Όταν βρήκε τα ζόρικα από ανατολή θυμήθηκε ότι έχει και…νότο

Στις Βρυξέλλες οι εκπρόσωποι των υπουργείων Μεταφορών Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας υπέγραψαν κοινό μνημόνιο για την… ταχεία ολοκλήρωση του κάθετου άξονα Θεσσαλονίκη–Σόφια– Βουκουρέστι–Κωνστάντζα, ενταγμένου στον πυρήνα του TEN-T (Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών, το επίσημο δίκτυο υποδομών της ΕΕ) ως τμήμα του νέου Διαδρόμου Βαλτικής–Μαύρης Θάλασσας–Αιγαίου.

Οι εκπρόσωποι των χωρών και της ΕΕ μίλησαν για… «στρατηγική κινητικότητα» και «ΝΑΤΟϊκή ετοιμότητα», αλλά δεν ανέφεραν αυτό που ψιθυρίζεται εδώ και καιρό, ότι για πρώτη φορά μετά την πτώση του Τείχους, η Ευρώπη θα αποκτήσει μια πλήρως εναλλακτική βαλκανική ραχοκοκαλιά που δεν περνάει ούτε μέτρο από τουρκικό έδαφος και δεν εξαρτάται από τα Στενά του Βοσπόρου ούτε για εμπορεύματα ούτε για ενέργεια. Ενα ζήτημα που το συζητάνε από τη δεκαετία του 90, αντιμετώπισε πολλές δυσκολίες και τώρα ξαναμπήκε στο τραπέζι με υπογραφές μήπως και… ολοκληρωθεί.

Η Ευρώπη δεν θα χρειάζεται τα… Στενά

Ο χάρτης είναι ξεκάθαρος, από τα λιμάνια Αλεξανδρούπολης και Θεσσαλονίκης, ο άξονας ανεβαίνει κάθετα, διασχίζει τη Σόφια, συνεχίζει  και καταλήγει στη Μαύρη Θάλασσα, παρακάμπτοντας πλήρως την Κωνσταντινούπολη. Όταν ολοκληρωθεί το 2030 (πρώτα ο θεός των Βαλκανίων) το τρένο υψηλής ταχύτητας θα κάνει το δρομολόγιο Θεσσαλονίκη με Σόφια σε λιγότερο από 90 λεπτά και το Θεσσαλονίκη με Βουκουρέστι σε λιγότερο από πέντε ώρες, ενώ τα εμπορεύματα από την Ασία θα φτάνουν στην καρδιά της ΕΕ χωρίς να πληρώνουν διόδια στη γειτονική και… εχθρική μας χώρα. Αυτό που δεν ακούστηκε να λένε οι αξιωματούχοι των χωρών και της ΕΕ είναι ότι η ίδια γεωγραφική γραμμή εξυπηρετεί ήδη τον Vertical Gas Corridor (Κάθετος Διάδρομος Αερίου), το FSRU Αλεξανδρούπολης (Πλωτή Μονάδα Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου, το πλοίο-δεξαμενή που μετατρέπει το LNG σε αέριο), που είναι πλήρως λειτουργικό από το 2024,  τον αγωγό IGB (Διασύνδεση Ελλάδας-Βουλγαρίας) και ότι οι νέες επεκτάσεις προς Ρουμανία δίνουν στη γραμμή αυτή χωρητικότητα ως 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) LNG ετησίως, αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες επτά χωρών χωρίς να περάσει από τον TurkStream (ρωσο-τουρκικός αγωγός) ή το TANAP (Διαδριατικός Αγωγός-Αζερμπαϊτζάν-Τουρκία).

Δεν άλλαξε η γεωγραφία, οι συμμαχίες άλλαξαν

Η Τουρκία, που το 2023 υπέγραψε με τη Βουλγαρία δεκαπενταετή συμφωνία για περίπου 1,5 bcm ετησίως και παρουσίαζε τον εαυτό της ως αναντικατάστατο ενεργειακό κόμβο βλέπει πλέον τις ροές να στρέφονται νότια και δυτικά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν το λέει ανοιχτά, αλλά η DG Competition (Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της ΕΕ) θεωρεί ότι σημαντικό μέρος του τουρκικού όγκου μπορεί να είναι ρωσικό αέριο που «ξεπλένεται» μέσω της Άγκυρας για να παρακάμψει τις κυρώσεις ζήτημα που έχει θέσει υπό έλεγχο από το 2024. Στις δε περιοχές που διασχίζει, η αλλαγή δεν θα είναι θεωρητική.

