Θα σώζουν ζωές ή θα γεμίζουν… ταμεία;

Οι κάμερες ΑΙ θα λειτουργήσουν ως πραγματικό εργαλείο μείωσης των εκατοντάδων νεκρών τον χρόνο στους δρόμους μας ή θα καταλήξουν άλλο ένα ακριβό σύστημα που θα γεμίζει ταμεία πριν σκουριάσει από την έλλειψη συντήρησης, ενώ οι λακκούβες και η οδηγική κουλτούρα θα συνεχίσουν να… σκοτώνουν;

Να σημειωθεί ότι η Θεσσαλονίκη εξακολουθεί να έχει έναν από τους υψηλότερους δείκτες νεκρών ανά εκατομμύριο κατοίκων στην Ευρώπη αλλά από το 2020 και μετά υπάρχει σαφής μείωση χάρη σε περισσότερους ελέγχους ταχύτητας και αλκοτέστ.

Σε δρόμους υψηλού κινδύνου

Ο νόμος που ψηφίστηκε για την «Ψηφιακή ενίσχυση της οδικής ασφάλειας» (ν. 5142/2024, ΦΕΚ Α’ 127/11.10.2024) βάζει μπροστά ένα ολοκληρωμένο σύστημα με κάμερες τεχνητής νοημοσύνης στους δρόμους, κυρίως σε σημεία υψηλού κινδύνου όπου έχουν γίνει ατυχήματα ή μπορεί να γίνουν, για να πιάνει παραβάσεις όπως η χρήση κινητού εν κινήσει, η παράβαση προτεραιότητας και STOP, η υπερβολική ταχύτητα, η μη χρήση ζώνης/κράνους και (σε επόμενη φάση) η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ. Ο αρμόδιος υπουργός επανέλαβε πολλές φορές τον σεβασμό των προσωπικών δεδομένων, την ασφάλεια των πολιτών, τη συμμόρφωση με τον AI Act κ.λπ. Ο νόμος όμως αφήνει αρκετά κενά και ερωτηματικά.

Στο όνομα της ασφάλειας μας

Παρόλο που προβλέπει εμφανείς κάμερες και έλεγχο από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, δεν υπάρχουν ακόμα δημοσιευμένες οι λεπτομέρειες για το πώς ακριβώς θα γίνεται η ανωνυμοποίηση των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, ούτε προβλέπεται ανεξάρτητη εποπτεία. Επίσης, ενώ η προκήρυξη του έργου περιλαμβάνει όρους λειτουργίας και συντήρησης από τον ανάδοχο για 8 χρόνια και ποινικές ρήτρες αν πέσει κάτω από 95%, δεν υπάρχουν ακόμα δημοσιευμένα τα πολύ συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα ελέγχου αντοχής σε ακραίες καιρικές συνθήκες ή πρόστιμα για μαζικές βλάβες (όπως είχε συμβεί παλαιότερα με σκουριασμένα κουτιά που έμειναν άχρηστα για χρόνια). Επίσης πώς συνδέονται αυτές οι κάμερες των 116 εκατομμυρίων ευρώ με ευρύτερα μέτρα πρόληψης (υποχρεωτικές καμπάνιες ευαισθητοποίησης, επανεκπαίδευση οδηγών, βελτίωση υποδομών); Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει καμία δέσμευση στο νόμο ή στην προκήρυξη για τέτοια συμπληρωματικά μέτρα – η εστίαση είναι σχεδόν αποκλειστικά στην αυτόματη επιβολή προστίμων. Μια μεγάλη παράλειψη που ξεχώρισε στις συζητήσεις στη Βουλή είναι η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού για κάμερες body cam στις στολές των αστυνομικών ή στα περιπολικά κάτι που θα έδινε διαφάνεια και στις δύο πλευρές. Επίσης, ενώ ο νόμος μιλάει για «ανοιχτά δεδομένα» για ερευνητικούς σκοπούς, δεν προβλέπει υποχρεωτική, ανεξάρτητη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μετά από 1-2 χρόνια (π.χ. πόσες ζωές σώθηκαν πραγματικά, πόση μείωση ατυχημάτων κατά 20-30%, ή αν απλώς αυξήθηκαν τα έσοδα χωρίς ανάλογη βελτίωση της ασφάλειας). Τα έσοδα συγκεντρώνονται στο Εθνικό Ταμείο Οδικής Ασφάλειας  (ενιαίος λογαριασμός του κρατικού Προϋπολογισμού) ώστε να γίνουν παρεμβάσεις οδηγικής ασφάλαις. Όπως επισημαίνει το υπουργείο «Αυτό το ταμείο εξασφαλίζει διαφάνεια και στοχευμένη χρήση, με κατανομή σε κωδικούς εσόδων σε συνεργασία με το Τμήμα Λογιστηρίου και Πληρωμών»

