύβεται πίσω από τις καθυστερήσεις;
Όταν το δυστύχημα αφορά ιδιωτικό τομέα, όπως φονική έκρηξη σε ένα εργοστάσιο μπισκότων ή ένα σοκαριστικό τροχαίο σε ξένη χώρα η έρευνα προχωρά γρήγορα, τα πορίσματα συντάσσονται και δημοσιοποιούνται άμεσα όπως και οι ευθύνες από τις εισαγγελικές αρχές. Όταν όμως εμπλέκεται το δημόσιο, κυβερνήσεις, υπουργεία, οργανισμοί, αυτοδιοίκηση, ΔΕΚΟ δηλαδή ο ευρύτερος κρατικός μηχανισμός, η διαδικασία μετατρέπεται σε έναν Γολγοθά που τροφοδοτεί τη δυσπιστία και ενισχύει την πεποίθηση ότι η συγκάλυψη δεν είναι απλώς πιθανότητα, αλλά βεβαιότητα.
Ο λαβύρινθος και πώς να… χαθείς
Η αιτία βρίσκεται στη δομή του δημόσιου τομέα, σε μια πολυπλοκότητα που συσσωρεύτηκε δεκαετίες τώρα. Σε υποθέσεις όπως το Μάτι, η Μάνδρα ή τα Τέμπη δεν είναι ένας ή δύο υπεύθυνοι αλλά δεκάδες εμπλεκόμενοι. Υπουργεία, ανεξάρτητες αρχές, κρατικοί οργανισμοί, ανάδοχοι έργων, περιφέρειες, δήμοι και συμβάσεις και συχνά σε διαφορετικές πολιτικές περιόδους. Κάθε φορέας έχει τα δικά του πρωτόκολλα, τις δικές του νομικές ασπίδες. Η δε έρευνα απαιτεί συντονισμό ανακριτών, πραγματογνωμόνων, δικαστικών λειτουργών με τους φακέλους να διογκώνονται με χιλιάδες σελίδες εγγράφων, καταθέσεων, ενστασεων, γνωμοδοτήσεων και αντιρρήσεων. Αυτή η πολυπλοκότητα δεν είναι αθώα διότι όσο περισσότερα είναι τα επίπεδα της όποιας έρευνας τόσο ευκολότερο είναι να μην εντοπιστεί η ευθύνη. Η δε ελληνική δικαιοσύνη, που καλείται να βγάλει άκρη, με νόμους που συνέταξε και ψήφισε το πολιτικό προσωπικό, είναι ήδη υπερφορτωμένη με εκατοντάδες χιλιάδες εκκρεμείς υποθέσεις και δέχεται επιπλέον πίεση που αν μη τι άλλο απαιτεί επιπλέον χρόνο. Εξεταστικές επιτροπές της Βουλής, πολλαπλοί ενάγοντες, αιτήματα για νέα στοιχεία, προσφυγές που αναστέλλουν διαδικασίες.
Ποιοι ευεργετούνται;
Στο τέλος η γραφειοκρατία λειτουργεί ως ασπίδα. Και όσο η διαδικασία «τραβάει», τόσο η κοινή γνώμη συμπληρώνει κενά με εικασίες. Η καθυστέρηση από μόνη της γίνεται απόδειξη συγκάλυψης, ακόμη κι αν πίσω της κρύβεται απλώς η αδράνεια ή η δυσκαψία ενός συστήματος που δεν σχεδιάστηκε για ταχύτητα και διαφάνεια. Και σαν να μη φθάνουν όλα αυτά, αναπτύσσεται και η πολιτικοποίηση ή κομματοποίηση, που δεν είναι μονομερής. Κάθε πλευρά νυν και επόμενων κομμάτων έχει συμφέρον όχι μόνο να τραβήξει αλλά και να ξεχειλώσει την όποια υπόθεση προς την κατεύθυνση που την εξυπηρετεί. Νέες καταγγελίες, νέες απαντήσεις, νέα αιτήματα για επανεξέταση, κι άλλοι μάρυτρες, νέες δημόσιες διαμάχες, νέα πολιτικά σόου “με ατάκες του συρμού” προσθέτουν κι άλλες υπόνοιες. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο και αναμενόμενο πια. Η αλήθεια θολώνει, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς διαβρώνεται και η κοινωνία διχάζεται ακόμη περισσότερο.
Ξερίζωμα όσο κι αν είναι δύσκολο
Η ίδια αυτή πολυπλοκότητα υπήρχε και σε προηγούμενες κυβερνήσεις. Το πρόβλημα δεν είναι κομματικό είναι συστημικό, βαθιά ριζωμένο σε έναν δημόσιο τομέα που λειτουργεί με λογική του περασμένου αιώνα. Για να αλλάξει χρειάζονται βαθιές θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Ταχύτερη δικαιοσύνη με περισσότερους δικαστές και ψηφιοποίηση διαδικασιών, απο-πολιτικοποίηση των ερευνών με σαφείς προθεσμίες, απλοποίηση της αλυσίδας ευθυνών ώστε να εντοπίζονται. Χωρίς αυτές τις μεταρρυθμίσεις, η πολυπλοκότητα ή γραφειοκρατία όπως συνηθίσαμε να τη λέμε και να τη λουζόμαστε, θα συνεχίσει να λειτουργεί ως δικαιολογία όχι απαραίτητα για συνειδητή συγκάλυψη, αλλά για την αδράνεια που γεννά. Και όσο όλα μένουν τα ίδια, τόσο η κοινωνία θα συνεχίσει να πληρώνει το τίμημα. Οχι μόνο με τις ζωές πχ εργαζομένων και φιλάθλων αλλά και με την εμπιστοσύνη που εξαυλώνεται. Αν λοιπόν θέλουμε διαφορετικό αποτέλεσμα, πρέπει να κινηθούμε διαφορετικά. Να κάνουμε στο δημόσιο όπως στον ιδιωτικό τομέα. Να αποφασίζουν υπηρεσίες, ειδικοί επιστήμονες και εισαγγελείς όπως ακριβώς συμβαίνει σε Τιμοσοάρα και Τρίκαλα. Διαφορετικά, η επόμενη εθνική τραγωδία, σε εργασιακούς χώρους, στο δρόμο, στις ράγες και στα αεροδρόμια θα ακολουθήσει ακριβώς την ίδια ρότα θλίψης, αγανάκτησης και οργής σε ένα τεράστιο πέλαγος αρμοδίων και συναρμοδίων…