Ο Βόσπορος “στένεψε” η Ελλάδα μεγάλωσε…

Η Αλεξανδρούπολη μετατρέπεται σε πραγματική ευρωπαϊκή πύλη για αμερικανικό LNG (Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο), η δε Θράκη και η κοιλάδα του Στρυμόνα ευελπιστούν σε χιλιάδες θέσεις εργασίας σε logistics και κατασκευές, το Πλόβντιβ θα γίνει σταθμός για τουρίστες που κατεβαίνουν από τη Βιέννη στο Αιγαίο, ενώ η νότια Ρουμανία θα αποκτήσει επιτέλους γρήγορη σύνδεση με ελληνικά λιμάνια. Στο τέλος, αυτό που υπεγράφη δεν είναι απλώς χιλιόμετρα κατασκευής σιδηροδρόμου και ασφάλτου. Είναι η στιγμή που η Ευρώπη, μέσα από τρεις βαλκανικές χώρες χτίζει μια νέα αρτηρία που λειτουργεί ανεξάρτητα από την Κωνσταντινούπολη αναδεικνύοντας την Ελλάδα σε πραγματικό κόμβο με συμφέροντα ΗΠΑ και όχι μόνο. Πχ η Κίνα παρακολουθεί με ανησυχία πώς ο νέος κάθετος άξονας διαπερνά το τελευταίο κενό στον χερσαίο Belt and Road (Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» το παγκόσμιο δίκτυο υποδομών της Κίνας) από τον Πειραιά προς την Κεντρική Ευρώπη, κόβοντας στα δύο τη διαδρομή Σκόπια-Σερβία-Ουγγαρία. Ο νέος σιδηρόδρομος θα επιτρέπει στα κινεζικά εμπορευματοκιβώτια να φτάνουν από Πειραιά-Θεσσαλονίκη στη Βουδαπέστη 24-48 ώρες γρηγορότερα, αποκλειστικά μέσα από χώρες-μέλη της ΕΕ, χωρίς να περνούν από τα Δυτικά Βαλκάνια που η Κίνα ελέγχει οικονομικά και πολιτικά μέσω δανείων και επενδύσεων. Για το Βελιγράδι και τα Σκόπια η υπογραφή είναι μια… “ήσυχη” ήττα, χάνουν τέλη διέλευσης και γεωπολιτικό εκτόπισμα.

Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα

Κύριος διαχειριστής είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω της DG MOVE (Γενική Διεύθυνση Κινητικότητας και Μεταφορών), υπό τον Επίτροπο Απόστολο Τζιτζικώστα. Τα λεφτά έρχονται από το CEF (Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» το κεντρικό ταμείο υποδομών της ΕΕ). Από τα 33,71 δισ. ευρώ του CEF για το 2021-2027, τα 11,3 δισ. είναι κλειδωμένα αποκλειστικά για τις 15 φτωχότερες χώρες της ΕΕ (χώρες Συνοχής-Cohesion countries), ανάμεσά τους Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία. Αυτές και εμείς παίρνουμε επιδότηση 70-85% (ενώ οι πλούσιες χώρες μόνο 20-30%). Πρακτικά υπολογίζεται ότι από τα 600 εκατ. ενός τμήματος, τα 420-510 εκατ. τα βάζει απευθείας η ΕΕ και συχνά θα καλύπτει και το υπόλοιπο.

