ΕΕ: “Δύο μέτρα, δύο σταθμά” για… διαφθορά
Η πολιτική ευθύνη συχνά υποκαθιστά την... ποινική ενώ η διαφάνεια παραμένει ζητούμενο σε μια ένωση που συχνά κουνάει το δάκτυλο σε εθνικές κυβερνήσεις για σκάνδαλα παντός οικονομικού είδους!
theopinion
Σε όλη την ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η φυλάκιση υψηλόβαθμων αξιωματούχων για διαφθορά παραμένει εξαιρετικά… σπάνια, με τις περισσότερες υποθέσεις να καταλήγουν σε παραιτήσεις, πρόστιμα, ελαφριές ποινές ύστερα από συμφωνίες συνεργασίας ή απλώς μακροχρόνιες έρευνες που «σβήνουν» χωρίς κυρώσεις, αφήνοντας ωστόσο βαθιές πληγές στην εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς των Βρυξέλλών και του Στρασβούργου.
Τα τελευταία χρόνια με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) έρχονται στο φως υποθέσεις που δείχνουν ότι η διαφθορά δεν περιορίζεται μόνο σε χαμηλότερα κλιμάκια ή εθνικές κυβερνήσεις, αλλά αγγίζει και την καρδιά της ευρωπαϊκής εξουσίας. Μόλις χθες, 12 Φεβρουαρίου 2026, βελγικές αρχές σε συνεργασία με την EPPO πραγματοποίησαν εφόδους σε κτίρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο έρευνας για ύποπτες πωλήσεις ακινήτων που εμπλέκουν απάτη και πιθανή κακοδιαχείριση ευρωπαϊκών πόρων. Η υπόθεση, που βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, έχει προκαλέσει νέα αναστάτωση, καθώς αφορά απευθείας τη διοίκηση της Επιτροπής και εντείνει τις ανησυχίες για διαφάνεια σε συμβάσεις δισεκατομμυρίων ευρώ. Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Δεκέμβριο του 2025, η πρώην Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για Εξωτερική Πολιτική Federica Mogherini και δύο ακόμη υψηλόβαθμοι διπλωμάτες, μεταξύ τους ο Stefano Sannino, κρατήθηκαν και ανακρίθηκαν από βελγικές αρχές για κατηγορίες που περιλαμβάνουν απάτη σε δημόσιες συμβάσεις, διαφθορά, σύγκρουση συμφερόντων και παραβίαση επαγγελματικού απορρήτου.
Η υπόθεση αφορά συμβόλαια εκατομμυρίων ευρώ για προγράμματα εκπαίδευσης διπλωματών στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, με την EPPO να κάνει εφόδους και να κατάσχει έγγραφα. Οι τρεις αφέθηκαν ελεύθεροι μετά την ανάκριση, αλλά οι κατηγορίες παραμένουν βαριές και η έρευνα συνεχίζεται, προκαλώντας σοκ σε διπλωματικούς κύκλους. Τον Νοέμβριο του 2025, ο πρώην Επίτροπος Δικαιοσύνης Didier Reynders, Βέλγος πολιτικός που υπηρέτησε μέχρι το 2024, κατηγορήθηκε επίσημα για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος σε υπόθεση που συνδέεται με ύποπτες συναλλαγές εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ. Η έρευνα, που ξεκίνησε από βελγικές αρχές, εγείρει ερωτήματα για το πώς ένας αξιωματούχος υπεύθυνος για το κράτος δικαίου στην ΕΕ μπορεί να εμπλέκεται σε τέτοιες υποθέσεις.