Κρατάμε ρεκόρ ακόμη;

Στα τελευταία δέκα χρόνια στη Θεσσαλονίκη τα περισσότερα θανατηφόρα τροχαία έχουν γίνει στη λεωφόρο Γεωργικής Σχολής, είναι μακράν ο πιο φονικός δρόμος της πόλης, κυρίως νύχτα, με υπερβολική ταχύτητα και συχνά με χρήση αλκοόλ, ακολουθεί η οδός Μοναστηρίου ιδιαίτερα στο τμήμα από τη δυτική είσοδο μέχρι τη γέφυρα Δενδροποτάμου όπου έχουν καταγραφεί αρκετοί νεκροί, πολλοί πεζοί και δικυκλιστές, μετά έρχεται η εθνική οδός Θεσσαλονίκης-Πολυγύρου συνήθως με παραβιάσεις προτεραιότητας και επικίνδυνες προσπεράσεις, στην περιφερειακή οδό τα νούμερα είναι χαμηλά στο σύνολο της δεκαετίας γιατί παρόλο που έχει υψηλές ταχύτητες  με τα έργα και τους μέσους φωτισμούς έχει πέσει αρκετά. Να σημειωθεί ότι η Θεσσαλονίκη εξακολουθεί να έχει έναν από τους υψηλότερους δείκτες νεκρών ανά εκατομμύριο κατοίκων στην Ευρώπη αλλά από το 2020 και μετά υπάρχει σαφής μείωση χάρη σε περισσότερους ελέγχους ταχύτητας και αλκοτέστ. Δείτε εδώ τα στατιστικά… θανάτου στους δρόμους: https://www.astynomia.gr/statistikes-epetirides/statistika-stoicheia-2/statistika-stoicheia-trochaias/

Τι έχει γίνει σε άλλες χώρες

Σε άλλες χώρες της ΕΕ η ιστορία έχει προχωρήσει πολύ πιο ώριμα. Η Σουηδία (Vision Zero) έχει σήμερα περίπου 2.200 κάμερες ταχύτητας και εκτιμάται ότι σώζουν 15-25 ζωές τον χρόνο. Η Φινλανδία έχει μειώσει τους θανάτους κατά 29% την τελευταία δεκαετία, συνδυάζοντας κάμερες σε 3.000 χλμ. αυτοκινητοδρόμων με χαμηλότερα όρια, έρευνα κάθε σοβαρού ατυχήματος και συνεχή βελτίωση υποδομών. Το Βέλγιο χρησιμοποιεί AI όχι μόνο για πρόστιμα αλλά και για έξυπνη διαχείριση φωτεινών σηματοδοτών σε πραγματικό χρόνο. Και όλα αυτά γίνονται μέσα στο αυστηρό πλαίσιο του AI Act, που προβλέπει τεράστια πρόστιμα αν γίνει κατάχρηση. Στην Ελλάδα, το έργο αφορά έως 1.974 σταθερές + 126 κινητές θέσεις καμερών, με συνολικό προϋπολογισμό 115,988 εκατ. ευρώ και πληρωμή του αναδόχου κυρίως ανά επιβεβαιωμένη παράβαση. Εμφανισιακά μοιάζουν με τις παλιές κίτρινες/γκρι κολώνες, απλώς πιο μεγάλες, τετραγωνισμένες και με περισσότερους φακούς. Θα είναι εμφανείς και θα προηγούνται μεγάλες προειδοποιητικές πινακίδες όπως προβλέπει και ο νόμος. Μένει να δούμε αν τελικά θα λειτουργήσουν ως πραγματικό εργαλείο μείωσης των εκατοντάδων νεκρών τον χρόνο στους δρόμους μας ή αν θα καταλήξουν άλλο ένα ακριβό σύστημα που θα γεμίζει ταμεία, ενώ οι λακκούβες, η έλλειψη συντήρησης και η οδηγική κουλτούρα θα συνεχίσουν να… σκοτώνουν