Ο πόλεμος Ουκρανίας-Ρωσίας τα άλλαξε όλα

Το Διακρατικό Δίκτυο Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,  (Trans-European Transport Network), είναι η κεντρική πολιτική της ΕΕ για τη δημιουργία ενός ενιαίου, πολυτροπικού και υψηλής ποιότητας συστήματος υποδομών μεταφορών. Το δίκτυο αυτό συνδέει όλες τις χώρες-μέλη μεταξύ τους, εξαλείφει τα κενά και τα εμπόδια στις διασυνοριακές μεταφορές και επεκτείνεται και σε γειτονικές χώρες ή τουλάχιστον αυτοί είναι οι στόχοι του. Περιλαμβάνει σιδηροδρόμους, αυτοκινητοδρόμους, λιμάνια, αεροδρόμια, εσωτερικές πλωτές οδούς και εναέριες συνδέσεις, ενώ δίνει έμφαση στην ασφάλεια, την ανθεκτικότητα σε κρίσεις, την ψηφιακή αναβάθμιση και τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων (ηλεκτρισμός, υδρογόνο, βιοκαύσιμα). Ο απώτερος στόχος είναι η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Σύμφωνα με την πράσινη συμφωνία της ΕΕ οι μεταφορές πρέπει να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 90% έως το 2050 σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, ώστε η Ευρώπη να γίνει η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος. Το δίκτυο TEN-T, όπως ορίζεται πλέον από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1679 που ισχύει από τον Ιούλιο 2024, χωρίζεται σε τρία επίπεδα με συγκεκριμένες προθεσμίες ολοκλήρωσης. Το Πυκνό Δίκτυο (Core Network) αποτελεί τον πυρήνα με τις πιο σημαντικές διαδρομές υψηλών προδιαγραφών (π.χ. ταχείες σιδηροδρομικές γραμμές άνω των 160-200 χλμ/ώρα για επιβάτες και 100 χλμ/ώρα για εμπορεύματα) και πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το 2030. Το Εκτεταμένο Πυκνό Δίκτυο (Extended Core Network) είναι ένα ενδιάμεσο στρώμα που επιταχύνει σημαντικά τμήματα του ευρύτερου δικτύου και έχει προθεσμία το 2040. Το Ολοκληρωμένο Δίκτυο (Comprehensive Network) εξασφαλίζει ότι όλες οι περιφέρειες της ΕΕ, ακόμα και οι πιο απομακρυσμένες ή… νησιωτικές (!) θα συνδεθούν αποτελεσματικά με το υπόλοιπο δίκτυο έως το 2050. Η «ραχοκοκαλιά» του συστήματος είναι οι 9 Ευρωπαϊκοί Διάδρομοι Μεταφορών και ενσωματώνουν τους παλαιότερους σιδηροδρομικούς διαδρόμους εμπορευμάτων. (Βόρεια Θάλασσα–Βαλτική, Βόρεια Θάλασσα–Ρήνος–Άλπεις, Ρήνος–Δούναβης, Μεσόγειος, Σκανδιναβική–Μεσόγειος, Βαλτική–Μαύρη Θάλασσα–Αιγαίο Πέλαγος, Ατλαντικός, Βόρεια Θάλασσα–Αδριατική και Δυτικά Βαλκάνια–Ανατολική Μεσόγειος). Ιδιαίτερα σημαντικός για την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία είναι ο Διάδρομος Βαλτική–Μαύρη Θάλασσα–Αιγαίο Πέλαγος. Επιπλέον, υπάρχουν δύο οριζόντιες προτεραιότητες που διατρέχουν όλο το δίκτυο, η ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών και έξυπνων συστημάτων μεταφορών καθώς και η προώθηση της στρατιωτικής κινητικότητας (Military Mobility). Για κάθε διάδρομο και οριζόντια προτεραιότητα έχει οριστεί Ευρωπαϊκός Συντονιστής που παρακολουθεί και επιταχύνει την υλοποίηση. Η τελευταία αναθεώρηση του 2023-2024 (συμφωνία Δεκεμβρίου 2023, τελική έγκριση Ιούνιος 2024) έφερε σημαντικές γεωπολιτικές προσαρμογές με επέκταση τεσσάρων διαδρόμων σε Ουκρανία και Μολδαβία, πλήρης αποκλεισμός Ρωσίας και Λευκορωσίας, ενίσχυση των συνδέσεων με τα Δυτικά Βαλκάνια, αυστηρότερες τεχνικές προδιαγραφές και μεγαλύτερη έμφαση στη διπλή (πολιτική-στρατιωτική) χρήση των υποδομών. Συμπληρωματικά χρηματοδοτικά εργαλεία είναι το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, δάνεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και εθνικοί πόροι. Για τους πολίτες σε Ελλάδα,  Βουλγαρία και  Ρουμανία το TEN-T σημαίνει κυρίως αναβάθμιση της σιδηροδρομικής γραμμής Αθήνα–Θεσσαλονίκη–Προμαχώνας–Σόφια–Βουκουρέστι, εκσυγχρονισμό και ηλεκτροκίνηση διασυνοριακών τμημάτων, ανάπτυξη λιμένων (Πειραιάς, Θεσσαλονίκη, Μπουργκάς, Κωνστάντσα) και βελτίωση της κάθετης σύνδεσης Βαλκανίων–Αιγαίου. Εδώ ολόκληρη η συμφωνία https://transport.ec.europa.eu/news-events/news/greece-bulgaria-and-romania-strengthen-cooperation-key-transport-links-2025-12-04_en. Άλλες πηγές:  https://www.bta.bg/en/news/balkans/1021055-bulgaria-greece-romania-and-ec-sign-memorandum-on-transport-infrastructure-dev – https://news.gtp.gr/2025/11/17/thessaloniki-bucharest-transport-corridor-agreement-to-be-signed-on-december-4/- https://www.mtc.government.bg/en/category/1/bulgaria-greece-and-romania-jointly-develop-three-north-south-transport-corridors – https://www.bta.bg/en/news/balkans/1016159-bulgaria-greece-and-romania-to-sign-cross-border-transport-cooperation-memorand

Ο δρόμος της ΕΕ που θα “κλείσει” το δρόμο της… Τουρκίας