Ο δρόμος της ΕΕ που θα “κλείσει” το δρόμο της… Τουρκίας

Σε πρόσφατη συνάντηση του Ευρωπαίου Επιτρόπου Μεταφορών και Τουρισμού  με τον Δήμαρχο Θεσσαλονίκης  μπορεί να μην μάθαμε αν βρέθηκε τελικά τρόπος χρηματοδότησης για τραμ ή θαλάσσιες συγκοινωνίες, όμως μάθαμε ότι υπογράφεται – ξανά – μια συμφωνία για ένα έργο που αν ολοκληρωθεί  τότε θα αλλάξουν πολλά για τη Θεσσαλονίκη και την Ελλάδα γενικότερα.

Ο λόγος για την υπογραφή συμφώνου συνεργασίας  μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας στις 4 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες για την ολοκλήρωση του οδικού άξονα Δρέσδη-Θεσσαλονίκη, μέρος του Πανευρωπαϊκού Διαδρόμου IV* με στόχο να ενισχυθεί η συνδεσιμότητα και το εμπόριο στα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη. Με γενναία ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και κοινό χρονοδιάγραμμα, ο άξονας που συνδέει τη Δρέσδη με τη Θεσσαλονίκη μέσω Πράγας, Βιέννης, Μπρατισλάβας, Βουδαπέστης, Άραντ, Κραϊόβας, Σόφιας και Πλόβντιβ φιλοδοξεί με καλύτερους όρους αυτή τη φορά, να ολοκληρωθεί ως το 2030.

Παλιό αλλά… επίκαιρο

Το έργο σχεδιάστηκε τη δεκαετία του ’90 από την Ευρωπαϊκή Ένωση για να προωθήσει το εμπόριο, τον τουρισμό και τη συνεργασία σε μια περιοχή με ιστορικές εντάσεις. Η Ελλάδα συνέδεσε το έργο με την Εγνατία Οδό αλλά η διασυνοριακή σύνδεση με Βουλγαρία και Ρουμανία καθυστέρησε. Γραφειοκρατία, έλλειψη χρηματοδότησης και διαφορετικές προτεραιότητες εμπόδισαν την πρόοδο. Στην Ελλάδα, η οικονομική κρίση, η κακή διαχείριση και τα τεχνικά προβλήματα σε δύσβατα εδάφη, όπως γέφυρες και σήραγγες, προκάλεσαν επίσης καθυστερήσεις. Στη Βουλγαρία, το οδικό δίκτυο προς Προμαχώνα παρέμενε υποτυπώδες, με στενούς δρόμους και κακό οδόστρωμα, ενώ η Ρουμανία πάλευε με γραφειοκρατικές δυσκολίες και έλλειψη συντονισμού. Έτσι η Θεσσαλονίκη έχασε εμπορικές ευκαιρίες, καθώς το λιμάνι και η βιομηχανική της ζώνη υστερούσαν χωρίς σύγχρονη διασυνοριακή σύνδεση, με το εμπόριο να διοχετεύεται μέσω… Τουρκίας. Με επενδύσεις σε υποδομές όπως η γέφυρα του Βοσπόρου, ο αυτοκινητόδρομος TEM και το λιμάνι της Κωνσταντινούπολης, καθώς και κινεζική υποστήριξη διατήρησε στρατηγικό πλεονέκτημα στο εμπόριο Ευρώπης-Ασίας. Ωστόσο, η γεωπολιτική αστάθεια, ιδιαίτερα ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι κυρώσεις στη Ρωσία, που διέκοψαν βόρειες διαδρομές, κατέστησαν τον άξονα κρίσιμο όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την ΕΕ.

Ποτέ μην λες… ποτέ

Η συμφωνία του Δεκεμβρίου σηματοδοτεί αναθέρμανση του έργου, με τις τρεις χώρες να συνεργάζονται εκ νέου, κι αυτή τη φορά ελπίζουμε πολύ καλύτερα, για να ξεπεράσουν τα εμπόδια. Ο άξονας, αν συνδυαστεί με σιδηροδρομικές συνδέσεις, πχ Θεσσαλονίκη-Σόφια-Βουκουρέστι, μπορεί να παρακάμψει την Τουρκία για εμπορικές ροές, ενισχύοντας τη Θεσσαλονίκη και το λιμάνι της.  Παρά την πρόοδο, οι αμφιβολίες παραμένουν για την τήρηση των δεσμεύσεων και την υπέρβαση τεχνικών και πολιτικών προκλήσεων διότι η συμφωνία μπορεί να υπογράφεται στις Βρυξέλλες αλλά θα υλοποιηθεί και θα ολοκληρωθεί  εδώ, κι εδώ είναι… Βαλκάνια.

*Ο Πανευρωπαϊκός Διάδρομος IV είναι ένα από τα δέκα βασικά δίκτυα μεταφορών που σχεδιάστηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση τη δεκαετία του 1990 στο πλαίσιο των Πανευρωπαϊκών Διαδρόμων (Pan-European Corridors) για την ενίσχυση της συνδεσιμότητας μεταξύ των κρατών-μελών και των γειτονικών χωρών. Συγκεκριμένα, ο Διάδρομος IV συνδέει τη Δρέσδη (Γερμανία) με τη Θεσσαλονίκη (Ελλάδα), περνώντας μέσω πόλεων όπως η Πράγα (Τσεχία), η Βιέννη (Αυστρία), η Μπρατισλάβα (Σλοβακία), η Βουδαπέστη (Ουγγαρία), το Άραντ και η Κραϊόβα (Ρουμανία), καθώς και η Σόφια και το Πλόβντιβ (Βουλγαρία). Πρόκειται για έναν οδικό και σιδηροδρομικό άξονα που αποσκοπεί στη διευκόλυνση του εμπορίου, του τουρισμού και της οικονομικής συνεργασίας, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, συνδέοντας τη Βόρεια Ευρώπη με το Νότο.

Πηγές: Status Report of Pan-European Corridors 2000-2001 (ec.europa.eu), TINA Final Report (2002, digitallibrary.un.org), Regulation (EU) 2024/1679 (transport.ec.europa.eu), CEF Transport Funding 2025 (cinea.ec.europa.eu), Western Balkans-Eastern Mediterranean Corridor Study (2023, transport.ec.europa.eu), (2024, europarl.europa.eu).