ΕΕ: ΟΠΟΙΟΣ ΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΌ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΘΑ… ΦΑΙΝΕΤΑΙ
Το μεγαλύτερο και πιο ηχηρό σκάνδαλο των τελευταίων ετών παραμένει το Qatargate, που ξέσπασε τον Δεκέμβριο του 2022 και συνεχίζει να ταρακουνά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Βελγικές αρχές κατάσχεσαν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ σε μετρητά από σπίτια και γραφεία, κατηγορώντας ευρωβουλευτές και συνεργάτες τους για δωροδοκίες από το Κατάρ και το Μαρόκο προκειμένου να επηρεαστούν αποφάσεις για εργασιακά δικαιώματα και διεθνείς σχέσεις. Η Ελληνίδα ευρωβουλευτής Εύα Καϊλή συνελήφθη και πέρασε τέσσερις μήνες σε προφυλάκιση και άλλους σε κατ’ οίκον περιορισμό με βραχιολάκι, ενώ ακόμη περιμένει την ολοκλήρωση της δίκης της. Ο Ιταλός πρώην ευρωβουλευτής Pier Antonio Panzeri, θεωρούμενος αρχιτέκτονας του δικτύου, συνελήφθη και τελικά υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας ως «μετανιωμένος», αποκαλύπτοντας ονόματα και λεπτομέρειες σε αντάλλαγμα για ελαφρύτερη ποινή, τελικά καταδικάστηκε σε κοινωφελή εργασία αντί… φυλάκισης. Ο δε Βέλγος Marc Tarabella πέρασε δύο μήνες στη φυλακή πριν αφεθεί ελεύθερος υπό όρους. Η υπόθεση επεκτάθηκε το 2025 με κατηγορίες σε βάρος δύο ακόμη Ιταλίδων ευρωβουλευτριών, της Alessandra Moretti και της Elisabetta Gualmini, ενώ εμπλέκεται και η Βελγίδα Marie Arena από το 2023. Μέχρι σήμερα, οι φυλακίσεις παραμένουν ελάχιστες, με τις περισσότερες κυρώσεις να περιορίζονται σε απώλεια αξιωμάτων και πολιτική απομόνωση.
ΔΙΕΦΘΑΡΜΕΝΟΙ ΚΑΙ… ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΕ
Πιο πίσω, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπό τον Jacques Santer αναγκάστηκε να παραιτηθεί συλλογικά το 1999 – η μόνη φορά στην ιστορία της ΕΕ – ύστερα από έκθεση ανεξάρτητης επιτροπής που αποκάλυπτε ευνοιοκρατία, νεποτισμό και κακοδιαχείριση κονδυλίων. Η Γαλλίδα Επίτροπος Édith Cresson κατηγορήθηκε συγκεκριμένα ότι προσέλαβε φίλο της ως σύμβουλο χωρίς προσόντα, αλλά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο περιορίστηκε σε επίπληξη χωρίς ποινικές κυρώσεις ή φυλάκιση. Κανένας από τους Επιτρόπους δεν βρέθηκε να έχει προσωπικό όφελος από απάτη, αλλά η υπόθεση οδήγησε σε μαζική παραίτηση και ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν ανακύψει και άλλα περιστατικά που αφορούν lobbying και σύγκρουση συμφερόντων, όπως οι έντονες πιέσεις από Big Tech εταιρείες για χαλάρωση κανονισμών σε AI και δεδομένα το 2025-2026, ή οι μυστικές συναντήσεις αξιωματούχων με καπνοβιομηχανίες, που εγείρουν ερωτήματα για διαφάνεια χωρίς ωστόσο να έχουν οδηγήσει ακόμη σε ποινικές διώξεις. Να θυμίσουμε ότι η EPPO, από την ίδρυσή της το 2021, έχει ανοίξει χιλιάδες υποθέσεις για απάτη σε ευρωπαϊκά κονδύλια, με πρόσφατες εφόδους σε λιμάνια όπως της Αμβέρσας για τελωνειακή διαφθορά, αλλά οι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι σπάνια φτάνουν στο εδώλιο με βαριές συνέπειες.
ΜΑ ΤΙ ΗΓΕΤΕΣ ΕΧΕΙ ΑΥΤΟΣ Ο… ΠΛΑΝΗΤΗΣ;
Σε αντίθεση με τη σπανιότητα βαριών ποινικών κυρώσεων υψηλού επιπέδου στους κεντρικούς ευρωπαϊκούς θεσμούς, στις χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης η κατάχραση ή κακοδιαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων από πολιτικούς ηγέτες, αρχηγούς κομμάτων ή πρώην πρωθυπουργούς έχει οδηγήσει σε αρκετές ηχηρές δικαστικές εξελίξεις, αν και οι… οριστικές φυλακίσεις παραμένουν σχετικά περιορισμένες, με πολλές υποθέσεις να καταλήγουν σε πρόστιμα, πολιτικές απαγορεύσεις, επιστροφές χρημάτων, μακροχρόνιες δίκες ή αθωώσεις μετά από ελιγμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Marine Le Pen στη Γαλλία, η οποία καταδικάστηκε σε πρώτο βαθμό τον Μάρτιο του 2025 για υπεξαίρεση ευρωπαϊκών κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μέσω σχήματος ψεύτικων συμβάσεων βοηθών που πληρώνονταν από την ΕΕ αλλά εργάζονταν για το κόμμα της, με ποινή πενταετούς απαγόρευσης υποψηφιότητας και σημαντικά πρόστιμα, ενώ η έφεσή της ολοκληρώθηκε τις τελευταίες δύο ημέρες και η απόφαση του εφετείου αναμένεται προσεχώς κρατώντας σε αβεβαιότητα τις προεδρικές της φιλοδοξίες και επιβεβαιώνοντας συστηματική κακοδιαχείριση εκατομμυρίων ευρώ. Παρόμοιες έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) το 2025 επεκτάθηκαν σε άλλα μέλη του κόμματος για υπεξαίρεση άνω των 4 εκατομμυρίων ευρώ σε λειτουργικά κονδύλια.
ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Στην Τσεχία, ο πρώην πρωθυπουργός Andrej Babiš αντιμετωπίζει συνεχείς διώξεις για απάτη με ευρωπαϊκές επιδοτήσεις ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ με αθωώσεις να ακυρώνονται επανειλημμένα από ανώτερα δικαστήρια, νέες δίκες να ξεκινούν και την υπόθεση να παραμένει ανοιχτή το 2026, ενώ παράλληλες κατηγορίες για σύγκρουση συμφερόντων εντείνουν τις ανησυχίες για διαπλοκή, χωρίς μέχρι στιγμής οριστική καταδίκη ή φυλάκιση. Στη Ρουμανία, ο Liviu Dragnea, πρώην αρχηγός του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και ηγέτης της χώρας μέχρι το 2019, φυλακίστηκε για τριάμισι χρόνια για κατάχραση εξουσίας μέσω… ψεύτικων θέσεων εργασίας, ενώ ερευνήθηκε από OLAF και EPPO για υπεξαίρεση ευρωπαϊκών κονδυλίων σε έργα οδοποιίας και διαρθρωτικά ταμεία, με κατηγορίες για απάτη εκατομμυρίων ευρώ.
ΟΤΑΝ ΒΡΗΚΑΝ ΤΑ ΣΚΟΥΡΑ ΑΠΌ ΑΝΑΤΟΛΗ ΘΥΜΗΘΗΚΑΝ ΤΟ… ΝΟΤΟ
Στην Κροατία, ο πρώην πρωθυπουργός Ivo Sanader καταδικάστηκε πολλαπλώς για διαφθορά και πέρασε χρόνια στη φυλακή, σε υποθέσεις που περιλάμβαναν σκανδαλώδεις συμβάσεις και κακοδιαχείριση κονδυλίων κατά την προενταξιακή περίοδο στην ΕΕ, αν και οι κύριες κατηγορίες αφορούσαν κρατικές εταιρείες. Στην Ουγγαρία, κατηγορίες για συστηματική εκτροπή ευρωπαϊκών κονδυλίων από τον κύκλο του πρωθυπουργού Viktor Orbán και συγγενείς του οδήγησαν σε παγωμένα δισεκατομμύρια από τις Βρυξέλλες και έρευνες της EPPO, αλλά όχι σε ποινικές διώξεις υψηλόβαθμων μέχρι το 2026, ενώ στη Βουλγαρία και τη Σλοβακία υπουργοί και συνεργάτες πρωθυπουργών συνελήφθησαν προσωρινά για απάτη σε ευρωπαϊκά έργα χωρίς μόνιμες φυλακίσεις. Στην Πορτογαλία, ο πρώην πρωθυπουργός José Sócrates προφυλακίστηκε για μήνες και δικάστηκε για διαφθορά σε υποθέσεις με μίζες που εμπλέκονταν έμμεσα ευρωπαϊκά προγράμματα, αν και πολλές κατηγορίες έπεσαν. Η δε EPPO από το 2021 έχει ανοίξει χιλιάδες υποθέσεις για απάτη σε αγροτικές επιδοτήσεις, ταμεία ανάκαμψης και διαρθρωτικά κονδύλια, με συλλήψεις σε Ελλάδα, Ιταλία και Ρουμανία για οργανωμένα κυκλώματα τα οποία λόγω των πολυσέλιδων δικογραφιών θα διερευνώνται για χρόνια…