Γέλιο: Ο σημαντικός ρόλος του στην παιδική ανάπτυξη

Τόσο στους ενήλικες, όσο και στα παιδιά, το γέλιο είναι μία καθημερινή, συνήθως αυθόρμητη αντίδραση, η οποία μπορεί να κάνει τη διαφορά. Πόσο μάλλον όταν μιλάμε για ένα μικρό παιδί.

Η συγκεκριμένη αντίδραση μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό «εργαλείο» και να κάνει τη διαφορά στην ανάπτυξη ενός παιδιού, σύμφωνα με το ygeiamou.gr, το οποίο επικαλείται την Δρα Jacqueline Harding, ειδικό στην πρώιμη παιδική ηλικία στο Middlesex University και διευθύντρια του οργανισμού Tomorrow’s Child.

Στο νέο της βιβλίο «The Brain That Loves to Laugh» και μέσα από δική της εμπειρική έρευνα και ανάλυση υφιστάμενων μελετών στη βιολογία, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία, υποστηρίζει ότι το γέλιο και το παιχνίδι βοηθούν τα παιδιά να διαχειρίζονται καλύτερα το στρες και να ανταποκρίνονται πιο αποτελεσματικά στις προκλήσεις της ζωής. «Η ελπίδα και το χιούμορ, όπως φαίνεται, δεν είναι απλώς το “αλατοπίπερο” της ζωής, αλλά θεμελιώδη συστατικά για μια υγιή ανάπτυξη», αναφέρει χαρακτηριστικά. «Όταν βλέπουμε τα παιδιά να γελούν, γινόμαστε μάρτυρες της λαμπρότητας του εγκεφάλου σε δράση: μαθαίνει, συνδέεται και μεγαλώνει».

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν γελάμε

Όπως εξηγεί η ειδικός, το γέλιο αποτελεί μια πολύπλοκη βιολογική διαδικασία που ενεργοποιεί διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου, μεταξύ αυτών τον προμετωπιαίο φλοιό και τα κινητικά κέντρα, πολύ πριν τη νευρωνική ανάπτυξη της ομιλίας. Αντίστοιχα, επηρεάζει σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού: μειώνει τις ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη και η επινεφρίνη, ενώ αυξάνει τη ντοπαμίνη, τη σεροτονίνη και τις ενδορφίνες – τις λεγόμενες «ορμόνες της ευτυχίας». Ταυτόχρονα, μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη, τη δημιουργική σκέψη και ακόμη και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Μελέτες δείχνουν επίσης ότι το χιούμορ ενισχύει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις. Αντίθετα, το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική ανάπτυξη των παιδιών, δυσκολεύοντας τη μάθηση και αυξάνοντας τον κίνδυνο προβλημάτων υγείας αργότερα στη ζωή.

«Πιστεύω ότι καθώς συνεχίζουμε να εξερευνούμε το χιούμορ -αυτή την τόσο συναρπαστική ανθρώπινη λειτουργία- θα πρέπει να προσπαθήσουμε να αποτινάξουμε την αντίληψη ότι είναι κάτι επιπόλαιο και να αφήσουμε να φανεί η σοβαρή συμβολή του στην ανθρώπινη μάθηση και στη ζωή γενικότερα», εξηγεί η Δρ. Harding.

Η δύναμη του γέλιου στη σχέση γονέα – παιδιού

Η Δρ. Harding τονίζει ότι το κοινό γέλιο ανάμεσα σε γονείς και παιδιά ενισχύει τους συναισθηματικούς δεσμούς και αυξάνει την παραγωγή ωκυτοκίνης, της ορμόνης που σχετίζεται με την αγάπη και την εμπιστοσύνη. Αυτοί οι δεσμοί είναι ωφέλιμοι για το παιδί και συμβάλλουν ακόμη και στη μείωση της εξουθένωσης των γονέων και του στρες.

Έρευνες επιβεβαιώνουν ότι το γέλιο βοηθά στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και της συναισθηματικής νοημοσύνης. Δεν χρειάζονται περίπλοκα παιχνίδια ή αστεία, εξηγεί η ειδικός. Αρκούν μικρές στιγμές σύνδεσης μέσα από το παιχνίδι, τα χαμόγελα, την οπτική επαφή και τη συνύπαρξη. «Το δημιουργικό, χαρούμενο παιχνίδι κάνει την πιο λαμπρή δουλειά του σε μοριακό επίπεδο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι πιο δεκτικός», σημειώνει. «Το αυθόρμητο χαρούμενο παιχνίδι είναι αντίδοτο στο στρες».

Σύμφωνα με την ίδια, αυτές οι θετικές εμπειρίες βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν καλύτερη συναισθηματική αυτορρύθμιση και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες.

Χιούμορ, ελπίδα και συναισθηματική ανθεκτικότητα

Πέρα από τη δημιουργία ισχυρών δεσμών, το χιούμορ και η ελπίδα μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των παιδιών απέναντι στο στρες. Όπως εξηγεί η Δρ. Harding, η συν-ρύθμιση, δηλαδή η καθοδήγηση του μωρού από έναν στοργικό και υποστηρικτικό ενήλικα, βοηθά το παιδί να αναπτύξει σταδιακά τη δική του αυτορρύθμιση.

Ιδιαίτερα σημαντικές είναι και οι πρώιμες συναισθηματικές εμπειρίες, καθώς επηρεάζουν την ίδια την αρχιτεκτονική του εγκεφάλου. Το μεταιχμιακό σύστημα, που συνδέεται με το συναίσθημα, τη συμπεριφορά και τη μακροπρόθεσμη μνήμη, αναπτύσσεται παράλληλα με τις εκτελεστικές λειτουργίες, οι οποίες βοηθούν στον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και τη λήψη αποφάσεων. «Έτσι, οι πρώιμες συναισθηματικές εμπειρίες ενσωματώνονται στην αρχιτεκτονική του εγκεφάλου. Με απλά λόγια, η συναισθηματική κατάσταση των μικρών παιδιών επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο κινούνται και προσανατολίζονται στον κόσμο», προσθέτει.

Ακόμη και για παιδιά που έχουν βιώσει τραύμα, η ήπια εισαγωγή της χαράς και της ελπίδας μπορεί να βοηθήσει το νευρικό τους σύστημα να αποφορτιστεί και να ξαναβρεί σταδιακά την αίσθηση ασφάλειας.

Γιατί το χιούμορ έχει θέση και στην εκπαίδευση

Η Δρ. Harding υποστηρίζει ότι η ενσωμάτωση του χιούμορ στο εκπαιδευτικό περιβάλλον μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση και να βοηθήσει τα παιδιά να συγκρατούν καλύτερα βασικές έννοιες. «Το χιούμορ μπορεί να μειώσει το γνωστικό φορτίο, κάνοντας τις σύνθετες πληροφορίες πιο εύπεπτες και πιο αξιομνημόνευτες. Μήπως η ελπίδα, το χιούμορ και η ανθρώπινη σύνδεση είναι οι κρίκοι που λείπουν για να ανανεώσουμε το σημερινό εκπαιδευτικό παράδειγμα;» αναρωτιέται.

Η ίδια υποστηρίζει ότι το χιούμορ ενθαρρύνει την ανθρώπινη σύνδεση και ενεργοποιεί θετικά το νευρικό σύστημα, δημιουργώντας ένα πιο κατάλληλο περιβάλλον για μάθηση. «Οι ασφαλείς σχέσεις και τα περιβάλλοντα παιχνιδιού χωρίς στρες προάγουν τη μάθηση. Το πρόγραμμα σπουδών δεν πρέπει ποτέ να τίθεται πάνω από αυτούς τους δύο θεμελιώδεις παράγοντες. Ίσως, απλώς ίσως, μια μέρα η αξία της ελπίδας, του χιούμορ και της ανθρώπινης σύνδεσης να ληφθεί τόσο σοβαρά όσο της αξίζει».